Inwazja Stanów Zjednoczonych na Panamę, kryptonim Operacja Just Cause (pl: W Słusznej Sprawie) – inwazja wojsk USA na Panamę przeprowadzona w grudniu 1989 roku. Inwazję przeprowadzono za prezydentury George H. W. Busha, na dziesięć lat przed przekazaniem jurysdykcji nad Kanałem Panamskim Republice Panamy. Podczas trwania operacji, po zajęciu przez wojska USA kluczowych pozycji, Panamskie Siły Zbrojne złożyły broń. Jednym z głównych celów inwazji było przywrócenie status quo w rejonie kanału oraz pochwycenie gen. Manuela Noriegi, de facto dyktatora Panamy.

Przyczyny inwazji

Porozumienie Torrijos-Carter, które zakładało rozpoczęcie stopniowego procesu przekazania kontroli nad Kanałem Panamie (mającego się zakończyć w 1999 roku), zostało podpisane przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Jimmy’ego Cartera i Omara Torrijosa w dniu 7 września 1977 roku.

Kontakty USA z Manuelem Noriegą rozpoczęły się w 1959 roku, a trwały do początku lat osiemdziesiątych. Współpracował z CIA, pomagając w tajnych operacjach przeciwko komunistom w Ameryce Łacińskiej. Noriega poznał George H. W. Busha w latach siedemdziesiątych, kiedy Bush był szefem CIA. Jego zadaniem było wspomaganie amerykańskich interesów w Ameryce Środkowej, w szczególności sabotowanie działań socjalistycznego rządu w Nikaragui, Sandinistów oraz rewolucjonistów FMLN w Salwadorze. W latach 1971-1976 otrzymywał od Amerykanów za swoje działania ok. 100 000 USD rocznie. Pomimo współpracy z amerykańską Administracją Legalnego Obrotu Lekarstw, wspomagał jednocześnie handlarzy narkotyków.

Doniesienia o udziale Noriegi w przemycie narkotyków dotarły do USA i Europy już w 1971 roku, jednakże prezydent Richard Nixon w uznaniu dla roli jaką spełnia w Ameryce Łacińskiej powstrzymał śledztwo. Dziesięć lat po schwytaniu przez Amerykanów wyszła na jaw sprzedaż Kubie tajnych dokumentów amerykańskiej Agencji Bezpieczeństwa Narodowego; współpracował również z Układem Warszawskim, przekazując zachodnie technologie wojskowe. Na tym procederze zarobił blisko 3 mln USD.

W 1981 roku, po śmierci Omara Torrijosa w wypadku lotnicznym, Noriega wszedł w skład junty. W krótkim czasie, bo już w 1983 roku stał się formalnym przywódcą armii, co czyniło go faktycznym władcą kraju. Po dojściu do władzy, współpraca z Amerykanami zacieśniła się. Noriega zezwolił na obecność na terytorium Panamy amerykańskich stacji nasłuchowych oraz stworzył obozy szkoleniowe dla Contras.

Nadużycia, fałszerstwa wyborcze, oskarżenia o zaaranżowanie śmierci poprzedniego prezydenta, a także o zabójstwo człowieka, który ujawnił jego narkotykowe interesy, spowodowały masowy sprzeciw wobec rządów Noriegi w samej Panamie. W 1986 roku powstała opozycyjna Narodowa Krucjata Obywatelska.

W 1988 roku Departament Sprawiedliwości oficjalnie oskarżył gen. Noriegę o handel narkotykami. Tego samego roku CIA zawiesiła współpracę z generałem. Administracja Reagana nałożyła sankcje ekonomiczne na Panamę, dodatkowo zamrażając 56 milionów dolarów depozytów w amerykańskich bankach.

W marcu 1989 roku, miał miejsce pierwszy nieudany zamachu stanu (zaplanowany przez CIA), zdławiony przez siły zbrojne. W maju tego samego roku, doszło do fałszerstw w wyborach krajowych, w których dzięki oszustwu przegrał kandydat sojuszu partii opozycyjnych (pieniądze na kampanię Guillermo Endary, 10 milionów dolarów, przekazały USA). Noriega zadeklarował utrzymywane władzy do końca życia.

LAV-25 Korpusu Piechoty Morskiej w Panamie

W październiku 1989 roku, doszło do drugiej nieudanej próby zamachu stanu. Również i ten zamach został przygotowany przez rząd USA. W odpowiedzi na zamach parlament przyjął ustawę stwierdzającą o stanie wojny między Panamą i Stanami Zjednoczonymi. W międzyczasie Noriega zaczął kwestionować porozumienie Torrijos-Carter; dyplomacja panamska już wcześniej domagała się przekazania w trybie natychmiastowym kanału i znajdujących się tam instalacji wojskowych, zakazano także prowadzenia na terytorium Panamy tajnych operacji przeciwko Nikaragui.

