Incydent nad Mrkonjić Grad – mianem tym określa się zestrzelenie w czerwcu 1995 nad Bośnią przez serbską obronę przeciwlotniczą amerykańskiego samolotu F-16, podczas wojny domowej w tym kraju.

Zestrzelenie

F-16C

Wyrzutnia rakiet systemu KUB

W piątek, 2 czerwca 1995 o godz. 13:15 dwa samoloty F-16C z 555. Eskadry Myśliwców "Triple Nickel" 31. Dywizjonu Myśliwskiego USAF wystartowały z bazy lotniczej w Aviano (Włochy) z zadaniem rutynowego patrolu w ramach operacji Deny Flight (kontrola respektowania zakazu lotów nad terytorium Bośni i Hercegowiny wprowadzonego przez ONZ w czasie wojny w Jugosławii). Pilotowali je kpt. Scott O'Grady (kod "Basher 5-2" – skrzydłowy) i kpt. Robert G. Wright (kod "Basher 5-1" – prowadzący). Przed startem obydwaj piloci zostali poinformowani o warunkach pogodowych i rozpoznanych pozycjach serbskich. O 13:45 znaleźli się nad Bośnią. Zarówno oni, jak i dowództwo operacji nie wiedzieli, że poprzedzającej lot nocy Siły Zbrojne Republiki Serbskiej niespodziewanie rozlokowały na południe od 45 równoleżnika (t.j. z terenu Serbii właściwej do Północnej Bośni) samobieżne systemy rakiet przeciwlotniczych Kub.

Samoloty patrolowały przestrzeń powietrzną nad Bośnią poruszając się po elipsie opartej o punkty Bihać – Banja Luka – Bosanski Petrovac, lecąc z prędkością poddźwiękową, na wys. 8 000 m. O 14:50 system ostrzegawczy F-16 Wrighta zasygnalizował kilkusekundowe namierzanie go wiązką radarową z ziemi. Ponieważ system O'Grady'ego milczał, a fala radiowa mogła pochodzić równie dobrze z jakiegokolwiek innego radaru (nawet lotnictwa cywilnego), po uzyskaniu negatywnej weryfikacji sygnału z AWACS obydwaj piloci zignorowali ostrzeżenie. O 15:03 identyczny alarm ostrzegawczy włączył się w samolocie O'Grady'ego. Biorąc pod uwagę wcześniejsze wydarzenia, pilot uznał go za fałszywy. Sześć sekund później system zasygnalizował wejście maszyny w bezpośredni zasięg radaru pocisku samonaprowadzającego. Pilot włączył system zakłócający i rozpoczął manewry unikowe, jednak było za późno. Dwa (a według innych źródeł trzy) serbskie pociski dosięgły amerykańskich samolotów nad miejscowością Mrkonjić Grad (45 km. na pd.-zach. od Banja Luki). Do ostatniej chwili pozostały one niezauważone przez pilotów z powodu niskiego pułapu gęstych chmur. Pierwszy eksplodował pomiędzy amerykańskimi maszynami, a drugi pod kadłubem samolotu O'Grady'ego, rozpoławiając maszynę na dwie części. Ponieważ kokpit ocalał, pilot przeżył i zdążył się katapultować.

Ostrzału dokonały serbskie Kuby. Ich dowódca, pułkownik, którego nazwisko nie zostało nigdy ujawnione, zdawał sobie doskonale sprawę na jakie samoloty poluje i że ich nowoczesne systemy samoobrony są w stanie skutecznie obronić się przed (bądź co bądź przestarzałym) systemem p.lot. produkcji radzieckiej. Zadanie jakie go czekało nie było jednak takie trudne – amerykańskie patrole, latały po mniej więcej tych samych trasach, na dość ograniczonym terytorium. Wiedział, że samoloty państw regionu respektują ograniczenia lotów w przestrzeni powietrznej nałożone przez ONZ, a więc wszelkie maszyny się w niej znajdujące będą należały do NATO. Pierwszy, jeszcze niedokładny sygnał świadczący o obecności Amerykanów w powietrzu otrzymał od szerokopasmowego radaru poszukiwawczego, na który z kolei NATO, przekonane, że w niczym mu nie zagraża, nie zwracało większej uwagi. Po wykryciu ich obecności, Serbowie włączyli na kilka sekund dokładniejszy radar zestawu Kub, po czym go wyłączyli (pierwszy alarm ostrzegawczy w kabinie Wrighta). Jednak czas, w jakim on pracował, pozwolił im uzyskać dane o kierunku, wysokości i prędkości lotu dwóch F-16. Następnie odpalili rakiety "w ciemno". Po upływie czasu, w jakim pociski musiały osiągnąć pułap amerykańskich myśliwców, włączyli radar ponownie i dopiero wtedy rozpoczęli właściwą procedurę naprowadzania (alarm ostrzegawczy u O'Grady'ego).