Indra - Polski Serwis Naukowy

Fragment centralnej wieży Wat Arun ("Świątyni Świtu") w Bangkoku - przedstawiający Indrę na trzygłowym słoniu Erawan.

Indra (sanskr. इन्द्र lub इंद) - w mitologii indyjskiej jeden z najważniejszych z bogów panteonu wedyjskiego, najczęściej wymieniane w Rygwedzie bóstwo, król bogów.

Dewa (dewanagari देव, trl. deva - "świetlisty", "jaśniejący", "oświecony", ang. Deva, synonimy w innych językach: tybetański lha, chiński tiān (天）, koreański chǒn, japoński ten, wiet. thiên) — nieposiadająca ciała fizycznego istota nadprzyrodzona, bóg lub półbóg, występujący w religiach dharmicznych i mitach kultur azjatyckich. Żeńskim odpowiednikiem dewy jest dewi - bogini (Niebianka lub Światłość).

Wahana ( sanskryt: वहन , trl. vahana, dosłownie "wierzchowiec" ) – w mitologii i ikonografii hinduskiej fizyczna postać wierzchowca danego bóstwa, najczęściej w formie zwierzęcej. I tak, mysz w tradycji indyjskiej jest symbolem mądrości, a więc zostaje powiązana z Ganeśem, bogiem mądrości; tygrys wzbudza strach, a zatem jest jakby widzialnym aspektem przerażającej bogini Durgi itd. Symbolizm ten jest bardzo często wykorzystywany w sztuce indyjskiej. Zwierzęta skojarzone w ten sposób z bóstwami bardzo często otaczane są kultem religijnym np. krowa (bogini Lakszmi), małpa (Hanuman, towarzysz Ramy) itp. Należy jednak zaznaczyć, że asocjacje te nie zawsze są konsekwentne, w zależności od epoki i regionu mogą występować różnice, przeniesienie symboliki itd, lecz w wielu przypadkach związki te są na tyle utrwalone, że można mówić o pewnym kanonie ikonograficznym.

Formy kultowe

Imiona

Śakra

Wasawa

Dewendra

Manawendra

Epitety

Literatura wedyzmu określa Indrę następująco: buhaj, byk, druzgocący wrogów , gracz , groźna wielkość, gwałtowny , król ruchu i bezwładu, łamiący moce, mąż bez litości , mędrzec, mocarz, najpierwszy bohater, nie do zachwiania, nie do zwalczenia, niezachwiany , o miażdżącej sile, o potężnej mocy, o sile podwójnej, odważny , ogania potęgą bogów, pięknowargi , piorunodłonny, piorunoręki, podlegają mu konie, krowy, gromady i wody , podparł niebo, podszczuwacz narodów, pogromca Dasów , ponadmąż, potężny , potężny byk, potężny król potężny, prawdziwy, prędki do mordu, przed nim w lęku drżą obydwa światy, straszliwy , strzelec , szczodry, umocnił góry na stałe, urodzony z mocy, utrwalił ziemię na wieki, w bitwach zdobywca, wielosławny, zabójca czarnych , zabójca smoka, zawsze walczący, zrodził ogień, zrodził słońce , zwycięski, .

Wrytra - demon w formie gigantycznego węża lub smoka, jeden z assurów, być może nawet najsilniejszy z nich. Wg mitologii wedyjskiej ukradł on chmury deszczowe, powodując suszę i zastój w rozwoju wszechświata. Indra, król bogów, zabija Wrytrę, ustanawiając ponownie porządek we wszechświecie. Ma on do pomocy grupę bogów zwanymi Marutami oraz piorun, Wadżrę, który otrzymał od Riszich.

Mahabharata (dewanagari महाभारत, trl. mahābhārata) – najbardziej obszerny oraz jeden z najstarszych poematów epickich znanych ludzkości, powstały w starożytnych Indiach i zapisany w sanskrycie. Mahabharata liczy sto tysięcy ślok (dwu- i czterowierszy), jest osiem razy dłuższa od Iliady i Odysei razem wziętych.

Ikonografia i symbolika

Przedstawiany jest jako dowódca armii dewów o byczym karku, potężnych ramionach i tysiącu jąder . Bronią z której słynął Indra był piorun (sankr. wadźra).

