Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego (IPMS) – polska placówka kulturalna w Wielkiej Brytanii, stawiająca sobie za cel gromadzenie, opiekę, opracowanie naukowe oraz udostępnianie archiwów polskiego rządu na uchodźstwie i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Obecnie Instytut posiada status organizacji charytatywnej. Utrzymuje się głównie z dobrowolnych datków osób prywatnych i instytucji. Większość personelu pracuje społecznie. Jego prezesem jest inż. Krzysztof Barbarski, a kierownikiem archiwum dr Andrzej Suchcitz.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1990 będący legalną kontynuacją władz II RP, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) - Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez Prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.

Powstanie Instytutu

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie powstał 2 maja 1945 jako Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego (IHGS). Dekretem 27 czerwca 1945 Prezydent Władysław Raczkiewicz upoważnił "dowódców jednostki wojska, sił powietrznych i marynarki wojennej, posiadających znaki i odznaczenia, do przekazania ich na własność Instytutowi". Uchwałą rządu nakazano "przekazywanie zbiorów wszystkich komórek archiwalnych rządowych i wojskowych do archiwum Instytutu"

Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.
Atlas geograficzny w pierwotnym znaczeniu to zbiór map. Obecnie atlasem nazywa się zbiór w postaci zwartej (książkowej). Atlas jest zbiorem map uporządkowanym wg pewnych założeń (np. mapy ogólnogeograficzne części świata, mapy samochodowe jakiegoś obszaru) i jednolicie opracowanym (przy użyciu tych samych odwzorowań kartograficznych, jednolitych metod prezentacji, czcionek (fontów) i barw).

Pierwsze zebranie Rady Instytutu odbyło się 13 grudnia 1945. Uchwalono wówczas "statut precyzujący cele i zadania Instytutu".

Instytut przejął archiwa i pamiątki po generale Władysławie Sikorskim, przekazane przez wdowę p. Helenę Sikorską. Miał przejąć także wszystkie archiwa wojskowe i rzędowe. Negocjacje z gen. Andersem w sprawie złożenia archiwów 2 Korpusu trwały jednak do 1947.

W 1946 zakupiono dom przy 20 Princes Gate od Lorda Woodbridge'a po bardzo okazyjnej cenie. Próby uzyskania poparcia finansowego z terenu Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej były związane z warunkiem powstania filii Instytutu w Ameryce. 9 lipca 1947 gmach Instytutu poświęcił ks. prałat W. Cieński.

Muzeum – instytucja powołana do gromadzenia, badania oraz opieki nad obiektami posiadającymi pewną wartość historyczną bądź artystyczną. W większych muzeach niewielka część z tych obiektów jest udostępniana publiczności w postaci wystaw stałych lub czasowych, natomiast reszta jest przechowywana w specjalnie do tego przystosowanych magazynach.
Pamiętnik Literacki – czasopismo . Pierwszym wydawcą był Zakład Narodowy im. Ossolińskich; do 1939 roku drukowano Pamiętnik we Lwowie, potem w latach 1946-1950 w Warszawie, od 1950 we Wrocławiu. Jednocześnie czasopismo było organem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. Zmiana nastąpiła w 1952 roku, kiedy to Pamiętnik Literacki przeszedł pod opiekę Instytutu Badań Literackich PAN (w latach 1950-1951 ukazały się tylko dwa numery). Od 2003 roku czasopismo publikuje Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Rozwój instytutu

Od 1960 trwały prace nad połączeniem Instytutu Historycznego im. gen. Sikorskiego z Polskim Ośrodkiem Naukowym. Do rzeczywistego połączenia obu instytucji doszło jednak dopiero w 1964. Nadano jej też nową nazwę: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego. W 1970 powstała Fundacja Sztandarów PSZ, której celem jest zabezpieczenie i konserwacja sztandarów. W 1973 doszło do fuzji z Polskim Instytutem Historycznym (dawna Komisja Historyczna Sztabu Głównego). Powstał Samodzielny Oddział Ealing IPMS, zajmujący się przede wszystkim dokończeniem monumentalnego dzieła "Polskie Siły Zbrojne w Drugiej Wojnie Światowej". W 1988 z Instytutem połączyło się Studium Polski Podziemnej, zachowując swoją autonomię jako samodzielny oddział.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.
Helena Sikorska z domu Zubczewska (ur. 2 lutego 1888 w Terespolu, zm. 1 lutego 1972 w hrabstwie Surrey) – polska działaczka społeczna, żona premiera gen. Władysława Sikorskiego.

Muzeum

Krzysztof Barbarski w sali kawalerii

Muzeum stanowi "okno wystawowe" Instytutu. Zwiedza go rocznie kilka tysięcy osób. Jego chlubą jest ponad 90 oryginalnych sztandarów Wojska Polskiego z lat 1918-1947. Główna część muzeum poświęcona jest okresowi drugiej wojnie światowej. Są to eksponaty okresu Kampanii Polskiej 1939, internowania na Litwie, Węgrzech i Rumunii, pamiątki z łagrów i więzień sowieckich: scyzoryki, karty, sztućce itp. Jest też mundur gen. Sikorskiego wyłowiony z morza po katastrofie pod Gibraltarem. Są eksponaty z bojowego szlaku 2 Korpusu Polskiego (m.in. flaga, którą zawieszono na ruinach klasztoru Monte Cassino).

