Idriss Déby (wym. [iˈdʀis deˈbi]; od stycznia 2006 Idriss Déby Itno; ur. 1952 w Fadzie) – polityk czadyjski, obecny prezydent Czadu oraz przewodniczący Patriotycznego Ruchu Ocalenia. Déby wywodzi się z grupy etnicznej Bidayat, będącego odłamem ludu Zaghawa. W 2006 r. dotychczasowe nazwisko uzupełnił przezwiskiem "Itno".

Déby jest muzułmaninem, synem pasterza. Po ukończeniu szkoły wstąpił do szkoły oficerskiej w Ndżamenie. Stamtąd został wysłany do Francji na szkolenie, do Czadu wrócił w 1976 r. mając uprawnienia pilota zawodowego. Pozostał w wojsku w służbie prezydenta Félixa Mallouma aż do upadku władzy centralnej w 1979 roku.

Swą karierę jako polityk Déby rozpoczął podczas wojny domowej w Czadzie na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. Związał się wówczas z Hissènem Habré, jednym z lokalnych watażków. Gdy w 1982 r. Habré został prezydentem Czadu, w nagrodę za lojalność mianował Déby'ego dowódcą armii czadyjskiej. Déby wyróżnił się w 1984 r. rozbijając prolibijskie ugrupowania działające we wschodnim Czadzie. W 1985 r. skierowany został do Paryża na kurs do szkoły wojskowej (fr. École Militaire) a po powrocie został prezydenckim doradcą wojskowym. W 1987 r. podczas walk z siłami libijskimi zastosował taktykę, która przyniosła przeciwnikowi ciężkie straty.

Cień w kontaktach między Déby a Hissènem Habré pojawił się w 1989 r., w związku ze wzmocnieniem gwardii prezydenckiej. Habré oskarżył wówczas Déby'ego o przygotowywanie zamachu stanu, dlatego też ten zdecydował się na ucieczkę do Libii, a następnie do Sudanu. Tam utworzył Patriotyczny Ruch Ocalenia, ugrupowanie wspierane przez rządy Libii i Sudanu, by w październiku 1989 r. rozpocząć działania zbrojne zmierzające do obalenia prezydenta. Decydujący atak rozpoczął się 10 listopada 1990 a 2 grudnia Déby przy pomocy wiernych sobie oddziałów wojska zajął stolicę Czadu, Ndżamenę i przejął władzę. Habré udał się na emigrację, najpierw do Kamerunu a potem do Senegalu.

Déby stanął następnie na czele rządu tymczasowego, by 28 lutego 1991 r. objąć funkcję prezydenta. Po przyjęciu w marcu 1996 r. nowej konstytucji Déby został dwukrotnie wybrany prezydentem w powszechnych wyborach w 1996 i 2001, aczkolwiek obserwatorzy międzynarodowi zwracali uwagę na liczne naruszenia procedur wyborczych i prawa. Ponieważ konstytucja z 1996 r. zawierała zapis, mówiący o tym, iż prezydent Czadu może sprawować tylko dwie pięcioletnie kadencje (nie licząc okresu sprzed przyjęcia konstytucji), w czerwcu 2005 r. przeprowadzone zostało referendum, w którym zapis ten został odrzucony. Pozwoliło to Déby'emu wziąć udział w kolejnych wyborach prezydenckich (w 2006 r.) i wygrać je.

Syn Idrissa Déby z pierwszego małżeństwa, Brahim, został 2 lipca 2007 r. zabity we Francji, w miejscowości Courbevoie. Według francuskiej policji zabójstwo to nie miało związku z polityką.

Zapoznaj się również z:

Przypisy