Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk – instytut naukowy Polskiej Akademii Nauk, z siedzibą w Warszawie na Rynku Starego Miasta 29/31, w tzw. kamienicy książąt mazowieckich. Instytut powstał w roku 1953 jako placówka PAN i jego twórcą oraz pierwszym dyrektorem był wybitny historyk średniowiecza prof. dr Tadeusz Manteuffel.

Historiografia (z gr. Historia + grapho – pisać) – dział piśmiennictwa obejmujący gatunki historyczne. Historiografia to inaczej określenie całokształtu pracy historyka razem z jej rezultatem, czyli produkcją dziejopisarską.

Totalitaryzm (dawniej też: totalizm) – charakterystyczny dla XX-wiecznych reżimów dyktatorskich system rządów dążący do całkowitej władzy nad społeczeństwem za pomocą monopolu informacyjnego i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb wobec przeciwników politycznych, akcji monopolowych i masowej monopartii. Termin został utworzony przez włoskiego filozofa Giovanniego Gentile, ideologa Włoch faszystowskich. Głównymi teoretykami genezy totalitaryzmu są Hannah Arendt i Karl Popper. Totalitaryzm charakteryzuje państwa, w których ambicje modernizacyjne i mocarstwowe idą w parze z brakiem tradycji demokratycznej lub - jak w przypadku Niemiec - rozczarowania demokracją, jej kryzysem lub niedostatkiem. Występowały różne odmiany totalitaryzmu zarówno wśród prawicy jak i lewicy.

Zakres badań

Instytut prowadzi badania naukowe obejmujące swoim zakresem historię Polski i powszechną, zarówno indywidualne, zespołowe (syntezy, prace monograficzne, zbiory studiów i zarysy dydaktyczne), jak i o charakterze dokumentacyjnym (prace edytorskie, encyklopedyczne, słownikowe, słownikowo-biograficzne, kartograficzno-historyczne) oraz źródłoznawstwa i nauk pomocniczych jak np. heraldyka.

Mentalność – całość przekonań, postaw, poglądów, sposobu myślenia grupy społecznej (narodu) lub jednostki. Na mentalność mają wpływ czynniki społeczne, kulturowe i biologiczne.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Tematyka prac

Tematyka prac IH PAN:

Średniowiecze: historia kultury późnego średniowiecza w Polsce i Europie Środkowej, historia struktur społecznych, dzieje miast, z uwzględnieniem zmian mentalności i wyobraźni zbiorowej, wierzeń przedchrześcijańskich, procesów chrystianizacyjnych, struktur kościelnych, zycia religijnego oraz dziejów ludności żydowskiej w Polsce

Czasy nowożytne (XVI-XVIII wiek): historia społeczeństwa i kultury Polski nowożytnej na tle europejskim w kontekście dziejów grup i warstw społecznych, mentalności, obyczajów, wspólnot religijnych, klęsk i zagrożeń masowych, a także dzieje państwa i jego ustroju

XIX-XX wiek: dzieje grup i warstw społecznych, dzieje migracji masowych, historia systemów totalitarnych, historia społeczna i polityczna Polski po 1945 roku, historia historiografii.

Poza historią Polski IH PAN prowadzi tez badania nad dziejami regionów Europy oraz poszczególnych krajów:

Historia nowożytna, dzieje nowożytne – epoka w historii Europy obejmująca okres od końca średniowiecza (najczęściej uznaje się rok 1453 lub 1492) do przełomu XVIII i XIX wieku, czyli czasów rewolucji przemysłowej. Za daty końcowe przyjmuje się najczęściej: 1789 (rewolucja francuska), 1815 (kongres wiedeński) lub 1848 (Wiosna Ludów). W Polsce przyjęło się liczyć do trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej w 1795 r. Część badaczy przyjmuje, że właściwą cezurą była dopiero I wojna światowa. Szkoła anglosaska ciągnie czasy nowożytne do dziś.

Kraje bałtyckie (których mieszkańców niekiedy określa się jako Bałtów uwaga) - nazwa stosowana dla określenia trzech państw położonych nad Morzem Bałtyckim: Litwy, Łotwy i Estonii. Zajmują one powierzchnię 175,1 tys. km², zamieszkuje je 7,14 mln mieszkańców (2003).

Niemiec (Brandenburgia i Prusy)

krajów bałtyckich

Rosji i ZSRR

krajów bałkańskich

krajów Europy Środkowej i Wschodniej.

Główne prace dokumentacyjne

Główne prace dokumentacyjne IH PAN dotyczą:

edycji źródeł historycznych

redakcji Polskiego Słownika Biograficznego

bibliografii historii polskiej

redakcji słownika historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu

opracowania atlasu historycznego Polski w XVI w.

Organizacja

W skład instytutu wchodzą zakłady i pracownie w Warszawie, Gdańsku, Krakowie, Poznaniu i Toruniu, posiada również bibliotekę historyczną, dostępną dla pracowników nauki. Przy IH PAN działa też Studium Doktoranckie oraz posiada własną oficynę wydawniczą.

Monografia - praca naukowa omawiająca jakieś zagadnienie w sposób wyczerpujący. Zebranie i omówienie wszystkich dostępnych informacji dotyczących bezpośrednio danego zagadnienia. Monografię można stworzyć dla każdego tematu: osoby, grupy ludzi, wydarzenia, miejsca geograficznego, urządzenia, części tego urządzenia, metody postępowania, pojęcia abstrakcyjnego, itd.

Heraldyka – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmuje się badaniem rozwoju i znaczenia oraz zasadami kształtowania się herbów. Wywodzi się od słowa herold - oznaczającego urzędnika dworskiego, wywołującego nazwiska rycerzy biorących udział w turniejach. W innych językach europejskich nazywana jest podobnie (ang. heraldry, franc. heraldique , niem. Heraldik) lub słowami pochodzącymi od nazwy herb (niem. Wappenkunde).

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona instytutu

Instytut Historii PAN w bazie instytucji naukowych portalu nauka-polska.pl (OPI)