Władysław Anders (ur. 11 sierpnia 1892 w Błoniu, zm. 12 maja 1970 w Londynie) – generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w latach 1944-1945.
Sztandar – weksylium będące znakiem oddziału, stowarzyszenia, miasta, szkoły, instytucji itp. Składa się z płata i drzewca zakończonego głowicą. Płat posiada różne wzory na obu stronach, przeważnie obszyty jest frendzlą i przymocowany do drzewca skórzanym rękawem i ozdobnymi gwoździami. Pod głowicą wiązane są wstęgi i szarfy w barwach narodowych lub orderów i odznaczeń, którymi posiadacz sztandaru został odznaczony. Pod wstęgami mogą być mocowane odznaki odznaczeń. Sztandar, podobnie jak chorągiew, występuje w jednym egzemplarzu.

Osobny dział stanowi Sala Kawalerii, gdzie eksponowane są pamiątki po poszczególnych pułkach. Muzeum posiada dużą kolekcję odznaczeń i odznak pułkowych. Urny z pól bitewnych zroszona krwią żołnierza polskiego porozstawiane są po całym muzeum. Jest też wystawa pamiątek Armii Krajowej: skrytki, rozkazy, sprzęt łączności, opaski i pieczątki z Powstania Warszawskiego. Ciekawym eksponatem jest mapa nawigacyjna z ORP "Orzeł" odtworzona z pamięci przez ppor. S. Mokrskiego po ucieczce okrętu z Tallinna we wrześniu 1939.

Biblioteka (od greckiego βιβλιοθήκη bibliotheke; βιβλίον biblion – książka) – instytucja społeczna, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W innym znaczeniu jest to też nazwa samego budynku, pomieszczenia lub mebla zawierającego zbiory biblioteczne.
Studium Polski Podziemnej – jedna z najbardziej zasłużonych polskich instytucji (o charakterze archiwalno-naukowym) na Uchodźstwie powstałych w wyniku II wojny światowej, powołana w Londynie przez byłych żołnierzy Armii Krajowej w 1947. Od 1948 do dnia dzisiejszego siedziba mieści się w dzielnicy Ealing, w zachodnim Londynie przy Leopold Road 11. Wśród założycieli znaleźli się m.in.: Tadeusz Bór-Komorowski, Kazimierz Iranek-Osmecki, Stanisław Juszczakiewicz, Tadeusz Pełczyński. W 1988 Studium połączyło się z londyńskim Instytutem Polskim i Muzeum im gen. Sikorskiego (IPMS), zachowując autonomię działania. Zasoby archiwalne SPP stanowią podstawę dla badań nad Polskim Państwem Podziemnym w latach II wojny światowej. Poza wytworzonymi w Sztabie Naczelnego Wodza i Rządzie RP dokumentami normatywnymi w zasobie archiwalnym znajduje się zestaw kolekcji osobowych, który powstał ze spuścizny po wybitnych oficerach Armii Krajowej i politykach Państwa Podziemnego, w tym takich ludzi jak Tadeusz Bór-Komorowski, Tadeusz Pełczyński, Kazimierz Iranek-Osmecki, Franciszek Demel, Stanisław Dołęga-Modrzewski (Stanisław Kauzik). Ze zbiorów rzeczowych należy wymienić kolekcję grupującą teczki personalne cichociemnych, którzy w czasie wojny drogą powietrzną byli przerzucani do okupowanego kraju. W zbiorach SPP znajduje się bardzo bogata dokumentacja ikonograficzna, prasa, mapy oraz biblioteka (ponad 5 tys. tomów). Efektem pracy instytucji jest uporządkowanie i udostępnianie zasobów archiwalnych oraz szeroko rozumiana działalność wydawnicza dotycząca przede wszystkim edycji źródłowych (m.in. Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945), choć nie tylko (The Polish Home Army 1939–1945, Organizacja zrzutów materiałowych dla Armii Krajowej).

Muzeum posiada także monety z czasów Jana I Olbrachta. Bogaty zbiór eksponatów ery napoleońskiej jest częścią depozytu rodziny Krasińskich. Zawiera m.in. rząd koński i czapkę gen. Wincentego Krasińskiego oraz czapkę jego syna poety Zygmunta uszytą z okazji koronacji Napoleona II. Z depozytu rodziny z Brzezia Lanckorońskich pochodzi namiot turecki zdobyty w bitwie pod Chocimem w 1621 oraz zbiór miniatur portretowych z XVIII wieku.

Józef Ignacy Kraszewski (ur. 28 lipca 1812 w Warszawie, zm. 19 marca 1887 w Genewie) – polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny, autor z największą liczbą wydanych książek i wierszy w historii literatury polskiej. Pseudonimy literackie: Bogdan Bolesławita, Kaniowa, Dr Omega, Kleofas Fakund Pasternak, JIK, B.B. i inne

Duży zbiór fotograficzny liczy ponad 200 000 pozycji. Dotyczy przede wszystkim PSZ na Zachodzie. Są też zdjęcia W. Bednarskiego obrazujące historię wojennej emigracji. Dział filmów zawiera ok. 2000 szpul. Są to m.in. filmy: pogrzeb Marszałka Piłsudskiego, wręczenie buławy Marszałkowi Śmigłemu-Rydzowi, manewry na polu mokotowskim, ćwiczenia marynarki wojennej na Bałtyku oraz filmy krajoznawczo-ludowe pokazujące wschodnie ziemie RP.

Muzeum jest otwarte w dni powszednie po południu (14-16) oraz w każdą pierwszą sobotę miesiąca. Zwiedzający oprowadzani są przez grupę ochotników. Są to zazwyczaj kombatanci – żołnierze PSZ na Zachodzie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)