Ilmarinen - 1934 - Polski Serwis Naukowy

Ilmarinen – pancernik obrony wybrzeża i okręt flagowy fińskiej marynarki wojennej do czasu jego zatopienia w 1941 roku. W 1927 roku postanowiono rozbudować fińską flotę w tzw. "zespół morski", przez co postanowiono wybudować dwa duże pancerniki obrony wybrzeża, którym nadano imiona po dwóch bohaterach epoki Kalevala. W późniejszym czasie program rozbudowy floty składał się z okrętów podwodnych i torpedowców.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Działko przeciwlotnicze - popularne określenie automatycznych armat przeciwlotniczych o kalibrze od 20 mm do 37 mm (sporadycznie 40 mm), służących do zwalczania śmigłowców i nisko lecących samolotów a także słabo opancerzonych celów naziemnych i nawodnych oraz do zwalczania piechoty przeciwnika.

Historia

Działo 105 mm na pokładzie "Ilmarinena"

"Ilmarinen" i jego siostrzany okręt "Väinämöinen" są największymi okrętami floty fińskiej. Fińskie pancerniki były odpowiedzialne za obronę wybrzeża. Były silnie uzbrojone jak na swój typ, ale były słabsze niż ówczesne krążowniki. Pancerniki zamierzano użyć jako mobilne punkty artyleryjskie wybrzeża, a nie na otwartym morzu. Trochę bardziej rozbudowane uzbrojenie oraz duża i ciężka wieża ogniowa znacząco wpływały na sprawność na morzu.

Pancernik obrony wybrzeża (pancernik przybrzeżny) – historyczna klasa średnich lub dużych opancerzonych okrętów artyleryjskich przeznaczonych do obrony wybrzeża. Pancerniki przybrzeżne były większe od kanonierek pancernych, natomiast mniejsze od pancerników; mimo nazwy, nie są one zaliczane ani do pancerników, ani okrętów liniowych.

Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.

Okręt był zaprojektowany przez holenderskie biuro budowy okrętów, które było sekretną filią zakładów Kruppa (było to złamanie umów traktatu wersalskiego). Te same biura planowania projektowały także okręty podwodne dla wielu flot. Fińskie pancerniki obrony wybrzeża zostały zbudowane w 1928 roku w stoczni Crichton-Vulcan, która znajdowała się z Turku. Okręt posiadał najnowocześniejsze wymagania techniczne na tamte czasy. Skrzynia biegów była typu diesel-elektrycznego. Urządzenia systemu kontroli ognia oraz urządzenia naprowadzające na cel były elektryczne, a mechaniczne liczniki przekazywały wartości ostrzału bezpośrednio do wieży artyleryjskiej.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Kalevala (Kalevala - dosłownie Kraina Kalevy, ważnego mitycznego bohatera Finów, Estończyków, Karelów i innych ludów bałtyckofińskich) to poemat epicki składający się z pieśni ludowych (tzw. run) i legend z terenów Finlandii, Estonii, Karelii i innych terenów, zebranych i opracowanych w XIX wieku przez Eliasa Lönnrota. Kalevala nazywana jest fińskim eposem narodowym. Kalevala to odpowiednik estońskiego eposu Kalevipoeg ("Syn Kalevy"), napisanego przez estońskego autora Friedricha Reinholda Kreutzwalda. Kalevala Przyczyniła się do budzenia świadomości narodowej, wyzwolenia Finlandii spod panowania Rosji i wywarła duży wpływ na współczesną kulturę i sztukę fińską. 28 lutego w Finlandii obchodzi się Dzień Kalevali.

Okręt siostrzany "Ilmarinena", "Väinämöinen", został zwodowany 28 grudnia 1930 roku, a "Ilmarinen" 9 lipca 1931 roku. Ilmarinen był okrętem flagowym floty, co oznaczało, że dowódca floty wybrzeża był na pokładzie okrętu podczas sezonu żeglarskiego.

