Incydent Virginius - Polski Serwis Naukowy

Incydent Virginius – określenie odnoszące się do zatrzymania amerykańskiego statku „Virginius” 31 października 1873 roku i wynikłego z tego sporu dyplomatycznego, którego stronami były Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Hiszpania, sprawująca wówczas kontrolę nad Kubą, na której trwało antyhiszpańskie powstanie zwane wojną dziesięcioletnią.

Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) - najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie za wiarygodne i dokładne.

Pryz (fr. prise - zdobycie) – w prawie morskim: zdobycz wojenna w postaci skonfiskowanej cywilnej jednostki pływającej pod banderą nieprzyjacielskiego państwa lub jednostki państwa neutralnego wiozącej niedozwolony ładunek (przemyt) do państwa będącego drugą stroną w konflikcie zbrojnym. Łupem jest również ładunek jednostki. W przypadku, gdy mienie (statek lub ładunek) nie jest własnością państwa, lecz prywatną, to po wojnie łup należy zwrócić właścicielowi lub zrównoważyć odszkodowaniem. W przypadku przemytu właściciel najczęściej traci nie tylko ładunek, ale i statek.

„Virginius” był łamaczem blokady używanym podczas wojny secesyjnej. Został zbudowany pod nazwą „Virgin” w 1864 roku w Whiteinch (dzielnicy Glasgow) przez Aitken & Mansel. 12 kwietnia 1865 roku został przejęty przez rząd Stanów Zjednoczonych jako pryz. W 1870 został kupiony przez Amerykanina Johna F. Pattersona, który niedługo potem zarejestrował go w nowojorskim urzędzie celnym. Jak się później okazało, Patterson działał dla grupy kubańskich powstańców, którzy zamierzali użyć pływającego pod amerykańską banderą „Virginiusa” do dostarczania zaopatrzenia.

Republika Kuby (nazwa oficjalna República de Cuba) – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana, a największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.

Wojna amerykańsko-hiszpańska, ang. Spanish-American War (od 25 kwietnia do 12 sierpnia 1898), to konflikt zbrojny pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Hiszpanią, w wyniku którego Hiszpania utracia większość swych posiadłości na Karaibach i na obszarze Pacyfiku, a Stany Zjednoczone porzuciły dotychczasową politykę izolacjonizmu.

Joseph Fry, kapitan „Virginiusa”

31 października 1873 roku statek, dowodzony wówczas przez Josepha Fry’a, byłego oficera marynarek USA i Konfederacji, na którego pokładzie znajdowało się 52 członków załogi (głównie Amerykanów i Anglików) oraz 103 pasażerów (głównie Kubańczyków), został zatrzymany w okolicach Morant Bay na Jamajce przez hiszpański okręt „Tornado” i zaholowany do Santiago de Cuba. Tam, po doraźnym sądzie wojennym, 53 członków załogi i pasażerów, w tym Fry, zostało straconych 4, 7 i 8 listopada. Interwencja HMS „Niobe” i jej kapitana, Sir Lambtona Loraine’a, zapobiegła kolejnym egzekucjom.

Domena publiczna (ang.: public domain) – w najwęższym znaczeniu jest to twórczość, z której można korzystać bez ograniczeń wynikających z uprawnień jakie mają posiadacze autorskich praw majątkowych, gdyż prawa te wygasły lub twórczość ta nigdy nie była lub nie jest przedmiotem prawa autorskiego. Pojęcie to wywodzi się anglosaskiego common law i początkowo oznaczało grunty należące do państwa, które zostały udostępnione do bezpłatnego użytku publicznego, co później zostało rozciągnięte na własność intelektualną, która z różnych względów nie jest objęta ochroną prawa autorskiego i może w związku z tym być wykorzystywana bezpłatnie przez każdego.

Wojna secesyjna – wojna domowa, która miała miejsce w latach 1861-1865 w Stanach Zjednoczonych Ameryki, pomiędzy stanami wchodzącymi w skład Stanów Zjednoczonych (tzw. Unią lub "północą") i Skonfederowanymi Stanami Ameryki (tzw. Konfederacją lub "południem"), które wystąpiły z Unii.

Stosunki Hiszpanii ze Stanami Zjednoczonymi stały się napięte i wojna zdawała się nieunikniona, lecz 8 grudnia hiszpański rząd zgodził się przekazać statek Amerykanom 16 grudnia, pozwolić ocalałym członkom załogi i pasażerom na udanie się do Stanów Zjednoczonych na pokładzie amerykańskiego okrętu wojennego, oraz 25 grudnia oddać hołd fladze USA, o ile wcześniej nie zostanie udowodnione, że „Virginius” nie miał prawa używać amerykańskiej bandery.

Skonfederowane Stany Ameryki (ang. Confederate States of America, CSA) – południowe stany USA, potoczne zwane Konfederacją, próbujące dokonać secesji i biorące udział w wojnie secesyjnej. W latach 1861-1865 stworzyły one własne państwo.

Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych (ang. United States Navy, US Navy) – jeden z rodzajów Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych odpowiedzialny za działania na morzu.

„Virginius” osiadł na przylądku Hatteras i został zaholowany do Stanów Zjednoczonych przez USS „Ossipee”. Prokurator generalny Stanów Zjednoczonych zdecydował do 25 grudnia, że statek był własnością generała Manuela de Quesady oraz innych Kubańczyków i nie miał prawa używać amerykańskiej bandery.

Łamacz blokady (przerywacz blokady) – statek handlowy lub okręt transportowy utrzymujący komunikację z portami państwa, wobec którego zastosowano podczas działań wojennych blokadę morską.

Dolar amerykański (oficjalna nazwa – United States dollar, międzynarodowy skrót – USD) – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, Portoryko, Mikronezji, Marianów Północnych, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego i Zimbabwe (od 2009). Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Często zapisuje się go za pomocą symbolu $.

27 lutego 1875 roku rządy Hiszpanii i Stanów Zjednoczonych zawarły porozumienie, zgodnie z którym Hiszpanie wypłacili Amerykanom odszkodowanie w wysokości 80 000 dolarów amerykańskich. Odszkodowanie otrzymał też rząd brytyjski.

W okresie, gdy zaistniała sprawa „Virginiusa”, zdarzyło się, że hiszpański okręt pancerny zakotwiczył w Zatoce Nowojorskiej. Część dowódców US Navy zdała sobie sprawę, że Stany Zjednoczone nie dysponują żadną jednostką zdolną do pokonania okrętu o zbliżonych parametrach. Marynarka zawarła więc kontrakt na budowę pięciu nowych okrętów pancernych i rozszerzyła dotychczasowy program remontowy. Budowę okrętu USS „Puritan” (BM-1) i czterech monitorów typu Amphitrite można więc uznać za wynikającą z zagrożenia wojennego wywołanego przez incydent. Wszystkie pięć okrętów wzięło udział w wojnie amerykańsko-hiszpańskiej w 1898 roku.

Przypisy

Swann, s. 138, 141-142.

Bibliografia

Richard H. Bradford: The Virginius Affair. Boulder, Colorado: Colorado Associate University Press, 1980. ISBN 0-87081-080-4.

Leonard Alexander Swann: John Roach, Maritime Entrepreneur: the Years as Naval Contractor 1862–1886. New York: Ayer Publishing, 1980. ISBN 9780405130786.

Account of the Virginius Incident na stronie Cuban Genealogy Center

Virginius Incident na stronie Spanish-American War Centennial

Virginius na stronie Ships of the World

Artykuł zawiera treści zaczerpnięte z 11. edycji Encyklopedii Britannica, znajdującej się w domenie publicznej.