Irina Archipowa - Polski Serwis Naukowy

Irina Konstantinowna Archipowa, ros. Ирина Константиновна Архипова (ur. 2 stycznia 1925 - zm. 11 lutego 2010 w Moskwie), rosyjska śpiewaczka operowa, wykonująca początkowo partie mezzosopranowe, a następnie kontraltowe.

Początki kariery

W młodości planowała zostać architektem, przerwała jednak rozpoczęte studia w tym kierunku i w 1953 r. uzyskała dyplom w zakresie śpiewu klasycznego. Dołączyła do zespołu opery w Swierdłowsku, gdzie grała Eboli w Don Carlosie, Marfę w Chowańszczyźnie, Marynę w Borysie Godunowie i Charlottę w Werterze. W 1956 r. przeniosła się do Teatru Bolszoj, gdzie zadebiutowała w roli Carmen i pozostała gwiazdą przez kolejne cztery lata, grając klasyczny repertuar rosyjski.

Nagroda Leninowska (ros. Ленинская премия) – jedno z najwyższych radzieckich odznaczeń państwowych za osiągnięcia w nauce, technice, literaturze, sztuce, architekturze oraz dziennikarstwie i publicystyce.

Bohater Pracy Socjalistycznej (ros. Герой Социалистического Труда) to tytuł przyznawany w latach 1938-1991 przez Radę Najwyższą ZSRR za szczególne zasługi dla Państwa Radzieckiego. Wraz z tytułem przynawano Order Lenina, Medal "Sierp i Młot" oraz dyplom Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Pierwszy tytuł ten uzyskał Józef Stalin w 1939.

Kariera międzynarodowa

W 1960 r. po raz pierwszy otrzymała zgodę na występ poza Rosją i wystąpiła jako Carmen na deskach opery w Neapolu. Od 1964 r. występowała w La Scali, ponownie jako Marfa. Maryna oraz Helena w Wojnie i pokoju. W 1972 r. Archipowa wywołała sensację międzynarodową występem w roli Azuceny w teatrze Orange. W latach 70. i 80. zagrała dwie inne słynne role mezzosopranowe tego kompozytora Amneris (w San Francisco) i Ulrykę (w Londynie). Do kreacji Azuceny wracała jeszcze wielokrotnie w Covent Garden. Śpiewała w operach Wiednia, Berlina, Paryża, Belgradu i Marsylii. W Metropolitan Opera pojawiła się jednak dopiero w wieku 72 lat w drugoplanowej roli niani w Eugeniuszu Onieginie. Wkrótce później zakończyła karierę i zajęła się reżyserią operową.

Eugeniusz Oniegin (ros. Евгений Онегин) – opera w trzech aktach Piotra Czajkowskiego. Libretto - Modest Czajkowski wg poematu Aleksandra Puszkina. Jej premiera odbyła się 29 marca 1879 w Konserwatorium Moskiewskim.

Order Świętego Andrzeja Pierwszego Powołańca (Opдeнъ Св. Aндpeя Пepвoэвaннoгo) – do roku 1917 najwyższe odznaczenie Rosji, obecnie Order Domowy byłej dynastii panującej Romanowów. 27 grudnia 1988 roku Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej ustanowił ponownie order św. Andrzeja na pamiątkę tysiąclecia chrztu Rusi, z tym samym mianem, lecz innymi insygniami. Order tegoż imienia (nie posiadający jednak sukcesji od historycznego orderu) jest od roku 1998 także najwyższym odznaczeniem Federacji Rosyjskiej.

Zachwycała swoim głębokim, silnym mezzosopranem, uważanym za głos typowo słowiański. Jak rzadko która artystka umiała również ocenić swoje wokalne możliwości i samodzielnie dobierać repertuar, który nie nadwyrężał jej umiejętności. Wyróżniała się też wielką sceniczną osobowością. Oprócz muzyki operowej nagrywała również pieśni Czajkowskiego i innych kompozytorów rosyjskich, jednak większość jej płyt jest poza Rosją trudno dostępna.

Borys Godunow (ros. Борис Годунов, oryg. wersja ros. do 1917 Борисъ Годуновъ) - opera w 4 aktach z prologiem. Autorem muzyki i libretta (opartego na tekście Aleksandra Puszkina) jest Modest Musorgski. Powstała w latach 1868-1872 i jest jedyną dokończoną operą Musorgskiego, który napisał dwie jej wersje (pierwsza, z 1869, nie została dopuszczona do wystawienia). Swoją prapremierę dzieło miało w 1874. Borys Godunow całkowicie opiera się na rosyjskiej tradycji muzycznej, odrzucając wpływy opery niemieckiej i włoskiej.

Order Zasług dla Ojczyzny Federacji Rosyjskiej (ros. Орден «За заслуги перед Отечеством») ustanowiony został 2 marca 1994 przez prezydenta Borysa Jelcyna i był do wznowienia Orderu św. Andrzeja w 1998 najwyższym odznaczeniem federacji.

Została odznaczona m.in. Medalem "Sierp i Młot" Bohatera Pracy Socjalistycznej, Orderem św. Andrzeja Powołańca, Orderem Zasług dla Ojczyzny II klasy, trzykrotnie Orderem Lenina, Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy oraz Medalem Puszkina. Laureatka Nagrody Leninowskiej w 1978.

Była żoną tenora Vladislava Plavki.

Order Czerwonego Sztandaru Pracy (ros. Орден Трудового Красного Знамени) – ustanowiony uchwałą Centralnego Komitetu Wykonawczego oraz Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 7 września 1928. W późniejszym okresie statut był kilkakrotnie zmieniany dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 19 czerwca 1943 oraz 16 grudnia 1947.

Covent Garden – część Londynu znajdująca się w dzielnicy City of Westminster, znana ze spotkań artystów, cyrkowców, muzyków i osób związanych ze sztuką. Dawniej był tutaj klasztor (konwent – ang. convent – Covent).

Przypisy

Russian Diva Irina Arkhipova Dies at 85 in Moscow (ang.). 2010-02-11. [dostęp 2010-02-11].