Irga - Polski Serwis Naukowy

Morfologia (irga pospolita)

Cotoneaster lacteus

Pęd irgi pospolitej

Irga (Cotoneaster Medik) – rodzaj roślin z rodziny różowatych. Występuje głównie w Azji (Himalaje, Chiny). Znanych jest od 50–400 gatunków (w zależności od ujęcia taksonomicznego). Liczba gatunków jest trudna do ustalenia ze względu na podobieństwo i krzyżowanie się z sobą wielu gatunków. W Polsce w stanie dzikim występują 4 gatunki. Gatunkiem typowym jest Cotoneaster integerrimus Medikus.

Irga jamkowata (Cotoneaster foveolatus) – gatunek krzewu z rodziny różowatych (Rosaceae). Pochodzi z widnych lasów oraz brzegów strumieni środkowych Chin.

Różowate (Rosaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu różowców. Jest szeroko rozprzestrzeniona na kuli ziemskiej. Należy do niej 90 rodzajów liczących ponad 2,5 tys. gatunków, spośród których dziko w Polsce występuje ok. 150. Rodzina o dużym znaczeniu gospodarczym. Należy do niej wiele uprawnych drzew i krzewów owocowych oraz roślin ozdobnych i leczniczych.

Morfologia

Krzewy, rzadziej niskie drzewa. Ulistnienie skrętoległe, liście pojedyncze, całobrzegie, niekiedy zimozielone. Kwiaty drobne, białe lub różowe, promieniste, 5–krotne. Owoce drobne, jabłkowate, czarne lub czerwone, zawierające 2–5 twardych orzeszków.

Systematyka

Synonimy

Cotonea Rafinesque, Gymnopyrenum Dulac

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj z plemienia Pyreae, podrodziny Spiraeoideae (dawniej Pomoideae) z rodziny różowatych Rosaceae, rzędu różowców Rosales w obrębie kladu różowych obejmującego część roślin okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Erchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), rodzaj irga (Cotoneaster Medik).

Irga zwyczajna, irga pospolita (Cotoneaster integerrimus Medik) – gatunek krzewu z rodziny różowatych. Rodzime obszary jego występowania to Azja i Europa. W Polsce występuje w stanie dzikim głównie na południu: Sudety, Karpaty, Wyżyna Małopolska. W wielu krajach, również w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna.

Ulistnienie, filotaksja - sposób, w jaki liście rozmieszczone są na łodydze roślin, z uwzględnieniem ich pozycji względem siebie. W przypadku, gdy z węzła wyrasta jeden liść mówi się o skrętoległym ustawieniu liści, wówczas linia łącząca ich nasady obiega łodygę spiralnie. Odmianą tego ulistnienia jest ulistnienie naprzemianległe. Jeżeli z węzła wyrasta kilka liści ulistnienie określa się jako okółkowe, które w przypadku 2 liści w węźle nazywa się naprzeciwległym lub nakrzyżległym. Przy naprzeciwległym ułożeniu liści wszystkie pary liści na łodydze znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przy ułożeniu nakrzyżległym - oś pary liści ustawiona jest pod kątem 90 stopni w stosunku do pary leżącej poniżej.

Gatunki dziko rosnące w Polsce

irga błyszcząca (Cotoneaster lucidus Schltdl.) – antropofit zadomowiony

irga czarna (Cotoneaster niger (Thunb.) Fr.)

irga kutnerowata, i. owłosiona (Cotoneaster tomentosus (Aiton) Lindl.)

irga pospolita, i. zwyczajna (Cotoneaster integerrimus Medik.)

Gatunki uprawiane (wybór)

irga ciemna (Cotoneaster obscurus Rehd. et Wils.)

irga Dammera (Cotoneaster dammeri C. K. Schneid.)

irga Dielsa (Cotoneaster dielsanus E. Pritz.)

irga drobnolistna (Cotoneaster microphyllus Wall. ex Lindl.)

irga Francheta (Cotoneaster franchetii Bois)

irga groniasta (Cotoneaster racemiflorus (Desf.) K. Koch)

irga Henry'go (Cotoneaster henryanus (Schn.) Rehd. et Wils..)

irga hupejska (Cotoneaster hupehensis Rehder & E. H. Wilson)

irga jamkowata (Cotoneaster foveolatus Rehder & E. H. Wilson)

irga ostrolistna (Cotoneaster acutifolius Turcz.)

irga położona (Cotoneaster adpressus Bois)

irga pomarszczona (Cotoneaster bullatus Bois)

irga pozioma (Cotoneaster horizontalis Decne.)

irga rozkrzewiona (Cotoneaster divaricatus Rehder & E. H. Wilson)

irga "Ursynów" (Cotoneaster 'Ursynów')

irga wczesna (Cotoneaster praecox Vilm.-Andr.)

irga wielokwiatowa (Cotoneaster multiflorus Bunge)

irga wierzbolistna (Cotoneaster salicifolius Franch.)

irga wyrazista (Cotoneaster conspicuus Marq.)

irga zagęszczona (Cotoneaster congestus Baker.)

Zastosowanie

Roślina ozdobna: Irgi bardzo często są sadzone w parkach i ogrodach ze względu na swój pokrój, ozdobne liście oraz owoce (szczególnie jesienią). Uprawiane gatunki to na ogół drobne krzewy, z tego też względu mogą być uprawiane również w pojemnikach. Są to rośliny o małych wymaganiach i łatwe w uprawie.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-25].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell. Phylogeny and classification of Rosaceae. „Plant Systematics and Evolution”. 266, s. 5-43, 2007. doi:10.1007/s00606-007-0539-9.
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Cotoneaster (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-28].
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.

Bibliografia

Lasy polskie. [dostęp 2009-05-23].
Internetowy Tygodnik Ogrodniczy. [dostęp 2009-05-23].