W odpowiedzi prezydent Bush oświadczył, że USA nie będą negocjować ze znanym handlarzem narkotyków, jednocześnie zaprzeczył jakoby USA posiadały jakąkolwiek wiedzę o tym procederze przed oskarżeniem Noriegi.

Zastrzelenie amerykańskiego żołnierza stacjonującego w strefie Kanału oraz inne dwa incydenty, które nastąpiły na krótko przed operacją, zostały wymienione przez prezydenta Busha jako główny powód do inwazji.

Uzasadnienie inwazji

Oficjalnie Stany Zjednoczone uzasadniły inwazję w dniu 20 grudnia 1989 roku, kilka godzin po rozpoczęciu operacji. Prezydent Bush wymienił cztery powody inwazji:

Panama stwierdziła że deklaracja wojny była odpowiedzią na surowe sankcje gospodarcze oraz prowokacyjne manewry wojskowe u swoich granic (operacje Purple Storm i Sand Flea). Manewry wojskowe w obrębie kanału zostały zakazane przez porozumienie Torrijos-Carter.

Inwazja

W operacji brały udział wojska Wojsk Lądowych Stanów Zjednoczonych, Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, US Navy oraz Korpusu Piechoty Morskiej. Naziemne siły składały się m.in. z 82 Dywizji Powietrznodesantowej, 7 Dywizji Piechoty, 75 Pułku US Army Rangers, części 5 Dywizji Piechoty, Gwardii Narodowej Missouri, Żandarmerii Wojskowej oraz Korpusu Saperów.

Plan operacji Just Cause, wraz z zaznaczonymi punktami strategicznymi.

Inwazja rozpoczęła się 20 grudnia 1989 roku, o pierwszej w nocy czasu lokalnego. W operacji udział miało brać 57684 żołnierzy USA oraz ponad 300 samolotów, w tym AC-130, A-37 Dragonfly służący do obserwacji oraz F-117 Nighthawk i AH-64 Apache jako wsparcie. Inwazja na Panamę była chrztem bojowym dla maszyn AH-64 Apache, Humvee oraz F-117A. Panamskie Siły Zbrojne (PDF) liczyły około 46000 ludzi.

Operacja rozpoczęła się od ataku na strategiczne instalacje, takie jak lotnisko Punta Paitilla w Panamie, garnizon PDF i lotnisko w Rio Hato, gdzie Noriega posiadał swoją rezydencję oraz kilka innych ośrodków wojskowych na terenie całego kraju. Atak na centralną siedzibę PDF (zwaną La Comandancia), wywołał kilka pożarów, z których jeden zniszczył gęsto zaludnioną dzielnicę El Chorrillo w centrum Panamy. Podczas walk o La Comandancia, wojska panamskie zestrzeliły dwa śmigłowce operacyjne Hughes OH-6 Cayuse.

Fort Amador został zajęty 20 grudnia przez wojska USA, po nocnym desancie z powietrza. Fort pełnił kluczową rolę w operacji ze względu na jego położenie w pobliżu rafinerii, mostu oraz wejścia do kanału od strony Pacyfiku. Był również kompleksem koszarowym dla wojsk PDF. Ponadto mógł pełnić również rolę wiezienia dla obywateli USA, które należało zabezpieczyć w celu zapobieżenia brania przez PDF zakładników. Stanowił również ochronę lewej flanki wojsk USA atakujących La Comadancia oraz zabezpieczenie dzielnicy El Chorrillos.

Ujęcie Noriegi

 Osobny artykuł: Manuel Noriega.

Już od pierwszych dni inwazji Amerykanie szczelnie zablokowali przedstawicielstwa dyplomatyczne przyjaznych dla Noriegi państw: Kuby, Libii, Nikaragui. W czasie inwazji Noriega ukrywał się przez kilka dni u swojej kochanki, ale w obliczu ogromnej, sięgającej miliona dolarów nagrody za jego schwytanie, postanowił uzyskać schronienie w nuncjaturze apostolskiej, licząc na azyl dyplomatyczny.

