Inwazja w Zatoce Świń (es: "La Batalla de Girón" lub "Playa Girón") – nieudana próba inwazji kubańskich emigrantów na południową Kubę przy wsparciu ze strony USA. Celem operacji było obalenie rządu Fidela Castro.

Operacja ruszyła w kwietniu 1961 roku, za prezydentury Johna F. Kennedy'ego. Kubańskie siły zbrojne zwyciężyły, niszcząc siły inwazyjne w ciągu trzech dni. Nieudana akcja spowodowała reperkusje wśród kierownictwa CIA, zdymisjonowano m.in. dyrektora Allena Dullesa, zastępcę dyrektora CIA Charlesa Cabella oraz zastępcę dyrektora ds. operacji Richarda Bissella.

Tło polityczne

 Zapoznaj się również z: Rewolucja kubańska.

Konflikt pomiędzy rządem Fidela Castro a Stanami Zjednoczonymi wywarł silny wpływ na kraje Ameryki Łacińskiej. Jednym z celów dyplomacji USA było izolowanie Kuby na kontynencie oraz niedopuszczenie do podobnej rewolucji w innych częściach Ameryki Łacińskiej. Drugorzędnym celem była chęć zaangażowania Organizacji Państw Amerykańskich (OPA) w działania mające doprowadzić do upadku Castro. Państwa członkowskie OPA miały solidarnie zerwać stosunki dyplomatyczne i gospodarcze z Kubą. Działania te miały również na celu silniejsze zaangażowane OPA w zwalczanie komunizmu na półkuli zachodniej. Jednak brak wystarczającego poparcia ze strony OPA, która starała się nie zaogniać konfliktu (będąca pod presją Kuba mogłaby jeszcze bardziej zbliżyć się do ZSRR) oraz pogarszające się stosunki z Kubą wymusiło na Stanach Zjednoczonych podjęcie innych, bardziej radykalnych działań.

16 marca 1960 roku, obok kontynuowania wysiłków dyplomatycznych, Eisenhower upoważnił Centralną Agencję Wywiadowczą do przygotowania planu rozwiązania problemu kubańskiego przy pomocy tajnej operacji. Przedstawiony wkrótce przez CIA plan obejmował wyposażenie, szkolenie i desant kubańskich uchodźców na Kubę. CIA miała powody by wierzyć w swoją skuteczność. W 1950 roku pomogła filipińskiemu politykowi, Ramonowi Magsaysayowi pokonać komunistycznych partyzantów, a w 1953 roku obaliła rząd Mohammada Mossadeka w Iranie (Operacja AJAX). Rok później odsunęła od władzy prezydenta Gwatemali, Jacobo Arbenza (Operacja PBSUCCESS), który znacjonalizował plantacje bananowe należące do United Fruit Co.

Plan (o kryptonimie "Operacja Pluto"), opracowany na podstawie wcześniejszej operacji gwatemalskiej, nadzorował zastępca dyrektora CIA do spraw planowania, Richard Mervin Bissell Jr. Dyrektor CIA, Allen Dulles, nadał akcji absolutne pierwszeństwo.

Pierwotny plan CIA zakładał przeprowadzenie inwazji na stare miasto kolonialne – Trinidad ("Plan Trinidad") , leżące około 270 km (170 mil) na południowy wschód od Hawany, u podnóża gór Escambray w prowincji Sancti Spíritus. Na korzyść przeprowadzenia inwazji w Trynidadzie przemawiało posiadanie przez miasto odpowiedniego portu oraz pobliskie góry, gdzie działalność prowadziły antycastrowskie grupy rebeliantów. Jedyne połączenie z resztą kraju prowadziło przez rzekę i miało być zablokowane po wysadzeniu mostów. Znajdujące się w pobliżu lotnisko umożliwiało przetransportowanie w rejon przychylnego dla USA rządu oraz szybki przerzut broni i zaopatrzenia dla walczących oddziałów. Wraz z rozpoczęciem desantu bombowce miały zniszczyć na ziemi lotnictwo Kuby, by następnie bez przeszkód wspierać działania lądowe. Po opanowaniu rejonu inwazji, Stany Zjednoczone miały uznać prowizoryczny rząd w Trynidadzie za oficjalne władze Kuby, a sam tymczasowy rząd miał zwrócić się do USA o pomoc, która jednak nie obejmowałaby interwencji zbrojnej. Miał to być wstęp do ogólnonarodowego powstania, popartego przez zbuntowane oddziały armii rządowej, które doprowadziłoby do obalenia Castro. W wypadku porażki, ocalałe oddziały znalazły by schronienie w pobliskich górach, gdzie mogły prowadzić walkę partyzancką.

