Imperium Habsburgów w XVIII wieku - Polski Serwis Naukowy

Flaga wojenna Habsburgów

Dzieje polityczne

W XVIII wieku austriaccy Habsburgowie rządzili wieloma państwami, tworzącymi razem Imperium Habsburgów. Kraje te to: Austria, Węgry, Czechy oraz Niderlandy Austriackie i Lombardia (od 1714 roku), Śląsk (do 1741 roku, później tylko niewielka część), Galicja (od 1772 roku), tereny bałkańskie zdobyte na Turkach i bawarski Innviertel zdobyty w 1779 roku.

Oostendse Compagnie (Kompania Ostendzka) założona w roku 1717 roku organizacja handlowa, była dzieckiem cesarza Karola VI Habsburga. Bazą dla niej miały być Austriackie Niderlandy, a zwłaszcza portowe miasto Ostenda. Miano stamtąd rozwijać handel atlantycki. Wobec sprzeciwu Holandii (Republika Zjednoczonych Prowincji) i Wielkiej Brytanii cesarz musiał zrezygnować z projektu.
Fryderyk II Wielki, Friedrich II von Hohenzollern (ur. 24 stycznia 1712 w Berlinie, zm. 17 sierpnia 1786 w Poczdamie) – król Prus w latach 1740-1786. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich.

1700-1714

Eugeniusz Sabaudzki

Od 1658 do 1705 roku Imperium Habsburgów rządził Leopold I Habsburg. W 1701 roku wybuchła wojna o sukcesję hiszpańską. Sprzymierzeńcami Austriaków były tzw. państwa morskie: Anglia (od 1707 roku Wielka Brytania) i Zjednoczone Prowincje Niderlandów (Holandia). Państwa morskie zawarły separatystyczny pokój utrechcki w roku 1713. W czasie działań wojennych, w których wyróżnił się Eugeniusz Sabaudzki, dwukrotnie zmienili się władcy. Do 1711 roku panował Józef I Habsburg, a po nim władzę przejął Karol VI Habsburg. Pokój w Rastatt podpisany z Królestwem Francji przyznał Austrii Belgię (Niderlandy Austriackie) i hiszpańskie posiadłości we Włoszech.

Filip V (ur. 19 grudnia 1683 w Wersalu, zm. 9 lipca 1746 w Madrycie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów panujący w latach 1700-1724 i 1724-1746 (w 1724 abdykował na rzecz swojego syna Ludwika I, po jego śmierci wrócił na tron).
Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.

Józef I Habsburg założył pierwszy państwowy bank w Austrii: Wiener Stadtbank.

1714-1740

Karol VI Habsburg

Karol VI Habsburg, który panował do roku 1740 dbał o rozwój handlu, zaniedbał kwestie obronności kraju. Ponieważ jego dziedziczką była kobieta, Maria Teresa Habsburg, musiał zadbać by możliwie jak najwięcej krajów europejskich uznało jej prawa dziedziczne, które przyznawał jej sporządzony w roku 1713 dokument znany jako sankcja pragmatyczna.

I Cesarstwo Francuskie – państwo w okresie panowania cesarza Francuzów Napoleona I z rodu Bonaparte w latach 1804-1814 i 1815. Francja zmuszona była wówczas prowadzić wojny, z prawie wszystkimi krajami Europy, łączącymi się przeciwko niej w kolejnych koalicjach. Kres cesarstwu położyła abdykacja Napoleona na rzecz Napoleona II, ten jednak nie został dopuszczony do władzy, a tron francuski zwrócono Burbonom.
W XVIII wieku Francja przestała być najsilniejszym mocarstwem europejskim. Tę rolę spełniała odtąd bogata Wielka Brytania. Nadal jednak była państwem najzasobniejszym i najludniejszym (18 mln mieszkańców na pocz. wieku; pod koniec wieku XVIII (22 mln) ustąpiła krajom Habsburgów (26 mln.). Francuskie wzorce w sztuce i administracji (sekretarze stanu: sekretarze stanu ds. floty, sekretarze stanu ds. protestantów, sekretarze wojny, sekretarze stanu ds. zagranicznych, Sekretarz Stanu Domu Królewskiego i inne, kontrolerzy finansów, departamenty, intendenci) nadal podziwiała i adaptowała do swych potrzeb cała Europa. Spośród szefów poszczególnych departamentów (niekiedy kilku naraz) rekrutowali się pierwsi ministrowie królów francuskich.

