Ian Smith - Polski Serwis Naukowy

Ian Smith (Douglas) GCLM ID (ur. 8 kwietnia 1919 r. w Selukwe w Rodezji, obecnie Shurugwi Zimbabwe, zm. 20 listopada 2007) – pierwszy rodowity premier brytyjskiej kolonii Południowej Rodezji i zwolennik "supremacji białych". W 1965 r. ogłosił niepodległość Rodezji, a później jej wystąpienie z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.

Rodezja – nazwa terytorium utworzonego w latach 1890-95 przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską (BSAC) kierowaną przez Cecila Rhodesa. To na jego cześć nadano nowemu terytorium nazwę Rodezja. W 1911 podzielono je na Rodezję Północną i Południową, które w latach 20. XX wieku zostały wykupione przez rząd brytyjski i otrzymały status kolonii brytyjskich. W 1953 rząd brytyjski z samorządnej kolonii Rodezji Południowej i dwóch protektoratów brytyjskich Rodezji Północnej i Niasy utworzył Federację Rodezji i Niasy. W 1963 wobec konfliktów targających poszczególnymi częściami składowymi i pod wpływem postępującej w Afryce dekolonizacji Federacja została rozwiązana. W 1964 Rodezja Północna uzyskała niepodległość jako Zambia natomiast Niasa jako Malawi. W obydwu krajach władzę objęli czarni politycy. Na początku lat 60. w Rodezji Południowej mieszkało 270 tysięcy białych i ponad 4 miliony czarnych. Istniejące partie i organizacje walczące o równe prawa czarnej ludności były systematycznie delegalizowane, ich liderzy i członkowie aresztowani i prześladowani. W 1964 nowy rząd kolonii utworzyła rasistowska partia Front Rodezyjski kierowana przez Iana Douglasa Smitha. W dniu 11 XI 1965 rząd Smitha przeciwstawiając się planom rządu brytyjskiego przekazania władzy czarnej większości ogłosił jednostronnie niepodległość Rodezji. Społeczność międzynarodowa nie uznała tego faktu i prawie wszystkie kraje dalej traktowały Rodezję jako kolonię brytyjską. Londyn od samego początku rozpoczął długotrwałe próby rozwiązania konfliktu rodezyjskiego poprzez nakłonienie miejscowego rządu do równouprawnienia czarnej ludności. ONZ uznając ogłoszenie niepodległości za nielegalne wezwała do bojkotu tego kraju. W 1970 Rodezja została proklamowana Republiką. W latach siedemdziesiątych przybrała na sile walka dwóch ugrupowań walczących o wyzwolenie czarnej ludności (ZANU i ZAPU), które prowadziły walkę zbrojną z rządem Iana Douglasa Smitha (Wojna w buszu albo Druga Chimurenga). Pod wpływem nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji z czarnoskórym umiarkowanym politykiem arcybiskupem Abelem Muzorewą. W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła organizacja ZANU kierowana przez Roberta Mugabe. W dniu 18 IV 1980 nastąpiło proklamowanie nowego państwa noszącego nazwę Zimbabwe, co ostatecznie położyło kres istnieniu Rodezji.

Mozambik (port. Moçambique, Republika Mozambiku República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Tanzanią, Malawi, Zimbabwe i Zambią. Przez kilka wieków kolonia portugalska, w 1975 uzyskał niepodległość.

Biografia

Był najmłodszym z trojga dzieci Johna i Agnes (z domu Hodson) Douglas Smithów. Miał dwie starsze siostry - Phyllis i Joan. Smith uczęszczał do lokalnych szkół w Gwelo (obecne Gweru), następnie był studentem Rhodes University w Grahamstown. W 1939 r. przerwał studia i wstąpił do RAFu. Jako pilot myśliwski został dwukrotnie zestrzelony, wówczas też doznał poparzenia twarzy, której część została już do końca sparaliżowana. Jego ojciec popełnił samobójstwo, kiedy Smith miał 24 lata.

Joshua Mqabuko Nyongolo Nkomo (ur. 19 czerwca 1917 w rezerwacie Semokwe, Matabeleland, Rodezja Południowa, zm. 1 lipca 1999 w Harare) - polityk Zimbabwe, aktywista ruchu wyzwoleńczego Rodezji. W 1961 r. był inicjatorem powstania Afrykańskiego Ludowego Związku Zimbabwe (ZAPU). W latach 1980–1981 był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Zimbabwe, w latach 1981–1982 ministrem bez teki, w 1982 r. usunięty z rządu. W latach 1989–1998 pełnił funkcję wiceprezydenta. W 1998 r. wycofał się z życia politycznego ze względu na problemy zdrowotne.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

W 1948 r. Smith poślubił Janet Watt, z którą miał jedno dziecko, oprócz tego w rodzinie była także dwójka dzieci z poprzedniego małżeństwa Janet. Syn Smitha, Alec, pozostawał z ojcem w sporze politycznym co do przyszłości Rodezji, przez co nawet musiał uciekać do Europy (został powołany do wojska i unikał wcielenia do armii).

Grahamstown - miasto w Republice Południowej Afryki, w prowincji Przylądkowej Wschodniej, w pobliżu wybrzeża Oceanu Indyjskiego. Około 93 tys. mieszkańców.

