Inishowen - Polski Serwis Naukowy

Quigley's Point

Bridgend

Burnfoot

Burt

Malin

Drumfries

Clonmany

Ballyliffin

Culdaff

Grianán
Ailigh

Iskaheen

Ardmore Gallan

Krzyż Cooley
i Skull House

Kościół i krzyż Cloncha

Krzyże Carrowmore

Carrickabraghy

Krzyż Donagh

Malin Head

Krzyż Mury

Fort Dunree

Fort Neds Point

Półwysep Inishowen

Położenie półwyspu

Inishowen (irl.: Inis Eoghain) jest półwyspem na Irlandii, w granicach hrabstw Donegal w Irlandii i Londonderry w Irlandii Północnej. Jego powierzchnia wynosi 884,33 km, co czyni go największym irlandzkim półwyspem.

Twierdza, forteca – ufortyfikowane miasto, gród, klasztor. Czasem jest to samodzielna budowla o charakterze obronnym. Twierdze były budowane od starożytności do czasów II wojny światowej, na stałe przebywała w nich załoga. Określenie twierdza stosowane jest także w odniesieniu do więzienia, które znajdowało się na terenie twierdzy.

Prehistoria, prahistoria (łac. pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 5 mln lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok - daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie:

Półwysep został nazwany Inis Eoghain (wyspa Eoghana) po Eoghanie (Eógan mac Néill), synu Nialla (Niall Noígíallach), którego imię było również używane dla hrabstwa Tyrone (irl.: Tír Eoghain). Historycznie Inishowen zajmował też hrabstwo Derry do rzeki Foyle, łącznie z miastem Derry. Zamieszkany co najmniej od epoki brązu.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə]; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Wspólnoty Europejskiej. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Geografia

Półwysep ograniczony jest od północy wodami Oceanu Atlantyckiego, od wschodu zatoką Lough Foyle, a od zachodu zatoką Lough Swilly. U północnych wybrzeży znajduje się przylądek Malin Head - najdalej na północ wysunięty punkt Irlandii.

Obszar półwyspu zajmują w większości łagodne wzgórza z najwyższym szczytem Slieve Snaght (Śnieżny Szczyt) o wysokości 605 m n.p.m. Do innych ważniejszych wzniesień zaliczają się Iskaheen i Scalp Mountain w południowej części półwyspu oraz Wzgórza Urris na północnym zachodzie.

Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolno stojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.

Donegal (irl.: Dún na nGall) – hrabstwo na północnym zachodzie Irlandii, jedno z trzech hrabstw historycznego Ulsteru pozostających poza granicami Irlandii Północnej. Nazwa pochodzi z języka irlandzkiego i oznacza fort, który odpiera cudzoziemców (wedle innej wersji fort cudzoziemców). Kiedyś czasami było też nazywane Tyrconnel (irl.: Tír Chonaill - ziemia Connallów).

Najważniejsze miasta to Derry (w Irlandii Północnej) oraz Buncrana i Carndonagh. Inne ważniejsze miejscowości na półwyspie to Ballyliffin, Bridgend, Burt, Clonmany, Culdaff, Drumfries, Fahan, Gleneely, Greencastle, Malin, Moville, Muff i Quigley's Point.

Zabytki

Na obszarze półwyspu zachowało się wiele zabytków, z których najstarsze sięgają czasów prehistorycznych. Do najważniejszych zaliczają się:

Lough Foyle (irl. Loch Feabhail) – zatoka na granicy Republiki Irlandii i Irlandii Północnej, na wschód od półwyspu Inishowen. Geologicznie jest to estuarium rzeki Foyle.

Burt (irl. An Bheart) - miejscowość w Irlandii w hrabstwie Donegal u nasady półwyspu Inishowen. Istnieje tu kościół rzymskokatolicki, którego architektura wzorowana jest na pobliskim prehistorycznym forcie Grianan of Aileach.