W latach 1718-1720 toczyła się wojna Hiszpanii z koalicją angielsko-francusko-austriacką, ponieważ Hiszpania i jej minister Giulio Alberoni usiłowali odzyskać prowincje włoskie.

1740-1763

Friedrich Wilhelm von Haugwitz

Wenzel Anton von Kaunitz

W 1741, gdy wybuchła wojna o sukcesję austriacką, spełniły się najgorsze obawy zmarłego już w 1736 roku księcia Eugeniusza. Francja, Bawaria i Prusy zaatakowały dominia austriackie. Maria Teresa musiała się odwołać do pomocy węgierskiej, udzielonej jej w zamian za liczne przywileje dla węgierskiej szlachty. Wojnę zakończył niekorzystny dla Austrii pokój w Akwizgranie (1748). Prusy zatrzymały przy sobie zdobyty na Austriakach Śląsk (wojny śląskie).

Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .
Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimia i Zatoru ((niem.) Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; (ukr.) Королівство Галичини і Лодомерії) - państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej obecnie podzielona pomiędzy Polskę i Ukrainę. Nazwę Galicja często uogólnia się z obwodem lwowskim, iwanofrankowskim oraz tarnopolskim na zachodzie Ukrainy.

Wojna siedmioletnia (1756-1763) jawiła się elitom politycznym Wiednia jako szansa odzyskania utraconego Śląska. Marzenie Marii Teresy nie ziściło się jednak. Fryderyk Wielki zachował wszystkie zdobycze.

W roku 1761 zdolny polityk austriacki Wenzel Anton von Kaunitz, kierujący wiedeńską dyplomacją powołał nowy centralny organ rządowy: Radę Państwa (Staatsrat).

1763-1780

Franciszek I Lotaryński

W roku 1765 zmarł mąż Marii Teresy, Franciszek I Lotaryński. Zmarł w tym roku również najważniejszy minister kierujący Friedrich Wilhelm von Haugwitz. Wobec tego władczyni ogłosiła współregentem swego syna Józefa II.

Wojna o sukcesję hiszpańską była prowadzona w latach 1701-1714 pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Austrią, Prusami a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią o władztwo nad Hiszpanią i dominację w Europie.
Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

W roku 1768 cesarzowa wydała i zatwierdziła nowy kodeks karny, zwany Theresiana. W latach 1778-1779 toczyła się wojna o sukcesję bawarską, która dała Austrii tereny tzw. Innviertel. Józef II miał jednak nadzieję na większe zdobycze.

1780-1790

Józef II Habsburg

Lata od 1780 do 1790 to okres samodzielnych rządów Józefa II, który rozwijał wówczas swe koncepcje unifikacji i germanizacji wszystkich dominiów habsburskich, a także reorganizacji szkolnictwa i odebrania wpływu zakonów i duchowieństwa. Polityka ta przeszła do historii pod nazwą józefinizmu.

Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.
Innviertel, Innkreis (region rzeki Inn) – tereny Górnej Austrii, które monarchii habsburskiej przypadły na skutek wojny o sukcesję bawarską toczacej się w latach 1778-1779.

1790-1800

W tej dekadzie, zagrożone agresją francuską, państwo Habsburgów przybierało postać państwa policyjnego. W 1801 powstał urząd Polizeiminister. Cesarstwo Austriackie (niem. Österreichs Kaisertum) powstało w 1804 roku, w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.

Georg Christoph Anton Wagenseil (ur. 29 stycznia 1715 w Wiedniu, zm. 1 marca 1777 tamże) - austriacki kompozytor, teoretyk i pedagog muzyki, organista i klawesynista.
Belweder w Wiedniu – barokowy pałac księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. Wybudował go architekt Johann Lucas von Hildebrandt. Składa się z dwóch budynków rozdzielonych ogrodem w stylu francuskim ozdobionym szeregiem posągów sfinksów. Belweder Górny przeznaczony był na bankiety i uroczystości, Belweder Dolny pełnił funkcję letniej rezydencji. W 1752 pałac został wykupiony przez cesarzową Marię Teresę, i od 1775 z polecenia Józefa II, w Belwederze przechowywano obrazy należące do rodziny cesarskiej. W 1806 do Belwederu przeniesiono również kolekcję obrazów z pałacu Ambras. Jako ostatni członek rodziny Habsburgów urzędował tu arcyksiążę Franciszek Ferdynand.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)