Inuit - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy ludu eskimoskiego. Zapoznaj się również z: Indianie z rodziny Northern East Cree, Innu.

Inuitki

Inuit (nazwa własna i ang.: Inuit, spolszczenia: Inuici, Inuitowie, wg hasła w encyklopedii PWN Innuici) – grupa rdzennych ludów obszarów arktycznych i subarktycznych Grenlandii, Kanady, Alaski i Syberii.

Normanowie (st. nord. Norrmaen, ludzie północy) – określenie stosowane w zachodniej Europie dla określenia mieszkańców Skandynawii w okresie ich ekspansji handlowej i terytorialnej w VIII-XII wieku. Od IX wieku Normanowie na podbijanych terenach tworzyli nowe organizacje państwowe, np. Normandię czy Islandię.
Grupy krwi — zestawy antygenów, czyli cząsteczek powodujących gwałtowną odpowiedź układu odpornościowego, które występują na powierzchni czerwonych krwinek. W ramach tego samego gatunku może istnieć wiele różnych grup takich antygenów. Różnice mogą być niewielkie i sprowadzać się do obecności pojedynczych aminokwasów budujących białka lub monosacharydów tworzących wielocukry, które pokrywają krwinki. W innych przypadkach niektóre osobniki mogą cechować się występowaniem zupełnie innych cząsteczek antygenów nieobecnych w pozostałych grupach.

Inuici są blisko spokrewnieni z Aleutami i mówią językami z grupy eskimo-aleuckiej.

W XVI wieku wśród białych upowszechniła się nazwa Eskimosi, obecnie uważana przez wiele osób na Grenlandii czy w Kanadzie za obraźliwą. Początkowo uważano, że wywodzi się od wyrażenia "zjadacze surowego mięsa", obecnie przypuszcza się raczej, że nazwa ta ma inne pochodzenie. Inuici alascy nie tylko tolerują, a nawet wolą nazwę Eskimosi, jak i spokrewnieni ludzie Yupik. Inuici i Yupik to główne ludy eskimoskie. Należą do rodziny ludów azjatyckich. Zaliczanie ich do Indian (jak miało to miejsce jeszcze do niedawna) jest więc błędem. Znaczna część Inuitów ma grupę krwi B, która wśród tubylczych ludów indiańskich Ameryki w ogóle nie występuje.

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Problem poprawnego nazewnictwa w języku polskim

Nazwa Eskimosi dotyczy 2 grup etnicznych:

inupiaq — w tym języku słowo Inuk oznacza „człowiek”, a Inuit „ludzie”. Grupa ta zamieszkuje mniejszą część Alaski, północną Kanadę i Grenlandię;

jupik (Yupik) — w tym języku słowo Juk oznacza „człowiek”, a Jugyt „ludzie”. Grupa ta zamieszkuje większą część Alaski i Syberię (Czukotkę).

Dlatego też dla większości eskimoskich mieszkańców Alaski, tych należących do grupy jupik (Yupik), nazwa Inuit jest nieakceptowalna, ponieważ mówią oni o sobie Juk (lub Jugyt, jeśli chodzi o większą grupę). Z kolei dla osób z grupy inupiaq nazwa Inuit jest śmieszna, kiedy używana jest w odniesieniu do pojedynczej osoby.

Wieloryb – potoczna nazwa niektórych ssaków z rzędu waleni o większych rozmiarach. Wieloryby są największymi zwierzętami zamieszkującymi Ziemię. Od wieków poławiane dla mięsa, a przede wszystkim dla tłuszczu i spermacetu. Wieloryby, w odróżnieniu od ryb, mają płetwy poziome, a nie pionowe, dzięki czemu szybciej pływają.
Kultura Dorset – cywilizacja pierwszych mieszkańców tundry arktycznej, którzy osiedlili się na Alasce ok. 2000 lat p.n.e.. Ich szczątki są odnajdywane od Alaski po Grenlandię. Prawdopodobnie przeszli przez most lądowy Beringa w czasie jednej z epok lodowcowych. Cieśnina Beringa jest bardzo płytka i podczas epoki lodowcowej prawdopodobnie całkowicie zamarzała, co umożliwiało przejście jej pieszo.

A zatem poprawne nazwy powinny brzmieć:

Juk i Jukowie w odniesieniu do Eskimosów czukockich i większości alaskich;

Inuk i Inukowie w odniesieniu do Eskimosów grenlandzkich, kanadyjskich i mniejszości alaskich.

Eskimosi w odniesieniu do wszelakich ludów Arktyki.

Inuitów (Inuit) nie należy mylić z Innu (nazwa spolszczana jako: "Innuici", "Innowie", "Innuitowie"), grupą indiańskich ludów z rodziny Northern East Cree z Quebecu i Labradoru, złożoną z plemion Montagnais i Naskapi.

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.
Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Kri (franc. Cri, ang. Cree - nazwa pochodzi z jęz. francuskiego - Kristinaux, sami Kri nazywali siebie Kenistonoag) - jedno z najliczniejszych plemion Indian kanadyjskich, zamieszkujące także północną część USA, posługujące się językiem kri.

Kultura Thule - cywilizacja pierwszych mieszkańców tundry arktycznej, którzy osiedlili się na Alasce, wokół Cieśniny Beringa. Byli oni przodkami współczesnych Eskimosów.

Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,6 tys. (prawie 90% to Inuici).

Nunavut – terytorium Kanady. Nunavut w inuktitut oznacza "nasz kraj". Nunavut graniczy od zachodu z Terytoriami Północno-Zachodnimi od południa z Manitobą. Posiada też południową granicę morską z Quebekiem i Ontario (przez Zatokę Hudsona i na wschodzie poprzez Cieśninę Davisa, Naresa i Morze Baffina z Grenlandią. Terytorium zawiera wody i lody dochodzące do bieguna północnego. Terytorium zostało utworzone w 1999 z terenów Terytoriów Północno-Zachodnich. Ustawa o Nunavut, została uchwalona przez Parlament Kanady. Ustawa została przygotowana na podstawie roszczenia Nunavut z 1993. Około 85% ludności terytorium stanowią Inuici. Językiem urzędowym terytorium obok angielskiego i francuskiego są języki inuktitut i inuinnaqtun.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) - wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać: