Ife - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 7°28′N 4°34′E / 7.467, 4.567

Ife - miasto w południowo-zachodniej Nigerii, w stanie Osun. 390 tys. mieszkańców (2005). Węzeł drogowy, uniwersytet, przemysł spożywczy i włókienniczy.

Jedno z głównych miast-państw dawnego państwa Jorubów.

Mitologia

Ife było i pozostaje głównym ośrodkiem ich tradycyjnego kultu, co wynika z jorubskiej mitologii. Według niej, Ziemia była na początku bagnista i nieurodzajna. Nad nią, w niebie, żył bóg Olorun wraz z pomniejszymi bóstwami. Schodzili oni, sam Olorun także, czasami na ziemię po niciach pajęczych, których wiele łączyło w owym czasie niebo z ziemią. By uczynić ziemię zdatną do zamieszkania, Olorun wysłał boga Orisza-Nla, wyposażając go w skorupę ślimaka, w której umieścił sypką ziemię, gołębia i pięcionożną kurę. Orisza-Nla wysypał ziemię i wypuścił ptaki. One zaczęły rozrzucać ją wokół i drapać pazurami. W ten sposób osuszały grunt. Olorun dwukrotnie wysyłał na ziemię kameleona, by ten sprawdził, czy ziemia jest już sucha i nadaje się do zamieszkania. Za drugim razem kameleon powiedział, iż suche miejsce jest już dostatecznie rozległe, by tam zamieszkać. W języku Jorubów "rozległe" to właśnie "Ife". Założone na tym miejscu miasto nazwano "Ile-Ife" (Dom Rozległy), i stało się ono odtąd święte, jako pierwsza siedziba Jorubów i miejsce dane im przez Oloruna.

W okresie między IV a XVI stuleciem w Afryce subsaharyjskiej rozkwitały wielkie, regionalne imperia. Ich historia do niedawna była całkowicie nieznana. Dopiero dekolonizacja kontynentu afrykańskiego przyczyniła się do rozbudzenia świadomości afrykańskiej. Przyczyniło się to do rozwoju badań nad starymi państwami tej części świata.

Nok, kultura Nok – kultura rozwinięta przez nierozpoznany lud, który stworzył społeczność rolniczą, rozwijającą się na południe od Sahary, między rzekami Kaduna i Benue (tereny dzisiejszej środkowej Nigerii). Istnienie kultury Nok datuje się na okres od X/IX w. p.n.e. do II wieku n.e. Główne wytwory tej kultury to terakotowe głowy o cechach portretowych, fragmenty torsów oraz maski małp. Rzeźby te cechował znaczny realizm (mimo widocznej także stylizacji) oraz nietypowa dla sztuki afrykańskiej dynamika póz. Stanowiły one prawdopodobnie wyposażenie sanktuariów, grobów (funkcja komemoratywna) oraz zwykłych domostw. Są to najstarsze dotychczas odnalezione rzeźby w Afryce.

W mieście Ife znajduje się wyrocznia zwana Ifa, w której Olorun za pośrednictwem babawolo (wróżbity) komunikuje swoją wolę. Do wróżb używa się orzechów palmowych, za pomocą których losuje się wiersz będący przekazem woli bóstwa.

Sztuka z Ife

Osobny artykuł: Sztuka Ife.

Ośrodek w Ife (XII - XIV w.) kontynuował tradycje sztuki kultury Nok. Zasłynął niezwykle pięknymi tzw. "brązami z Ife" (w rzeczywistości są to odlewy z brązu lub mosiądzu wykonywane charakterystyczną dla Afryki Zachodniej techniką wosku traconego), oraz figurami z terakoty i kamienia.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Brązy – stopy miedzi z cyną lub innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych. Wyjątkiem są stopy miedzi i cynku, które noszą nazwę mosiądzów. Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.