W dniu 23 grudnia Amerykanie dowiedzieli się o jego miejscu schronienia. Wojska USA zastosowały psychologiczny nacisk, odtwarzając pod murami ambasady dzień i noc muzykę rockową grupy Van Halen. Manuel Noriega był znanym wielbicielem muzyki klasycznej. Jednakże raport dla Kolegium Połączonych Szefów Sztabów stwierdzał, że muzyka była wykorzystywana do zagłuszania mikrofonów kierunkowych mogących posłużyć do podsłuchiwania negocjacji, a nie jako broń psychologiczna oparta na wstręcie Noriegi do muzyki rockowej.

Muzyka oraz naciski dyplomatyczne wywierane na Watykan, skłoniły Noriegę do oddania się w ręce Amerykanów 3 stycznia 1990 roku. Został natychmiast umieszczony na pokładzie samolotu MC-130 Combat Talon i poddany ekstradycji do Stanów Zjednoczonych.

Podczas gdy niektóre jednostki US Marine kontynuowały swoje rozmieszczenie, inne rozpoczęły patrole na terenie okupowanej Panamy i obszarów na zachód od kanału, w celu przywrócenia porządku publicznego oraz wspierania nowo zainstalowanego rządu (w ramach operacji Promote Liberty – Promowanie Wolności).

Ofiary

Stany Zjednoczone straciły 24 żołnierzy, a 325 zostało rannych. Liczba zabitych żołnierzy panamskich wynosi 205 osób. Liczba ofiar cywilnych spowodowana inwazją nie jest dokładnie znana. Oficjalnie opublikowane dane mówią o 314 zabitych i 537 rannych, szacuje się jednak że mogło zginąć nawet kilka tysięcy osób.

Amerykański M113, w pobliżu zniszczonych kwater PDA podczas drugiego dnia inwazji.

Pozarządowa organizacja, „Physicians for Human Rights” – PHR (Lekarze na rzecz Praw Człowieka) – w swoim sprawozdaniu wydanym rok po inwazji oceniła, że co najmniej 300 osób cywilnych zginęło w wyniku walk; niezależne śledztwo prowadzone przez byłego prokuratora generalnego Ramsey Clarka wykazało ponad 4000 ofiar.

W raporcie PHR stwierdzono, że ani USA, ani rządy Panamy nie podały dokładnej liczby rannych oraz że wysiłki dokonywane dla zaspokojenia podstawowych potrzeb tysięcy bezdomnych cywilów były niewystarczające. Raport szacował liczbę wysiedlonych cywilów na ponad 15000, podczas gdy USA zapewniły wsparcie i pomoc dla 3000 z nich. Tak duża liczba ofiar miała być skutkiem nadmiernego użycia siły oraz nowych broni użytych przez amerykańskie wojsko.

Według oficjalnych danych Pentagonu 516 Panamczyków zostało zabitych podczas inwazji; jednak wewnętrzna notatka armii określa te liczbę na 1000.

Niezależna Komisja Śledcza do spraw inwazji oszacowała liczbę ofiar między tysiącem a czterema tysiącami.

Raport Human Rights Watch z 1991 roku w sprawie inwazji, stwierdzał, że straty zadane przez amerykańskie siły wśród ludności cywilnej, które były co najmniej cztery i pół razy wyższe niż u wrogich żołnierzy, a dwanaście lub trzynaście razy wyższe niż u ofiar amerykańskich, sugerują, że zasada proporcjonalności została złamana. Obowiązek minimalizacji szkód dla ludności cywilnej nie był przestrzegany przez atakujące siły amerykańskie. Human Rights Watch zwracała uwagę, że kontrowersje co do liczby ofiar cywilnych, nie powinny zasłaniać tematu, w jaki sposób ci ludzie w ogóle zginęli.

Pochodzenie nazwy „Just Cause”

Plany skierowane przeciwko Panamie, ewoluowały od operacji mających na celu obronę Kanału. Stawały się tym bardziej agresywne, im sytuacja między dwoma krajami coraz bardziej ulegała pogorszeniu. Inwazja była połączeniem wcześniejszych ćwiczeń w obrębie kanału (Operacja Bushmaster oraz Operacji Purple Storm). Pierwotnie miała nosić kryptonim Blue Spoon; została jednak zmieniona przez prezydenta Busha na Just Cause.

Nazwa Just Cause była wykorzystana przez Stany Zjednoczone oraz przez inne podmioty, takie jak Departament Stanu przede wszystkim dla celów propagandowych i historycznych. W Panamie nazwa operacji to po prostu „Inwazja” (La Invasion). Po inwazji i okupacji, za względu na Public relations, Just Cause została włączona jako część operacji Promote Liberty.