Ignacy Jakub Massalski - Polski Serwis Naukowy

Ignacy Jakub Massalski herbu Masalski Książę III (22 lipca 1727w Olekszycach niedaleko Grodna – 28 czerwca 1794 w Warszawie) – biskup wileński (od 1762), pisarz wielki litewski w latach 1748-1754, duchowny referendarz wielki litewski w latach 1754-1762, konsyliarz z Senatu w konfederacji targowickiej.

Rzeczpospolita Obojga Narodów (, właściwie Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, od XVII wieku częściej znane jako Rzeczpospolita Polska) – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569-1795 na mocy unii lubelskiej. Rozciągało się na większości terytorium dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy, a częściowo także Łotwy, Estonii, Rosji, Mołdawii i Słowacji. W 1618 osiągnęło maksymalny zasięg terytorialny wynoszący ok. 990 tys. km². Liczba ludności wynosiła od 6,5 mln w 1569 do 14 mln w 1772. Panującym ustrojem była demokracja szlachecka, a głową państwa król elekcyjny.

Komisje Rozdawnicze Koronna i Litewska 1774-1776 – ustanowione przez Sejm Rozbiorowy 1773–1775 celem sprzedaży majątku zakonu jezuitów, skasowanego w Rzeczypospolitej.

Syn Michała Józefa, hetmana wielkiego litewskiego. Brat Adriana Józefa, podskarbiego nadwornego litewskiego. Zliberalizował życie religijne na Litwie, zreorganizował seminarium diecezjalne, odnowił jego program, dążył do tego, aby duchowieństwo niższych stanów posługiwało się w pracy duszpasterskiej językiem litewskim, propagował idee fizjokratyczne, zachęcając do krzewienia oświaty wśród chłopów.

Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię (a właściwie Imperium Habsburgów) i Rosję.

Bazylika archikatedralna św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie – katolicka bazylika w Wilnie, katedra archidiecezji wileńskiej, miejsce pochówku wielkich książąt litewskich, jednocześnie królów Polski (oba państwa łączyła do 1569 r. unia personalna, później do rozbiorów unia realna).

W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego. Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiór, został prezesem Komisji Rozdawniczej Litewskiej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego w Rzeczypospolitej zakonu jezuitów. W latach 1773–1776 był przewodniczącym Komisji Edukacji Narodowej, rozbudowując oświatę na Litwie. Był „bohaterem” największej afery finansowej w dziejach polskiej edukacji, za co jedynie utracił stanowisko przewodniczącego KEN. W diecezji wileńskiej rozwijał sieć szkół początkowych, napisał program szkolny. Działacz polityczny i religijny Wielkiego Księstwa Litewskiego, fizjokrata, mecenas nauki i sztuki. Patronował Wawrzyńcowi Gucewiczowi, Franciszkowi Smuglewiczowi. Jego staraniami i za jego środki została przebudowana w stylu klasycystycznym katedra wileńska. Był czołowym stronnikiem Rosji, zwalczał dzieło Sejmu Czteroletniego. Pobierał stałą roczną pensję od posła Rosji, Jakoba Sieversa. Był członkiem Rady Nieustającej, przystąpił do konfederacji targowickiej. Na sejmie grodzieńskim w 1793 roku został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem Sieversem.

Sejm Czteroletni (Sejm Wielki) – sejm zwołany 6 października 1788 za zgodą cesarzowej Rosji Katarzyny II w Warszawie, obradujący do 29 maja 1792 pod węzłem konfederacji pod laską marszałka konfederacji koronnej Stanisława Małachowskiego i marszałka konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego Kazimierza Nestora Sapiehy mający na celu, w zamyśle organizatorów, przywrócenie pełnej suwerenności i przyśpieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej. Od grudnia 1790 obradował w podwojonym składzie. Wliczając króla i senatorów na Sejmie Czteroletnim obradowały łącznie 483 osoby.

Wawrzyniec Gucewicz herbu Syrokomla (1790) (ur. przed 5 sierpnia 1753 w Migańcach, zm. 21 grudnia 1798 w Wilnie) – polski architekt, reprezentant klasycyzmu, profesor Uniwersytetu Wileńskiego.

