Imperium brytyjskie - Polski Serwis Naukowy

Imperium brytyjskie – potoczne określenie Wielkiej Brytanii oraz Irlandii wraz z koloniami i innymi terytoriami zależnymi monarchii brytyjskiej, które łącznie stanowiły największe imperium w dziejach ludzkości. Od 1876 także nazwa własna jako Imperium Brytyjskie, gdy królowa Wiktoria przyjęła tytuł cesarzowej Indii.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Osadnictwo - całokształt działalności grup ludzkich wywołujący zmiany w środowisku geograficznym. Obejmuje ono proces zajmowania, podziału i użytkowania terenu wraz ze wszystkimi wytworami powstałymi w ramach tej działalności i służącymi jej. (wg Z. Woźniaka)

Historia

Na początku XX wieku imperium było zamieszkane przez ok. 400-500 mln ludzi (liczba ta była zmienna), co stanowiło blisko 1/4 populacji świata. W 1922 Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 33,7 milionów km², stając się największym imperium w historii ludzkości (około 1/4 powierzchni lądowej świata). Imperium brytyjskie tworzyło się przez około 300 lat, w wyniku ekspansji handlowej, działalności osadniczej lub podbojów monarchii brytyjskiej. Jego tereny były porozrzucane po wszystkich kontynentach świata, przez co uzyskało miano imperium nigdy niezachodzącego słońca. Największe czasy świetności tego mocarstwa przypadały na ostatnią dekadę XIX oraz na początek XX wieku.

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə]; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Wspólnoty Europejskiej. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Uganda – państwo w środkowej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą, kraj słabo rozwinięty.

Hegemonia imperium przyczyniła się do ogromnego wzrostu ekonomicznego Wielkiej Brytanii i znacznie wzmocniła jej pozycję na arenie międzynarodowej.

Kolonie brytyjskie, czyli tereny zależne od Wielkiej Brytanii, przyjęły język, technologię, strukturę administracyjną i prawną na wzór brytyjskiego modelu. U schyłku imperium Wielka Brytania starała się zaszczepić na stałe demokrację parlamentarną i system prawny w usamodzielniających się koloniach – jednak z różnym skutkiem. Prawie wszystkie byłe kolonie brytyjskie przyłączyły się do Wspólnoty Narodów, stowarzyszenia, które zastąpiło Imperium Brytyjskie.

Imperium (od łac. imperium) – określenie wielkiego państwa władającego ogromnym terytorium, najczęściej powstałego drogą podbojów. Za pierwsze imperium jest uważane imperium akadyjskie. Imperium to państwo rozległe terytorialnie i silne politycznie.

Wiktoria z rodu Welfów, właściwie: Aleksandryna Wiktoria (ang. Alexandrina Victoria) (ur. 24 maja 1819 w Londynie, zm. 22 stycznia 1901 w Cowes na wyspie Wight) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii przez 63 lata (od 20 czerwca 1837). Od 1 stycznia 1877 r. także cesarzowa Indii. Żona księcia Alberta Sachsen-Coburg-Gotha. Jej krewni i potomkowie zasiadali na tronach Grecji, Jugosławii, Rosji, Rumunii i Niemiec, a obecnie panują w Wielkiej Brytanii, Szwecji, Norwegii, Belgii, Danii i Hiszpanii.

Polityka brytyjska wobec kolonii była skierowana przede wszystkim na zysk i zaspokojenie potrzeb gospodarczych Wielkiej Brytanii. Gospodarki brytyjskich kolonii były rozwijane głównie jako baza surowcowa dla Wielkiej Brytanii, przez co były zacofane pod względem rozwoju przemysłu wytwórczego. Pod panowanie imperium brytyjskiego dostały się między innymi Indie – zwane perłą brytyjskiej korony, Zimbabwe, Sudan, Uganda, Irak, Gujana i Fidżi.

Monarchia brytyjska (ang. Monarchy of the United Kingdom, także British monarchy) – monarchia konstytucyjna Wielkiej Brytanii oraz jej terytoriów zamorskich. Obecnie panująca, królowa Elżbieta II, objęła koronę 6 lutego 1952. Zarówno ona jak i członkowie jej najbliższej rodziny pełnią wiele obowiązków związanych z urzędem, reprezentacją i ceremoniałem dworskim.

Lista największych imperiów w historii – 101 największych terytorialnie imperiów i państw jakie istniały na przestrzeni dziejów (w przeszłości i współcześnie), według kryterium powierzchni z uwzględnieniem liczby ludności i - porównawczo - Polski (Rzeczypospolitej w największym osiągniętym terytorium w r 1618) oraz Unii Europejskiej po ratyfikacji Traktatu Lizbońskiego (2009).

Jako pierwszy terminu "Imperium Brytyjskie" użył astrolog, alchemik i matematyk doktor John Dee, podwładny królowej Elżbiety I.

Współczesną spuścizną Imperium brytyjskiego są Wspólnota Narodów i brytyjskie terytoria zamorskie.

Zobacz też

Kolonie brytyjskie

Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska

Pax Britannica

Indie w XVIII wieku

Przypisy

Podręczny atlas historii powszechnej. Warszawa: Świat Książki, 1998, s. 113. ISBN 83-7227-165-8.

Linki zewnętrzne

Historia Anglii - TwojeUK.INFO

Kolonie brytyjskie w Afryce (kolor fioletowy)

Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska (ang. British East India Company, czasami potocznie nazywana John Company) – kompania handlowa angielskich inwestorów, z siedzibą w Londynie, działająca od 1600 roku do 1858 roku, głównie na terenie dzisiejszych Indii, także w Azji Południowo-Wschodniej i na Dalekim Wschodzie.

Imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce (ang. The empire on which the sun never sets; hiszp. El imperio en el que nunca se pone el sol) – określenie używane w odniesieniu do imperium o terytorium na tyle rozległym, że w dowolnym momencie jest takie miejsce na jego powierzchni, gdzie trwa dzień.