Innowacja językowa - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy terminu językowego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa "innowacja".

Innowacja językowa (łac. innovatio - odnowienie) nowy element systemu językowego, który zaistniał w tekście, uzusie lub też normie językowej. Innowacje powstają albo wskutek nieznajomości przez użytkowników reguł językowych, albo też jako efekt celowego działania mającego na celu nazwanie nowych zjawisk lub uproszczenie sposobu wyrażania myśli. Jeśli innowacja rozprzestrzeni się, wchodzi do uzusu i z czasem stają się akceptowane przez normę językową, stając się zmianą językową. Ocena innowacji jest jednym z głównych zadań językoznawstwa normatywnego. Jeśli innowacja nie zostanie zaakceptowana w normie językowej, funkcjonuje jako błąd językowy.

Innowacja (łac. innovatio – odnowienie) w socjologii oznacza akceptację celów dyktowanych przez istniejące w grupie społecznej lub społeczeństwie wartości, przy jednoczesnym odrzuceniu tradycyjnych sposobów ich osiągania w danym systemie aksjonormatywnym. Jest to jedna z dewiacji społecznych, czyli odchyleń od konformizmu w ujęciu Roberta K. Mertona.

Neosemantyzacja – nadawanie wyrazom nowych znaczeń. Oprócz neosemantyzacji dokonującej się pod wpływem obcym rozwija się neosemantyzacja rodzima. Takimi nowszymi neosemantyzmami są w języku polskim np. określenia "nagłośnić", "wyciszyć sprawę", "wnioskować o coś", "komórka" (telefon komórkowy).

Formalny podział innowacji językowych

Innowacje fonetyczne;

innowacje gramatyczne (fleksyjne i składniowe);

innowacje leksykalne (słowotwórcze, wyrazowe, semantyczne i frazeologiczne);

innowacje stylistyczne.

Funkcjonalny podział innowacji językowych

Innowacje uzupełniające mają charakter leksykalny i służą wypełnieniu braków w systemie nazewniczym, nazywając nowo powstałe desygnaty np. walentynki, dekomunizacja; zaspokajają nową potrzebę wyrażenia stanów emocjonalnych, np.: oszołom, superatrakcyjny. Powstają najczęściej poprzez neosemantyzację, zapożyczenia, a także w wyniku tworzenia neologizmów (słowotwórczych lub frazeologicznych).

Innowacje regulujące służą usuwaniu z języka zjawisk wyjątkowych, dotyczą głównie systemu gramatycznego, np.: forma gałęziami (uznawana przez normę), koniami, przyjacielami (błędy fleksyjne).

Innowacje rozszerzające powstają poprzez rozszerzenie zakresu stosowania schematu gramatycznego, np.: cztery dziewczęta zamiast czworo dziewcząt wskutek czego następuje poszerzenie łączliwości liczebników głównych kosztem zbiorowych.

Innowacje alternatywne wskutek nasilania sie mód i tendencji tworzą alternatywne określenia dla tego samego zjawiska np.: zapożyczone z angielskiego lider obok dawnego przywódca.

Innowacje nawiązujące tworzą nowe formy językowe w analogii do form już istniejących, np.: uznawane za błędne protokół z zebrania zamiast protokół zebrania nawiązuje do fraz relacja z zebrania, sprawozdanie z zebrania lub również błędne przywiązywać do czegoś uwagę zamiast przywiązywać wagę powstało w analogii do zwracać na coś uwagę.

Innowacje skracające służą ekonomizacji języka, mają charakter skrótu lub skrótowca, np.: inż., Pekao, albo też powstają poprzez uniwerbizację: budżetówka (od strefa budżetowa). Skróceniu może podlegać także składnia: Dawno wiedział o tym, że go zdradza.

Innowacje precyzujące mają charakter ściśle znaczeniowy, służą likwidowaniu zbędnej synonimii np.: romanse (przygody miłosne) i romansy (typ powieści).

Bibliografia

Innowacja językowa, w: Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 2010, s. 1581–1582. ISBN 978-83-01-14198-1