W 1794 podczas insurekcji warszawskiej na rozkaz Tadeusza Kościuszki został aresztowany i uwięziony – jako targowiczanin był uznawany za zdrajcę. 28 czerwca 1794 został wywleczony z więzienia przez tłum warszawski, a następnie powieszony bez sądu na konopnym lejcu.

W 1762 odznaczony Orderem Orła Białego.

Michał Józef Massalski herbu Masalski Książę III (ur. 1700 – zm. 1768) – hetman wielki litewski od 1762, pisarz wielki litewski od 1726, wojewoda mścisławski od 1737, kasztelan trocki od 1742, kasztelan wileński i hetman polny litewski od 1744, marszałek sejmu konwokacyjnego 1733 w Warszawie.

Kwartalnik Historyczny – najstarsze polskie czasopismo historyczno-humanistyczne założone we Lwowie w 1887 roku przez historyka Ksawerego Liskego. W latach 1946-1950 wydawane w Krakowie (roczniki 52/53-57) pod redakcją m.in. J. Dąbrowskiego, R. Grodeckiego, K. Lepszego. Po roku 1950 przeniesione do Warszawy, gdzie wydawane jest pod auspicjami Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk przez Wydawnictwo Naukowe Semper. Pismo publikuje artykuły o ściśle naukowym charakterze dotyczące historii średniowiecza, czasów nowożytnych i najnowszych (bez uwzględnienia starożytności).

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Traktat rozbiorowy pomiędzy Rzecząpospolitą a Imperium Rosyjskim 1793

Przypisy

Krzysztof R. Prokop, Sakry i suksceja święceń biskupich pasterzy Kościoła wileńskiego z drugiej oraz trzeciej tercji XVIII stulecia, Rocznik Teologii Katolickiej t. V, Białystok 2006, ISSN 1644-8855, s. 239.
↑ Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavii 1958, s. 442. (łac.)
Niekiedy spotykana jest data 1726; Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 201.
Encyklopedyja powszechna, t. XVIII, Warszawa 1864, s. 155.
Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 201.
Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne. 1792, no 64, s. 586.
Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 213.
Ryszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545-562.
Stanisław Załęski, Historya zniesienia jezuitów w Polsce i ich zachowanie na Białej Rusi, t. II, Lwów 1875, s. 1-68.
Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11.
Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 201.

Bibliografia

I. Szybiak, Ignacy Jakub Massalski, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XX, 1975, s. 135-139.

Linki zewnętrzne

Biskup Ignacy Jakub Massalski (ang.)

Sejm grodzieński – sejm skonfederowany zwołany w Grodnie przez Rosję w 1793. Obradował od 17 czerwca do 23 listopada 1793 pod laską marszałka Stanisława Kostki Bielińskiego. Był to ostatni sejm Rzeczypospolitej szlacheckiej, zwany także "niemą sesją". Odbywał się on po przegranej w 1792 wojnie z Rosją i po zawiązaniu konfederacji targowickiej. W celu sprawnego przeprowadzenia traktatów podziałowych, 15 września 1793 zawiązano konfederację grodzieńską. Sterroryzowani posłowie nie zostali dopuszczeni nawet do głosu (na zamku grodzieńskim stacjonował garnizon rosyjski z artylerią). Katarzyna II Wielka przysłała napisany przez siebie projekt wieczystego sojuszu Polski i Rosji, który został przedstawiony posłowi rosyjskiemu Jakobowi Sieversowi przez upokorzonych posłów jako prośba narodu polskiego. 14 października 1793 projekt przeszedł "jednogłośnie" (nikt nie odważył się odezwać). W jego efekcie jak powiedział jeden z posłów Polska stała się prowincją rosyjską. Większość posłów była przekupiona i zastraszona.

Konfederacja targowicka – konfederacja generalna koronna zawiązana wiosną 1792 w Targowicy przez przywódców magnackiego obozu republikanów w celu przywrócenia starego ustroju Rzeczypospolitej, pod hasłami obrony zagrożonej wolności przeciwko reformom konstytucji 3 maja, wprowadzającym monarchię konstytucyjną. Jej zawiązanie posłużyło Rosji jako pretekst do interwencji zbrojnej w Rzeczypospolitej.