Grianan of Aileach

Krzyż Cooley

Krzyż i kościół Cloncha

Ruiny zamku w Greecastle

Grianan of Aileach (Grianán Ailigh) - prehistoryczna twierdza na wzgórzu ponad zatoką Lough Swilly, wzniesiona ok. 1700 roku p.n.e. i nieprzerwanie zamieszkana do XII wieku n.e. Od początku naszej ery była to siedziba wodzów irlandzkich, w 450 roku Święty Patryk ochrzcił tu Eoghana - założyciela irlandzkiego królestwa Ailech. Twierdza została zniszczona w XII wieku przez Murtaigha O'Briena, władcę Munsteru. Zrekonstruowano ją w XIX wieku.

Ardmore Gallan - rzeźbiony kamień z epoki brązu, znajdujący się na obrzeżach miejscowości Muff. Pokryty jest wgłębieniami w kształcie kielichów.

Krzyż Donagh - kamienny krzyż z VII wieku n.e., stojący na obrzeżach miasta Carndonagh w środkowej części półwyspu. Pokryty celtyckimi ornamentami. Przy krzyżu stoją dwie mniejsze zdobione kolumny.

Wczesnochrześcijański Krzyż Cooley stojący na obrzeżach miasta Moville w zachodniej części Inishowen. Ma wydrążony otwór w górnym ramieniu. Prawdopodobnie został wykuty z kamienia używanego w czasach pogańskich do przypieczętowywania traktatów. Nad otworem poganie podawali sobie dłonie na znak zgody. Krzyż stoi przy starym cmentarzu, na terenie którego znajdują się ruiny zespołu klasztornego założonego przez Świętego Patryka oraz Skull House (Domu Czaszki) - pierwotnie kaplicy, później grobowca.

Kościół w Iskaheen - ruiny kościoła, w którym pochowano niegdyś króla Eoghana.

Krzyż Mury - kamienny krzyż z VII wieku, stojący na obrzeżach miejscowości Fahan, pamiętający czasy św. Mury. Krzyż stoi przy ruinach dawnego klasztoru.

Krzyże Carrowmore - dwa kamienne krzyże, stojące kilka kilometrów na zachód od miasta Carndonagh są pozostałością po klasztorze św. Chonasa. Około 3 kilometrów na północ znajdują się ruiny XVI-wiecznego Kościoła Cloncha. Kościół powstał na miejscu dawnego klasztoru - niegdyś najważniejszego na Inishowen. Do naszych czasów zachowała się płyta nagrobna z X wieku. Przed zrujnowanym kościołem stoi kamienny Krzyż Cloncha. W odległości kilku kilometrów znajduje się także kamienny krąg Boca i tzw. Świątynia Deena (Temple of Deen) - prehistoryczny grobowiec galeriowy.

Greencastle - ruiny zamku na wschodnim wybrzeżu półwyspu, wzniesionego na początku XIV wieku przez Richarda de Burgo. W 1316 roku zamek przeszedł na własność Edwarda Bruce'a, który - przybywszy ze Szkocji - ogłosił się królem Irlandii. Robert de Burgo wkrótce odzyskał posiadłość, jednak jego rodzina utraciła zamek już w 1333 roku, kiedy zamordowano wnuka pierwotnego właściciela - Williama de Burgo. W kolejnych stuleciach zamek był własnością klanu O'Dehrty, dopóki nie został zniszczony w XVI wieku przez Calvagha O'Donnella. Nigdy go już potem nie odbudowano. W pobliżu zamku znajduje się twierdza z czasów napoleońskich.

Zamek Carrickabraghy - ruiny XVI-wiecznego zamku klanu O'Dehrty na zachodnich wybrzeżach półwyspu. Zamek stoi na Doagh Isle - dawnej wyspie, która połączyła się z lądem w wyniku namywania osadów morskich.

Fort Dunree i Fort Neds Point zbudowane po zachodniej stronie półwyspu.

Bibliografia

Irlandia i Irlandia Północna, seria: Przewodnik Pascala, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2005, str. 504-511

Linki zewnętrzne

Inishowen On-Line (ang.)