CIA zaproponowała później alternatywne miejsca inwazji. 11 marca 1961 roku prezydent Kennedy oraz jego gabinet wybrał spośród zaproponowanych miejsc Zatokę Świń. Na korzyść przeprowadzenia w tym miejscu inwazji przemawiała bliskość lotniska, odpowiedniego dla bombowców B-26 oraz w przeciwieństwie do lądowania w Trynidadzie, które zostało uznane przez prezydenta za "zbyt spektakularne", Zatoka umożliwiała "ciche" lądowanie. To "ciche" lądowanie miało utrudnić powiązanie rządu USA z wydarzeniami na Kubie. Nowe miejsce inwazji przyjęte w dużym stopniu z powodów politycznych było pułapką dla lądujących oddziałów, które w przypadku porażki nie mogły podjąć działań partyzanckich. Otaczające Zatokę Świń bagna nie dawały dostatecznej osłony, a najbliższe łańcuchy górskie znajdowały się zbyt daleko by istniała realna szansa na przedarcie się w bardziej dogodny teren. Znaczący w tym kontekście wydaje się raport Połączonego Komitetu Szefów Sztabów, uznający "Plan Trinidad" za lepszy.

Miejsce inwazji zostało wyznaczone na plaże sąsiadujące z Zatoką Świń. Wyładunki miały się odbyć na plażach Playa Girón (Blue Beach), Playa Larga (Red Beach) i Caleta Buena Inlet (Green Beach).

W marcu 1961 roku CIA pomogła kubańskim imigrantom w Miami stworzyć Kubańską Radę Rewolucyjną (CRC), pod przewodnictwem José Miró Cardona, byłego premiera Kuby. Cardon został de facto przywódcą planowanego po inwazji rządu tymczasowego.

Przygotowania do inwazji

W kwietniu 1960 roku CIA zaczęła werbować kubańskich imigrantów w Miami. Do lipca 1960 roku treningi oraz szkolenie były prowadzone na wyspie Useppa oraz w różnych innych obiektach leżących w południowej Florydzie, takich jak baza lotnicza Homestead. Specjalistyczne szkolenia odbywały się w Forcie Gulick i Clayton w Panamie. Z powodu coraz większej liczby rekrutów, CIA musiała stworzyć nową bazę treningową o kryptonimie JMTrax (Camp Trax), leżącą w pobliżu miasta Retalhuleu w Gwatemali. Obóz był zajmowany w listopadzie przez 400 rekrutów, do końca 1960 roku przez 500, aby ostatecznie rozrosnąć się do 1500. Wyszkolona grupa imigrantów otrzymała kryptonim Brygada 2506 (Brigada Asalto 2506).

Szkoleniem zajmowali się amerykańscy doradcy wojskowi z Armii Stanów Zjednoczonych. Dowódcą brygady ze strony kubańskiej został José Pereza "Pepe" San Román, dawniej oficer w armii Batisty, później jeden z członków opozycji. Wybór nowego dowódcy okazał się nie do przyjęcia dla części rekrutów. Niezadowolenie budziło podleganie amerykańskim wojskowym, a Román szkolony w Ameryce był kojarzony jako kolejny figurant na usługach Stanów Zjednoczonych. Wybuchające coraz to nowe spory wraz z nasilającymi się sporami politycznymi praktycznie uniemożliwiły kontynuowanie treningu. Dowodzący operacją ze strony USA postanowili 31 stycznia 1961 roku odesłać dwóch kubańskich oficerów o politycznym zacięciu. Reakcją na to było zgłoszenie rezygnacji przez 230 rekrutów, z których jednak większość pozostała w obozie po negocjacjach. 20 osób uznanych za prowokatorów aresztowano i przetrzymywano do zakończenia operacji.

Latem 1960 roku zostało zbudowane lotnisko (o nazwie kodowej JMMadd, Rayo Base) na plantacji Helvetia. Treningiem lotniczym Brygady 2506 zajmowały się załogi Powietrznej Gwardii Narodowej Stanów Zjednoczonych ze stanu Alabama (zob. John Patterson). Gwardia Narodowa zapewniła także obsługę naziemną lotniska. Siły lotnicze składały się z sześciu Douglas B-26 Invader o oznaczeniach FAG (Fuerza Aérea Guatemalteca – Gwatemalskie Siły Powietrzne). Kolejne 26 bombowców B-26 zostało pozyskanych z demobilu Armii USA. Około 20 z nich zostało przebudowanych specjalnie do operacji ofensywnych, przez usunięcie uzbrojenia obronnego, przy dodaniu stelaży pod skrzydłami dla rakiet, itd.

Szkolenia spadochronowe odbywały się w bazie o nazwie kodowej "Garrapatenango", leżącej w pobliżu Quetzaltenango w Gwatemali. Trening desantu morskiego miał miejsce na wyspie Vieques w Portoryko. Szkolenia czołgistów odbywały się w Forcie Knox, Kentucky i Benning w stanie Georgia. Działania podwodne i wywiadowcze były doskonalone w bazie Belle Chase, niedaleko Nowego Orleanu.

