Idea - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pojęcia filozoficznego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia.

Idea (gr. ιδέα) – jedno z głównych pojęć filozoficznych, wprowadzone przez Platona, rozumiane przez niego jako niematerialny byt, który nie jest nam bezpośrednio dany. W metafizyce platońskiej (ontologii) przez idee rozumie się tożsame z sobą, niezłożone, niezmienne i doskonałe byty duchowe, poznawalne rozumowo i będące realnymi odpowiednikami pojęć powszechnych oraz wzorami zmiennych rzeczy materialnych.

Socjotyp lub femotyp w memetyce jest to wynik ekspresji memów np. utwór muzyczny, styl ubierania się, wzorzec zachowania. Socjotyp jest (do pewnego stopnia) pojęciem analogicznym do fenotypu w biologii. Podobnie jak w biologii cecha fenotypowa jest wynikiem ekspresji genu czy genów, tak w kulturze cecha socjotypowa jest wynikiem ekspresji memu. W etologii pojęciem zbliżonym do socjotypu jest zaproponowana przez Edwarda Halla ekstensja. Różnica w tej analogii polega na tym że socjotyp to praktycznie zawsze pewien mem; oddziałuje na/generuje pewien memotyp, więc ten ostatni ewoluuje/zmienia się zapewne o rząd wielkości szybciej niż genotyp. Zaś fenotyp o wiele rzadziej generuje sprzężenie zwrotne to znaczy rzadziej zapisuje się w genie, czy genotypie.

Byt (gr. το ον to on lub ουσια ousia; łac. ens) – podstawowe pojęcie metafizyki klasycznej, którą współcześnie nazywa się też metafizyką ogólną albo ontologią. Rozumienie pojęcia bytu różni się w zależności od tradycji filozoficznej, ale ogólnie można powiedzieć, że wyróżnia się byt w sensie dystrybutywnym (czyli każde coś, co istnieje w jakikolwiek sposób – por. przedmiot) i byt w sensie kolektywnym (czyli zbiór wszystkiego, co jest).

Idee są niematerialne. Istnieją poza rzeczywistością, w której żyjemy; zajmują odrębną sferę. Nie podlegają jakiejkolwiek zmianie. Nie posiadają żadnych części. Są wieczne i nieruchome. Pod każdym względem stanowią więc byt doskonały. Między ideami, jak między pojęciami, zachodzą określone stosunki nadrzędności i podrzędności. Świat idei jest zbudowany hierarchicznie. Na samym jego szczycie znajduje się idea dobra-piękna.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Platon (gr. Πλάτων, Plátōn, ur. 427 p.n.e. prawdopodobnie w Atenach (według niektórych świadectw na wyspie Eginie), zm. 347 p.n.e. w Atenach) (inne źródła podają, że żył 428-348 p.n.e.) – grecki filozof. Był twórcą systemu filozoficznego zwanego obecnie idealizmem platońskim.

Istnieją zatem dwa byty, dwa światy. Z jednej strony niedoskonały, ustawicznie zmieniający się, nietrwały świat jednostkowych rzeczy materialnych, z drugiej, ze wszystkich miar doskonały świat przedmiotów idealnych, czyli idei.

Cały otaczający nas świat został ukształtowany na wzór idei. Tworzywem była materia, istniejąca równie odwiecznie jak i one. Była ona jednak czymś tak zupełnie nieokreślonym, bez jakościowym, iż w porównaniu z ideami stanowiła niemalże niebyt. Stwórca świata, tzw. Demiurg, uformował ją na podobieństwo idei. Tak więc również z genetycznego punktu widzenia przyroda w swej aktualnej postaci okazuje się czymś pochodnym wobec bytu idealnego.

Ontologia lub metafizyka (por. metafizyka klasyczna) - podstawowy obok epistemologii dział filozofii starający się badać strukturę rzeczywistości i zajmujący się problematyką związaną z pojęciami bytu, istoty, istnienia i jego sposobów, przedmiotu i jego własności, przyczynowości, czasu, przestrzeni, konieczności i możliwości.

Zobacz też

Zobacz hasło idea w Wikisłowniku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o idei