Ili - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: inne znaczenia.

Ili (kaz. Іле, İle; ros. Или; chin. 伊犁河, Yīlí Hé) – rzeka na obszarze bezodpływowym w Azji Środkowej, na terytorium Chin oraz Kazachstanu. Długość - 1439 km (624 km w Chinach, 815 km w Kazachstanie), powierzchnia zlewni - około 140 tys. km².

Tienszan, Tien-szan (chin. 天山 - tiān shān: "niebiańskie góry") – wielkie pasmo górskie w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

Źródła Ili znajdują się na północnych stokach środkowej części pasma Tienszanu, skąd rzeka płynie na zachód. W górnym biegu (w Chinach) Ili przyjmuje dopływy Kunes He, Kax He i Tekes. W środkowym biegu, już w Kazachstanie, Ili przyjmuje lewobrzeżne dopływy Czaryn, Czilik, Tałgar, Kaskelen i Kurty, po czym przepływa przez zaporowe Jezioro Kapczagajskie. Następnie zmienia kierunek na północno-zachodni, wypływa z gór na Pogórze Kazachskie i przecina pustynię Taukum. Uchodzi deltą do jeziora Bałchasz w Kazachstanie.

Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 12 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.

Tekes (chiń. Tekesi He) - rzeka w południowo-wschodnim Kazachstanie i w zachodnich Chinach, w zlewisku jeziora Bałchasz. Długość - 438 km, powierzchnia zlewni - 29,6 tys. km², średni przepływ - 270 m³/s.

W pobliżu Kapczagaju, na znajdujących się tuż przy rzece skałach, można odnaleźć ryty skalne przedstawiające Buddę, z VIII wieku n.e.

Główne miasta nad rzeką to Kujgan (u ujścia), Bakanas, Kapczagaj (nad Jeziorem Kapczagajskim), Qapqal i Yining. W dorzeczu Ili znajduje się około 22 tysięcy jezior o łącznej powierzchni 876 km².

Ili jest żeglowna od miasta Kuldża. Wody rzeki są wykorzystywane do nawadniania.

Czaryn (t. Szaryn, w górnym biegu Szołkodagsu, w średnim biegu Kegen; ros. Чарын, Шарын, Шолкодагсу, Кеген) – rzeka w południowo-wschodnim Kazachstanie, lewy dopływ Ili w zlewisku jeziora Bałchasz. Długość - 427 km, powierzchnia zlewni - 7720 km², średni przepływ - 35,4 m³/s. Reżim śnieżno-lodowcowy.

Taukum (Tau-kum; kaz.: Тауқұм; ros.: Таукум) – pustynia piaszczysta we wschodnim Kazachstanie. Zajmuje południowo-zachodni skraj Kotliny Bałchasko-Ałakolskiej, między jeziorem Bałchasz i rzeką Ili na północy a Górami Czu-Ilijskimi i Majżaryłgan na południu.