Zimbabwe, Republika Zimbabwe (Republic of Zimbabwe), dawniej Rodezja – państwo położone w południowej Afryce. Jego stolicą jest Harare. Prezydentem kraju jest Robert Mugabe. Około 98% ludności stanowią czarnoskórzy. Biali stanowią około 2% ludności.

Po opuszczeniu uniwersytetu Smith został wybrany do Zgromadzenia Parlamentarnego Południowej Rodezji. Wstąpił do rządzącej Partii Federalnej, gdy w 1953 r. formowała się federacja Rodezji i Niasy. Kiedy "Federaliści" ogłosili swoje poparcie dla nowej konstytucji, dającej większe prawa polityczne murzyńskiej większości, Smith stworzył Front Rodezyjski w 1961 r. i przyciągnął do siebie "białych nacjonalistów". W wyborach do parlamentu w 1962 r., dzięki obietnicom stworzenia rządu opartego na białej mniejszości, osiągnął duże poparcie.

Wspólnota Narodów (ang. Commonwealth of Nations; do 1949 Wspólnota Brytyjska – British Commonwealth i Brytyjska Wspólnota Narodów – British Commonwealth of Nations) to międzynarodowa organizacja powstała w 1931, gdy przyjęty został Statut Westminsterski. Obecnie zrzesza ona niepodległe kraje, z których większość była w ubiegłych wiekach częścią brytyjskiego imperium kolonialnego. Część z nich to dawne dominia brytyjskie.

Royal Air Force (w skrócie RAF) - siły lotnicze Wielkiej Brytanii powstałe w 1918 roku. Obecnym dowódcą Królewskich Sił Lotniczych jest Air Chief Marshal Stephen Dalton. RAF podporządkowany jest Brytyjskim Siłom Zbrojnym podlegającym królowej Elżbiecie II.

W kwietniu 1964 r., po tym jak został premierem Rodezji Południowej (wcześniej w 1963 r. doszło do rozwiązania Federacji z Niasą), wydał swój pierwszy akt urzędowy, którym było wydalenie z kraju czterech murzyńskich opozycjonistów. Zamieszki, które wybuchły później, zostały stłumione przy użyciu policji. W czasie konferencji premierów Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (Commonwealth), w lipcu 1964 r., odmówił przyjęcia nowej konstytucji, która dawałaby czarnej większości możliwość przejęcia władzy. Kiedy dalsze negocjacje z Wielką Brytanią okazały się bezowocne Smith zadeklarował 11 listopada 1965 r. jednostronnie niezawisłość kraju. Wielka Brytania odmówiła uznania suwerenności kraju i na jej prośbę Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła sankcje gospodarcze na Rodezję. W odpowiedzi na ten krok Smith zerwał wszelkie więzy z Commonwealthem. 2 marca 1970 r. Rodezja została ogłoszona republiką.

Order Niepodległości był rodezyjskim odznaczeniem cywilnym nadawanym osobom, które przyczyniły się do ogłoszenia przez Rodezję niepodległości. Posiadacz orderu miał prawo do pisania po nazwisku liter ID (skrót od angielskiego "Independence Decoration").

Na początku lat 70. doszło do wzrostu aktywności murzyńskiej partyzantki, której przewodził Front Patriotyczny z Robertem Mugabe i Joshuą Nkomo na czele. Od 1972 r. partyzanci prowadzili swoje akcje z baz na terytorium Mozambiku. Smith w odpowiedzi na to przeprowadził działania odwetowe przy pomocy armii rodezyjskiej. Gospodarka kraju zaczęła cierpieć coraz bardziej ze względu na zwiększające się wydatki na siły pacyfikacyjne. Wraz z narastającymi walkami zwiększała się liczba "białych" emigrantów z Rodezji.

Ostatecznie w 1977 r. Smith został zmuszony do rozmów z umiarkowanym przywódcą czarnych opozycjonistów - biskupem Muzorewą. Przekazanie władzy w rządzie większości murzyńskiej rozpoczęło się w 1978 r., natomiast Smith stał na czele Rady Wykonawczej, która czuwała nad całym procesem. Smith pozostał premierem do maja 1979 r., a później pełnił funkcję ministra bez teki - teraz już w rządzie Zimbabwe (od maja do grudnia 1979 r.). W parlamencie pozostał do 1987 r.

Po zakończeniu działalności politycznej stał się krytykiem reżimu Roberta Mugabe. W przeciwieństwie do wielu swoich współpracowników z okresu "białej supremacji" Smith pozostał w Rodezji i mieszkał tam w komfortowych warunkach. Jego syn Alec wrócił z wygnania z Europy i został partnerem ojca w interesach, a następnie przejął rodzinną farmę. Działania "czarnych aktywistów", zmierzających do wyrzucenia Smitha z jego posiadłości, spotykały się zawsze z szybką reakcją policji.

W 2000 r., po serii krytycznych wypowiedzi pod adresem Mugabe (określił go m.in. "jako psychicznie obłąkanego"), Smithowi zaczęto grozić aresztowaniem, jednak po powrocie do kraju gróźb tych nie spełniono. Później Smith przeprowadził się do Kapsztadu w RPA, gdzie zmarł 20 listopada 2007.

Był odznaczony Orderem Niepodległości i rodezyjskim Legion of Merit.