Służba operacyjna

Wojna zimowa

Już na początku wojny zimowej, 30 listopada 1939 roku, okręt został zaatakowany przez radzieckie samoloty. Po ataku okręt odpłynął w kierunku wyspy Lohm w archipelagu Korpo, przez co następna fala ataku nie mogła znaleźć celu, więc bomby zostały zrzucone na rezerwowy cel, Helsinki, pierwszego dnia wojny. Podczas pierwszych dni wojny okręt znajdowały się w pobliżu Wysp Alandzkich, gdzie miał bronić wysp przed ewentualnym desantem wojsk radzieckich. W końcu stycznia 1940 roku, kiedy lód spowodował, że było trudno się przemieszczać okręt odpłynął do Turku, gdzie miał bronić miasta swoimi działami przeciwlotniczymi.

Burta – strona na statku wodnym, każda z połówek jednostki pływającej, rozdzielonych płaszczyzną symetrii kadłuba. Termin ten ma wiele pokrewnych znaczeń począwszy od całości jednej z połówek kadłuba, poprzez poszycie jednej z połówek (lub część poszycia nad obłem), aż do litej bariery na dużej jednostce, otaczającej odkryty pokład, będącej de facto nadburciem, a nie burtą. Jednak o tym, że coś znajduje się na jednej z burt, mówi się także wtedy, gdy to coś znajduje się nawet znacznie powyżej najwyższego pokładu (np. światła na masztach mogą być w osi jednostki, lub na jednej z burt).

Utö – niewielka wyspa na Morzu Archipelagowym należąca administracyjnie do gminy Länsi-Turunmaa w południowej Finlandii. Jest najbardziej na południe zamieszkaną przez cały rok wyspą tego kraju – stała populacja wynosi około 50 osób. Pierwsi osadnicy przybyli na wyspę w latach 40. XVIII wieku.

Turku zostało zbombardowane 60 razy przez ponad więcej niż 400 samolotów. Przeciwlotnicze działa Vickers 40 mm okazały się bezużyteczne przeciwko samolotom i zastąpiono je działami Bofors 40 mm w styczniu 1941 roku. Z powodu groźby ataków powietrznych ulepszano cały czas uzbrojenie przeciwlotnicze na okręcie. W końcowym okresie wojny zimowej okręt przeniesiono w rejon Hanko–Porkkala, żeby chronić ten rejon przed ewentualnym desantem. Lód oraz zagrożenie lotnicze przeszkodziło w przebazowaniu okrętu bliżej frontu koło Przesmyku Karelskiego, żeby wspierać żołnierzy na lądzie.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Okręt flagowy – okręt, na którym znajduje się dowódca zespołu okrętów lub całej floty. Obecność dowódcy symbolizuje flaga lub proporzec na maszcie. Okrętów flagowych może być tyle, ile jest samodzielnie działających zespołów okrętów w czasie wojny. W czasie pokoju jest jeden symboliczny okręt wyznaczony do pełnienia funkcji okrętu flagowego dla całej floty.

Wojna kontynuacyjna

Na początku wojny kontynuacyjnej pancernik miał za zadanie osłonę operacji "Kappsegling" czyli wyładowania żołnierzy na Wyspach Alandzkich. Okręt zaatakował natychmiast rano 22 czerwca 1941 roku. 27 lipca 1941 podczas bitwy o Bengtskär okręt wezwano do rejonu gdzie miał osłaniać obrońców. Myślano bowiem, że w rejonie znajdują się radzieckie niszczyciele. Pancernik ponownie padł ofiarą ataku radzieckiego lotnictwa. Zabity został jeden członek załogi, a okręt został zmuszony do zawrócenia do Turku w celu napraw. Pancernik bombardował wiele razy pozycje radzieckich żołnierzy na Hanko dopóki baza nie została ewakuowana.

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Operacja "Nordwind" i utrata "Ilmarinena"

Operacja "Nordwind" była odciągającą operacją, która miała przekonać wojska Armii Czerwonej, że niemieccy żołnierze mieli lądować na Hiumi i na Sarema od strony morza. Do operacji zgromadzono razem 15 okrętów, które odpłynęły na południe od Utö. Chciano, żeby Rosjanie obserwowali okręty. Operacja zakończyła się jednak porażką.

