Imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce

Hiszpania i Portugalia w unii personalnej (unia iberyjska: 1581-1640)

Imperium brytyjskie w 1921 roku

Imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce (ang. The empire on which the sun never sets; hiszp. El imperio en el que nunca se pone el sol) – określenie używane w odniesieniu do imperium o terytorium tak rozległym, że w dowolnym momencie jest takie miejsce na jego powierzchni, gdzie trwa dzień. W zasadzie dotyczyło ono dwóch światowych mocarstw dominujących w skali globalnej – hiszpańskiego imperium kolonialnego i imperium brytyjskiego.

Epoka wiktoriańska – okres w dziejach Wielkiej Brytanii pod panowaniem królowej Wiktorii Hanowerskiej. Królowa sprawowała rządy w latach 1837-1901. Był to jeden z najdłuższych nieprzerwanych okresów panowania jednego monarchy w nowożytnej historii. Wielka Brytania była wtedy u szczytu potęgi imperialnej, mówiło się, że nad Imperium Brytyjskim "słońce nigdy nie zachodzi". Były to też czasy rewolucji przemysłowej.

Niall Ferguson (ur. 1964 w Glasgow) uznawany za jednego z wybitniejszych historyków średniego pokolenia. Specjalizuje się w historii politycznej i gospodarczej czasów nowożytnych. Profesor historii Uniwersytetu Oksfordzkiego i Uniwersytetu Harvarda. Ceniony analityk stytuacji geopolitycznej świata. Stały współpracownik "Los Angeles Times", "Sunday Telegraph" oraz "Dziennika". Obecnie wykłada na New York University.

Historia

Hiszpania

Słowa te zostały po raz pierwszy użyte w odniesieniu do XVI-wiecznej Hiszpanii, przez Karola V Habsburga, cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i króla Hiszpanii. Imperium, którym zarządzał, obejmowało obok Półwyspu Iberyjskiego, południowej części Półwyspu Apenińskiego, Austrii i Niderlandów liczne kolonie hiszpańskie w Ameryce.

Niderlandy Hiszpańskie – potoczna nazwa holenderskich i belgijskich posiadłości Hiszpanii w latach 1556-1581; od abdykacji cesarza Karola V Habsburga do momentu rewolty w Holandii, gdzie powstała wówczas niepodległa holenderska Republika Zjednoczonych Prowincji. Pozostałe przy Hiszpanii i zamieszkane przez katolików tereny belgijskie zwano odtąd Niderlandami Południowymi.

Imperium brytyjskie – potoczne określenie Wielkiej Brytanii i Irlandii wraz z koloniami i innymi terytoriami zależnymi monarchii brytyjskiej, które łącznie stanowiły jedno z największych imperium w dziejach ludzkości. Od 1876 r. także nazwa własna jako Imperium Brytyjskie, gdy królowa Wiktoria przyjęła tytuł cesarzowej Indii. Na początku XX wieku imperium było zamieszkane przez ok. 400-500 mln ludzi (liczba ta była zmienna), co stanowiło blisko 1/4 populacji świata. W 1922 r., Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 milionów km², stając się największym państwem w historii ludzkości (około jednej czwartej powierzchni świata). Imperium brytyjskie tworzyło się przez około 300 lat w wyniku ekspansji handlowej, działalności osadniczej lub podbojów monarchii brytyjskiej. Jego tereny były porozrzucane po wszystkich kontynentach świata, przez co uzyskało miano imperium nigdy niezachodzącego słońca. Największe czasy świetności tego mocarstwa przypadały na ostatnią dekadę XIX oraz na początek XX wieku.

Określenie to używane było również względem państwa należącego do syna Karola – Filipa II Hiszpańskiego. W 1556 roku odziedziczył on wszystkie posiadłości swojego ojca (z wyjątkiem Świętego Cesarstwa Rzymskiego), a w 1581 roku, po bezpotomnej śmierci króla Portugalii, Henryka I, Filip został jej królem, co zapoczątkowało trwającą do 1640 roku unię personalną między oboma krajami (tzw. unia iberyjska). Wcześniej, w 1565 roku Hiszpanie rozpoczęli kolonizację Filipin, więc imperium Filipa Hiszpańskiego rozciągało się na wszystkie kontynenty poza Australią i Antarktydą (ówcześnie nieznane).

Imperium (od łac. imperium) – określenie wielkiego państwa władającego ogromnym terytorium, najczęściej powstałego drogą podbojów. Za pierwsze imperium jest uważane imperium akadyjskie. Imperium to państwo rozległe terytorialnie i silne politycznie.

Hiszpańskie imperium kolonialne – istniejące od XV do końca XIX wieku imperium kolonialne, w skład którego wchodziły należące do Królestwa Hiszpanii terytoria i kolonie w Europie, obu Amerykach, Afryce, Azji oraz Oceanii. U szczytu swej potęgi było jednym z największych państw w dziejach świata i zyskało miano "imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce".

Wielka Brytania

W XIX wieku określenie ponownie odżyło, tym razem jako określenie imperium brytyjskiego (zwłaszcza w czasie epoki wiktoriańskiej), które u szczytu swojej potęgi osiągnęło rozmiar ponad 33 mln km², co stanowi około 1/4 całkowitej powierzchni lądów, będąc największym imperium w historii świata.

Arcyksięstwo Austriackie (niem. Erzherzogtum Österreich) - jedno z państw tworzących Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, centrum monarchii Habsburgów, ich pierwsza rodowa domena i rdzeń tworzonego przez nich imperium.

Ameryka – część Ziemi położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.

Stany Zjednoczone

Podobnych słów używano również w odniesieniu do strefy wpływów Stanów Zjednoczonych, m.in. w artykule z 1897 roku, w którym napisano, że "Słońce nigdy nie zachodzi nad Wujem Samem" (The sun never sets on Uncle Sam).

Zobacz też

imperializm

Lista największych imperiów w historii

Przypisy

Niall Ferguson: Empire: The Rise and Demise of the British World Order. Basic Books, 2004, s. 15. ISBN 0-465-02328-2.
Kaitlyn Kayer: Symbols of Nationalism in the Ladies Home Journal, 1890-1900 (ang.). [dostęp 6 kwietnia 2009].