Samoloty transportowe Douglas C-54 podczas nocnych lotów dostarczały ludzi, zaopatrzenie oraz broń z Florydy. Samoloty Curtiss C-46 Commando były również wykorzystywane do transportu pomiędzy Retalhuleu a kolejną bazą CIA o nazwie JMTide (Happy Valley) w Puerto Cabezas w Nikaragui. 9 kwietnia 1961 roku Brygada 2506, wraz z personelem, statkami oraz samolotami rozpoczęła przebazowanie z Gwatemali do Puerto Cabezas w Nikaragui.

Przygotowania do operacji przybierały coraz większe rozmiary i utrzymanie jej w tajemnicy okazało się kłopotliwe. 30 października 1960 roku, w gwatemalskiej gazecie La Hora, opublikowano artykuł o tajnych obozach szkoleniowych CIA na terenie kraju. W Stanach Zjednoczonych, pomimo coraz większych pogłosek, prasa zachowywała milczenie. Naciski ze strony władz musiały się okazać niewystarczające ponieważ, wraz ze wzrostem zainteresowania, 10 stycznia 1961 roku doszło do publikacji New York Timesa artykułu pod dość znaczącym tytułem: "Stany Zjednoczone pomagają szkolić siły przeciwko Castro w tajnej powietrzno-lądowej bazie w Gwatemali". Do artykułu, opisującego działania USA, dołączona była mapka ukazująca położenie tajnej bazy. Reakcja rządu na te doniesienia była bardzo stonowana, po części ze względu na proces przekazywania władzy prezydenckiej Johnowi F. Kennedy'emu. Na początku 1961 roku przygotowania do tajnej operacji, nadzorowanej przez Richarda Bissella, stały się po prostu tajemnicą poliszynela.

Kubańskie (komunistyczne) siły pancerne składały się z czołgów T-34/85, IS-2, oraz dział pancernych SU-100. Wsparcie artyleryjskie zapewniały haubice 122 mm oraz włoskie działa 105 mm. Siły powietrzne na swoim wyposażeniu miały bombowce Douglas B-26 Invader, myśliwce Hawker Sea Fury i odrzutowe treningowo-bojowe Lockheed T-33; wszystkie odziedziczone po Fuerza Aérea del Ejército de Cuba (FAEC) – kubańskich sił powietrznych za rządów Batisty.

Wywiad Kuby

Kubański aparat bezpieczeństwa wiedział o nadchodzącej inwazji, dzięki swoim tajnym sieciom wywiadowczym, rozmowom z członkami brygady oraz doniesieniom z amerykańskich i zagranicznych gazet. Rząd kubański został ostrzeżony przez dwóch starszych oficerów KGB, Osvaldo Cabrera Sáncheza i "Aragona"; pierwszy z nich zmarł gwałtownie przed, a drugi po inwazji. Ogół kubańskiego społeczeństwa nie był dobrze poinformowany o planowanym "powstaniu", jedynym źródłem informacji dla Kubańczyków było finansowane przez CIA i nadające z wysepek Hondurasu Radio Swan. W maju 1960 roku prawie wszystkie środki komunikacji publicznej na Kubie były w rękach rządu.

Zaangażowane strony

Administracja USA

Rekrutacja kubańskich imigrantów w Miami została zorganizowana przez funkcjonariuszy CIA – E. Howard Hunt i Gerry Drollera. Szczegółowe planowanie, szkolenia i operacje wojskowe zostały przygotowane przez Jakuba Esterline, pułkownika Jacka Hawkinsa i Majora Stanley Beerli pod kierownictwem Richarda Bissella, którego zastępcą został Tracy Barnes.

Rząd kubański

Che Guevara oraz Fidel Castro w 1961 roku.

Faktyczne kierownictwo nad obroną wyspy stało się przedmiotem sporu, choć większość źródeł powszechnie wskazuje Fidela Castro jako zarządzającego centralnie z odległej Hawany. W ramach przygotowań do inwazji, wyspę podzielono na trzy części, siłami na wschodzie wyspy dowodził Raul Castro, na zachodzie Che Guevara, a w centrum mjr Juan Almeida (jako szef armii w Santa Clara).

Sergio del Valle Jiménez był dyrektorem ds. Operacji w Kwaterze Głównej w Hawanie. Orlando Rodriguez Puerta, poprzedni dowódca osobistej straży Fidela Castro, został jednym z dowódców kubańskich sił rządowych w prowincji Matanzas, działających bezpośrednio na północ od strefy walki.

Doradcy wojskowi, wyszkoleni w ZSRR i przywiezieni na Kubę, pochodzili z krajów bloku wschodniego. Część z nich piastowała wysokie stanowiska w wojskach sowieckich w czasie II wojny światowej. Wśród radzieckiej misji wojskowej byli również weterani hiszpańskiej wojny domowej, tak zwani "Hiszpańscy sowieci", którzy zamieszkiwali ZSRR przez długi czas. Wśród weteranów hiszpańskiej wojny domowej przebywających na Kubie, najwyżsi rangą byli hiszpańscy komuniści Francisco Ciutat de Miguel, Enrique Lister i urodzony na Kubie Alberto Bayo. Ciutat de Miguel był znaczącym doradcą kubańskich sił w rejonach centralnych.