Torpedowiec - klasa niewielkich lub średniej wielkości okrętów przeznaczonych głównie do wykonywania ataków torpedowych na okręty nieprzyjaciela. Powstała pod koniec XIX wieku, kiedy to przypadł też szczyt popularności torpedowców. Zastąpione następnie przez inne klasy okrętów, głównie niszczyciele i kutry torpedowe, budowane były i używane już w mniejszych ilościach do okresu II wojny światowej.

Trał morski – urządzenie holowane za trałowcem (lub helikopterem) służące, w zależności od typu, do odcinania liny kotwicznej miny (minliny) lub zniszczenia miny przez pobudzenie jej zapalnika i detonację na miejscu.

Flota wypłynęła na południe 13 września 1941 roku wzdłuż szlaku, który jednak wcześniej nie był dokładnie oczyszczony z min. W ciągu dnia zaobserwowano minę, które przyczepiła się do trału morskiego. Niestety nie udało się jej rozbroić. Gdy zapadły ciemności, o 20:30 flota otrzymała rozkaz zawrócenia. "Ilmarinen" wykonał skręt, aby mina, która znajdowała się trale nie trafiła okrętu.

Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – klasa uniwersalnych, szybkich okrętów torpedowo-artyleryjskich średniej wielkości, obecnie rakietowo-artyleryjskich (niszczyciele rakietowe).

Filia (łac. córka) - zakład przedsiębiorstwa (np. uczelni, urzędu, banku, itp.), mający najczęściej swoją lokalizację poza miejscem funkcjonowania głównej, nadrzędnej jednostki.

Jednak w czasie manewru mina wybuchła co potężnie wstrząsnęło okrętem i spowodowało duży przeciek. Statek szybko nabrał wody i położył się na burcie, by po kilku minutach całkowicie zatonąć. Nastąpiło to dokładnie 7 minut po wybuchu. Pozostałe okręty, które znajdowały się w pobliżu zdołały uratować 132 osoby, jednak aż 271 osób utonęło. Dowódca floty komandor E. Rahola, dowódca floty przybrzeżnej, kapitan z "Ilmarinena", komandor R. Göransson byli wśród tych którym udało się przeżyć. Pozostałe okręty zawróciły do bazy bez napotkania jakichkolwiek problemów w drodze powrotnej.

Radzieckie Siły Powietrzne, oficjalnie znane po rosyjsku pod nazwą Военно-воздушные силы (w alfabecie łacińskim Woenno-Wozdusznye Siły, "Wojskowe Siły Powietrzne"), często nazywane też w skrócie WWS (ros. ВВС) – oficjalnie jedna z dwóch wersji sił powietrznych Związku Radzieckiego. Drugą były Radzieckie Siły Obrony Powietrznej. Radzieckie Siły Powietrzne zostały stworzone z części Sił Powietrznych Rosji Carskiej w roku 1917 i ich najpoważniejszym zadaniem była II wojna światowa, ale były także zaangażowane w wojnę koreańską i zostały rozwiązane wraz upadkiem Związku Radzieckiego co nastąpiło w latach 1991–1992.

Traktat wersalski (Pokój Paryski) – główny układ pokojowy kończący pierwszą wojnę światową, podpisany 28 czerwca 1919 roku przez Niemcy, mocarstwa Ententy i państwa sprzymierzone i stowarzyszone. Został ratyfikowany 10 stycznia 1920 roku i z tą datą wszedł w życie. Traktat ustalił wiele granic międzypaństwowych w Europie oraz wprowadził nowy ład polityczny.

Wrak pancernika "Ilmarinen" został odnaleziony po trzech latach poszukiwań w roku 1990. Rok później sześciu żyjących jeszcze członków załogi okrętu mogło zobaczyć okręt za pomocą batyskafu. Wrak leży mniej więcej 25 mil morskich na południe od Utö na głębokości 70 m.

Linki zewnętrzne

Pancernik obrony wybrzeża "Ilmarinen" został zatopiony przez minę w 1941 roku (szw.). W: Svenska Yle Arkivet [on-line]. 13 maja 2011. [dostęp 2 kwietnia 2012].