Imbirowce - Polski Serwis Naukowy

Imbirowce (Zingiberales Griseb.) – rząd roślin zielnych należący do jednoliściennych. Należy tu 92 rodzajów i 2111 gatunków, w tym wiele popularnych roślin użytkowych (np. banan, imbir, kardamon) i ozdobnych (paciorecznik, strelicja, maranta).

Morfologia

Rośliny zielne, nie wykształcające wzniesionego pędu poza okresem kwitnienia. Liście zwykle pochwiaste, wyraźnie ogonkowe. Kwiaty grzbieciste, zwykle okazałe, barwne. Cechą znamienną jest przekształcenie płodnych pręcików w bezpłodne prątniczki. W bardziej pierwotnych rodzinach jest jeszcze 5-6 pręcików (Musaceae, Strelitziaceae, Heliconiaceae, Lowiaceae), podczas gdy u późniejszych (Zingiberaceae) zachował się tylko jeden pręcik, a u przedstawicieli rodzin Marantaceae i Cannaceae pyłek wytwarza jedynie jeden pylnik (połowa pręcika).

System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Systematyka

Takson utrwalony w systematyce roślin, uznawany w stosunkowo mało zmienionej formie od kilkudziesięciu lat.

Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Pozycja imbirowców w obrębie kladu jednoliściennych:

Systemy APG uznają (w postaci niezmienionej od 1998 – System APG I) rząd za przynależny do kladu kamelinowych (ang. commelinids) w obrębie kladu jednoliściennych. Relacje filogenetyczne między rodzinami są następujące:

Systemy Reveala

Pozycja i podział rzędu w systemie Reveala (1994-1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina, klasa jednoliścienne Liliopsida, podklasa imbirowe Zingiberidae Cronquist, nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal.

rodzina: paciorecznikowate Cannaceae Juss. pub. Gen. Pl.: 62. 4 Aug 1789.

rodzina: Costaceae Nakai pub. J. Jap. Bot. 17: 203. Apr 1941.

rodzina: helikoniowate Heliconiaceae (A. Rich.) Nakai pub. J. Jap. Bot. 17: 201. Apr 1941.

rodzina: Lowiaceae Ridl. pub. Fl. Malay Penins. 4: 291. 1 Dec 1924, nom. cons.

rodzina: marantowate Marantaceae Petersen in Engl. & Prantl pub. Nat. Pflanzenfam., II, 6: 33. Oct 1888, nom. cons.

rodzina: bananowate Musaceae Juss. pub. Gen. Pl.: 61. 4 Aug 1789.

rodzina: strelicjowate Strelitziaceae (K. Schum.) Hutch. pub. Fam. Fl. Pl. 2: 72. 1934.

rodzina: imbirowate Zingiberaceae Lindl. pub. Key Bot.: 69. 15-30 Sep 1835, nom. cons.

Pozycja rzędu w systemie Reveala (2007) W systemie z 2007 roku Reveal zebrał w randze rzędu te same rodziny jw., ale za nazwę ważną uznał Cannales R. Br. ex Bercht. & J. Presl, Přir. Rostlin: 269. Jan-Apr 1820. Poza tym zmienił w nowym systemie klasyfikację wyższych jednostek systematycznych. Rząd Cannales znalazł się w nadrzędzie Commelinanae Takht., podklasie Commelinidae Takht. i klasie okrytonasiennych (Magnoliopsida Brongn.)

Dawne systemy

System Cronquista (1981) do rzędu zalicza te same rodziny jw. Rząd zaklasyfikowany został do podklasy Zingiberidae w obrębie klasy jednoliściennych Liliopsida. Wcześniejsze systemy klasyfikacyjne takie jak system Wettsteina, ostatni raz aktualizowany w 1935 r., oraz system Englera aktualizowany w 1964 r., wyróżniają ten rząd z tymi samymi roślinami jednak podzielonymi na mniejszą liczbę rodzin.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Prątniczki (łac., ang. staminodium, liczba mnoga staminodia) – znajdujące się w kwiatach u niektórych gatunków roślin płonne pręciki, które nie mają pylników i nie wytwarzają pyłku. Spełniać mogą natomiast inne funkcje. Np. u piwonii upodabniają się one do płatków korony, pełniąc rolę powabni dla owadów zapylających kwiaty. Podobną funkcję spełniają u powojnika (Clematis), tworząc wewnątrz korony ozdobny pierścień prątniczek. Niektóre z uprawianych odmian ozdobnych powojnka kwiecistego (Clematis florida) mają wszystkie pręciki przeksztalcone w ozdobne prątniczki. U niektórych gatunków w rodzinie jaskrowatych prątniczki pełnią funkcję miodników. U tawułowych (rodzina różowatych) prątniczki zrastając się tworzą czerwony pierścień oddzielający pręciki od słupków. U urdzika karpackiego drobne, łuskowate prątniczki występują pomiędzy normalnymi, płodnymi pręcikami.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-16].
Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
Crescent Bloom: Zingiberales (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 22 stycznia 2009].
James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 22 stycznia 2009].