Imperializm - Polski Serwis Naukowy

Karykatura Cecila Rhodesa, brytyjskiego polityka i kolonializatora Afryki

Imperializm (łac. imperialis - "imperium", "władza") – polityka państw o statusie lub aspiracjach mocarstwowych, zmierzająca do rozszerzenia ich wpływów politycznych, militarnych, gospodarczych i kulturalnych na obszary do nich nie należące. Jest to również okres historyczny zapoczątkowany w ostatniej ćwierci XIX wieku, odznaczający się światową dominacją kilku wielkich mocarstw. W myśli marksistowskiej, to najwyższe stadium rozwoju kapitalistycznej formacji społeczno-ekonomicznej.

Kolonializm - polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Początki kolonializmu wiążą się z okresem wielkich odkryć geograficznych przełomu XV i XVI wieku.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

W dawnych czasach imperializm odwoływał się do idei uniwersalistycznych. Państwo to miało być dobre dla każdego narodu, plemienia, religii, kultury która nie była antypaństwowa (według władz). Przykładem może być Persja Achemenidów, Imperium Aleksandra Wielkiego czy Imperium rzymskie a nawet Imperium Napoleona. Po Wiośnie Ludów imperializm porzucił idee uniwersalistyczne na rzecz idei nacjonalistycznych. Zaczęło się wynaradawianie finansowane z funduszy państwowych. Jako przykład można podać rusyfikację czy germanizację ziem polskich w czasie zaborów. Dodać można też chęć obniżenia poziomu intelektualnego danego regionu. Dobrym przykładem byłoby Imperium Brytyjskie, w którym wielu uzdolnionych i utalentowanych tubylców z kolonii albo zabijano (kolonie w Ameryce) albo sprowadzano taką osobę do metropolii (Indie).

Rusyfikacja – proces polegający na dążeniu Rosjan do wynarodowienia podbitych państw poprzez stopniowe narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.

Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

W polityce zagranicznej imperializm cechuje się ekspansywnością i interwencjonizmem dyplomatycznym. Ekspansjonizm związany jest z chęcią powiększenia granic lub wpływów państwa i ustanowienie swojego porządku (Francja Napoleońska). Często kontynuowanie podbojów jest wymuszone przez czynniki wewnętrzne bardziej, niż przez czynniki zewnętrzne. Przykładem może być Imperium Tureckie i Janczarzy, którzy wraz ze Spahisami naciskali na dwór sułtański, aby prowadzić wojny. Interwencjonizm dyplomatyczny powiązany jest z utrzymaniem hegemonii lub niedopuszczaniem do powstania ewentualnego zagrożenia (brytyjska doktryna równowagi europejskiej).

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 22 kwietnia 1870, wg kalendarza juliańskiego 10 kwietnia, w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach Leninowskich pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk i ideolog komunizmu.

Pierwsze teorie imperializmu pojawiły się pod koniec XIX wieku. Według nich szybki rozwój państw kolonialnych wynikał z eksploatacji należących do nich kolonii. Zwolennikami takiego poglądu byli przede wszystkim Włodzimierz Lenin i Róża Luksemburg. Według Lenina imperializm był szczytowym stadium kapitalizmu (praca pt. Imperializm jako najwyższe stadium kapitalizmu z 1917 roku). Obecnie mianem imperializmu określa się głównie politykę USA wobec Afganistanu, Iraku czy Iranu, Rosji wobec Czeczenii, Izraela wobec Autonomii Palestyńskiej. Według marksistów możliwe są również imperializmy: brytyjski, francuski, niemiecki, (przede wszystkim w ujęciu historycznym, głównie w odniesieniu do ich byłych kolonii). Członków rządów krajów imperialistycznych, bądź ich zwolenników nazywa się (w tej ideologii) imperialistami.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Spahis (tur. Sipahi, per. سپاهی) – feudalne oddziały nieregularnej jazdy tureckiej za czasów imperium osmańskiego. Spahisi byli tureckimi odpowiednikami europejskiego rycerstwa. Zwani byli także timariotami, jako lennicy niewielkich posiadłości ziemskich zwanych "timar". Po raz pierwszy zorganizowane ok. 1326 roku. Od XVI wieku stopniowo tracili na znaczeniu. Do służby wojskowej w kampaniach sułtana powoływani byli przez sandżakbeja - lokalnych namiestników, odpowiadających przed bejlerbejami.

Zobacz też

kolonializm