Brązy z Ife cechuje niezwykły dla sztuki afrykańskiej realizm - dalej posunięty niż w przypadku rzeźb kultury Nok (prawdopodobnie ta zmiana odzwierciedla przemiany natury religijnej - tworzenie naturalistycznych portretów przestało stanowić tabu religijne). Mimo wielkiego realizmu, widoczne są tendencje do idealizacji, a także stylizacja pewnych elementów rzeźb. Prawdopodobnie brązy z Ife przedstawiały zmarłych i służyły w sanktuariach poświęconych kultowi zmarłych lub były wykorzystywane do zastępczych ceremonii pogrzebowych. Niektóre z brązów (przedstawiające całe sylwetki ludzkie) prawdopodobnie wykorzystywano w rytuałach związanych z ofiarami z ludzi.

Mosiądz – stop miedzi i cynku, zawierający do 40% cynku. Może zawierać dodatki innych metali, takich jak ołów, aluminium, cyna, mangan, żelazo, chrom oraz krzem. Topnieje w temperaturze ok. 1000 °C (zależnie od gatunku).

Benin (ang. Benin City) – miasto w Nigerii, stolica stanu Edo. Liczy około 201 tys. mieszkańców (1991). Dawniej istniał tu Wielki Benin – stolica przedkolonialnego Królestwa Benin. Czwarte pod względem wielkości miasto kraju.

Brązy z Ife obok brązów z Beninu zalicza się do najwspanialszych osiągnięć sztuki afrykańskiej.

Rzeźby z terakoty - to grupa jest o wiele liczniejsza od brązów z Ife. Cechuje się także większym zróżnicowaniem stylistycznym i tematycznym. Pojawiają się wśród nich m.in. figurki zwierząt, które prawdopodobnie przedstawiały zwierzęta składane w ofierze.

Realizm charakterystyczny dla sztuki z Ife stał się punktem wyjścia do zdecydowanie już swobodnej pod względem stylistyki sztuki Beninu. Poklasyczne wytwory z Ife z kolei wyraźnie wpłynęły na sztukę współczesnych Jorubów.

Twórczość Ife – klasyczny okres sztuki Nigerii, datowany szacunkowo na XIII - XV w.. Sama miejscowość zwana niegdyś była „Czarnymi Atenami”. Skarby z tego okresu znajdywano w mieście Ife jak również w sąsiadujących miejscowościach Tada, Ese, Olokun-Walode, Ita-Yemoo czy Igbo-Ukwi. Brakuje punktu oparcia dla ustalenia szczegółowej chronologii zabytków sztuki Ife. W Nigerii nie ma również klasycznej stratygrafii, z powodu gwałtownych opadów deszczu, które mieszają warstwy kulturowe i wypłukują z nich szczątki organiczne. Uniemożliwia to pomiar metodą C. Ponadto wielu przedmiotów, służących nadal kultowi, nie można zarejestrować. Ulegają one niszczeniu przez intensywne zużycie lub przy odkopywaniu. Obiekty kultowe, na okres gdy nie były użytkowane, zakopywano w ziemi. W 1938 r. Przy okazji prac ziemnych, na miejscu zburzonego w poł. XIX w. Pałacu królewskiego, wykopano 17 głów metalowych, jeden biust oraz wiele przedmiotów z terakoty i kamienia. Przypuszczalnie są to przedmioty z dawnych zbiorów pałacowych. Do najpiękniejszych obiektów sztuki Ife należą portrety królewskie; poza miedzianą głową, do której pasuje maska Obalufona II, np. 2 głowy - męska i kobieca – ukoronowane diademami z pereł, wykopana w pałacu Oni Wunmonije. Obie o klasycznych regularnych rysach prążkowanych twarzy. Najciekawsza jest chyba jednak ok. półmetrowej wysokości figura władcy w stroju koronacyjnym, wykopana w 1957 r. E Ita-Yemoo; zarówno strój, jak i symbole władzy, do dziś nie uległy zmianie. Znamienne są jej proporcje, charakterystyczne dla rzeźby afrykańskiej całego kontynentu. Głowa zamiast prawidłowej 1/7 części ogólnej wysokości sylwetki, stanowi ¼. Tors i ręce są stosunkowo drobne, a nogi krótkie i masywne.

Zapoznaj się również z: Afryka, sztuka Czarnej Afryki, cywilizacja afrykańska