Aleksander Zajcew, ros. Александр Геннадиевич Зайцев (ur. 16 czerwca 1952 w Leningradzie) – radziecki łyżwiarz figurowy, występujący w konkurencji par sportowych. Jego partnerką, z którą odnosił największe sukcesy, była Irina Rodnina. Wspólnie zdobyli dwa złote medale olimpijskie (1976 i 1980), sześć tytułów mistrzów świata (1973-1978) i sześć tytułów mistrzów Europy. Prywatnie byli również małżeństwem. Po zakończeniu kariery sportowej został trenerem łyżwiarskim.

Łyżwiarstwo figurowe – zimowa dyscyplina sportu, polegająca na jeździe na łyżwach oraz wykonywaniu dodatkowych elementów: skoków, piruetów, kroków, spiral oraz podnoszeń. Często łączy się je w sekwencje i kombinacje. Jest to sport podobny do gimnastyki artystycznej, więc wymaga również zdolności tanecznych, poczucia rytmu, dobrej giętkości ciała oraz koordynacji ruchów. Dlatego łyżwiarze trenują też balet i gimnastykę. Zawody rozgrywane są indywidualnie, w parach bądź w zespołach (tzw. formacjach). Łyżwiarstwo figurowe jest jedną z dyscyplin zimowych igrzysk olimpijskich. Jest ono jednym z najpopularniejszych sportów zimowych.

Mistrzostwa Europy w łyżwiarstwie figurowym rozgrywane są regularnie od 1891 w kategorii solistów, od 1930 – dla solistek i par sportowych oraz od 1954 dla par tanecznych. Początkowo przyznawano tylko dwa medale: mistrzowi Europy – duży medal złoty z napisem „Palmam qui meruit ferat”, wicemistrzowi Europy – mały złoty medal. Medali srebrnych i brązowych nie przyznawano. Tak było przynajmniej do 1908.

Mistrzostwa świata w łyżwiarstwie figurowym rozgrywane są dla mężczyzn od 1896, dla kobiet od 1906, pary sportowe uczestniczą w mistrzostwach od 1908, a pary taneczne – od 1951.