Rodzina i postacie powiązane

Małżonką Indry jest Indrani, zwana też Saći Dewi - piękna bogini gniewu i zazdrości o tysiącu oczu. Wahaną (boskim wierzchowcem) boga Indry jest słoń Airawata ( sanskryt ऐरावत ) wyłoniony podczas procesu ubijania oceanu w celu pozyskania amryty.

Amryta (dewanagari अमृत, pali amata; tyb. dutsi; jap. kanro, ang. amrita) – w hinduizmie boski napój dający pijącemu nieśmiertelność; indyjski odpowiednik greckiego nektaru. Termin pojawiający się często w Wedach oraz tekstach buddyjskich. Niebiański napój dewów i dewi dający nieśmiertelność lub inne moce oraz usuwający cierpienie.

Wydawnictwo Trio – warszawska oficyna wydawnicza założona w roku 1992. Oferta wydawnictwa liczy ponad 270 tytułów. Rocznie nakładem oficyny ukazuje się około 20 tytułów. Bliskie kontakty z historykami i ich gotowość do współpracy sprawiły, że oficyna szybko wyspecjalizowała się i obecnie większość jej publikacji to literatura historyczna przeznaczona głównie dla środowisk akademickich, młodzieży licealnej i nauczycieli, a także dla szerokiego grona miłośników historii. Poza seriami wydawniczymi (Historia powszechna, Historia państw świata w XX wieku, W krainie PRL, Oblicza Japonii, Obyczaje - prawo i polityka - życie codzienne, Archeologia, Akademia polszczyzny, Biblioteka Instytutu im. H. Arendt, Biblioteka TVN, O wojnach i konfliktach) oficyna publikuje wspomnienia, monografie, reportarze, podręczniki akademickie i prace popularnonaukowe.

Recepcja w literaturze religijnej

Wedy

Ukazywany był jako pan wojny, uosobienie odważnego wojownika, bohatera, ale także hulaki, który nadużywał somy, zwielokrotniającej jego moc. Władał deszczem, burzą, błyskawicą i gromem, a ponieważ zsyłał życiodajne deszcze uważano go także za boga płodności. Najbardziej zasłynął jako pogromca demona suszy Wrytry.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Rigweda (ऋग्वेद) - jedna z sanhit (zbiorów) wchodząca w skład Wed, najstarszy zabytek literacki indoaryjski, niejednolity treściowo i chronologicznie.

Purany

W mitach często rywalizuje z mędrcami podejmującymi ascezę, dzięki której uzyskiwali nadzwyczajne, niemalże boskie moce.

Eposy

Wiele legend związanych z Indrą przedstawiono w Mahabharacie. Indra spadł do rangi bóstw drugorzędnych, stając się jednym czterech Lokapala, stróżów świata - opiekunem kierunku wschodniego.

Recepcja w innych religiach

Indra wystepuje w pismach buddyjskich . W tym również pod imionami Śakra i Sakka, jako władca jednego z niebios. Dźinizm nazywa go imionami Indra i Saudharmendra.

Soma - roślina opisywana w Wedach. Jej sok (wedyjski eliksir życia) symbolizuje czystą świadomość stanu wyzwolenia, a zarazem nieśmiertelność. Jest ulubionym napojem bogów wedyjskich. Soma w formie rośliny ponoć jest niedostępna w naszej judze (kali juga).

Dźinizm (też dżinizm, sanskryt जैन धर्म (trl. jaina dharma, trb. dźajna dharma), ang. Jainism) – nonteistyczny system filozoficzny i religijny który powstał w Indiach około VI wieku p.n.e. w reakcji na silnie zrytualizowany braminizm.

Zobacz też

bóstwa uraniczne

Wedy

Przypisy

Epoka brązu - zwycięstwo patriarchatu i zanikanie matriarchatu / Ariowie w Indiach. W: Zygmunt Krzak: Od matriarchatu do patriarchatu. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007, s. 283-284. ISBN 978-83-7436-136-1.
Epoka brązu - zwycięstwo patriarchatu i zanikanie matriarchatu / Ariowie w Indiach. W: Zygmunt Krzak: Od matriarchatu do patriarchatu. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007, s. 282. ISBN 978-83-7436-136-1.