Irlandzka wojna konfederacka – seria działań militarnych toczonych w latach 1641-1648 w Irlandii. Konflikt toczony przez rzymskokatolickich Irlandczyków z jednej strony a protestanckich osadników angielskich i szkockich z drugiej jest częścią tzw. wojny trzech królestw – serii wojen domowych w Irlandii, Anglii i Szkocji rządzonych przez króla Karola I.

Rebelia 1641-1642

O irlandzkiej rebelii z października 1641 r. mówiło się, że miała być błyskawiczna i bezkrwawa. Jej przywódca Phelim O'Neill na czele niewielkiej grupy ludzi zamierzał przejąć władzę w Irlandii nad osadnikami angielskimi. O'Neill zamierzał uderzyć na Dublin, Wicklow i prowincję Ulster, gdzie zamierzał przejąć strategiczne budowle, takie jak m.in. Dublin Castle. Plan wydawał się łatwy do zrealizowania z uwagi na fakt, że w Irlandii stacjonowała niewielka liczba wojsk angielskich. Zamierzenie powstańców nie powiodło się jednak, po tym jak będący po stronie protestantów Owen O'Connolly dowiedział się o ich planach, po czym nakazał aresztować Hugh MacMahona oraz Conora Maquire, którzy mieli zająć zamek.

Rebeliantom O'Neilla udało się tymczasem zająć kilka fortów w Ulsterze. Po tych wydarzeniach rebelia wyrwała się spod kontroli. Nienawiść Irlandczyków do angielskich osadników doprowadziła do krwawych napadów. Także osadnicy angielscy dokonywali masakr na Irlandczykach.

W latach 1641 do początku 1642 r. walki w Irlandii toczone były przez niewielkie oddziały, wystawiane przez miejscowych lordów, atakujące miejscową ludność. Irlandczycy w Ulsterze mścili się na przeciwnikach za odbierane im prawa. Szlachta katolicka początkowo wystawiła własną armię, dokonującą licznych napadów na ludność. Gdy jednak okazało się, że rząd w Dublinie nakazał ukarać wszystkich katolików, żołnierze zmienili stronę i stanęli przeciwko Anglikom.

Na terenach zajmowanych przez osadników angielskich, m.in. w Cork, Dublinie, Carrickfergus i Derry, protestanci utworzyli oddziały milicji do zwalczania wojsk powstańczych. W tej fazie wojny po obu stronach konfliktu dochodziło do licznych okrucieństw. Około 4000 protestantów zostało zmasakrowanych a dalsze 12000 zmarło po wypędzeniu ich ze swoich domów. Do największej tragedii doszło w mieście Portadown (obecnie Irlandia Płn). W odwecie protestanci dokonali masakry na katolikach w lasach Kilwarlin oraz na Rathlin Island. Nienawiść do Anglików podniosła decyzja angielskiego parlamentu, nakazująca zabijać jeńców. W wyniku bitwy pod Julianstown rebelianci pokonali Anglików, ponieśli jednak porażkę w trakcie oblężenia Droghedy.

Na początku 1642 r. pozostały zaledwie 4 obszary, na których koncentrowały się wojska powstańcze. W Ulsterze przebywały wojska pod wodzą Phelima O'Neilla, w pobliżu Pale stacjonowały oddziały Viscounta Gormanstowna, na południowym wschodzie rządzili Butlerowie, natomiast na południowym zachodzie Donagh MacCarthy.

Konfederacja 1642-1646

W roku 1642 król angielski Karol I wysłał do Irlandii znaczne siły wzmocnione Szkotami w celu zdławienia rebelii. Pierwsze sukcesy Anglicy osiągnęli w okolicach Dublina i częściowo w Ulsterze. Po stronie irlandzkiej tymczasem zawiązano Konfederację, która miała za zadanie kontrolowanie działań powstańczych i organizowanie akcji militarnych przeciwko oddziałom angielskim w Irlandii. Irlandczycy mieli nadzieję na powstrzymanie Anglików. Na czele Konfederacji stanęli katolicki biskup Nicholas French, a także adwokat Nicholas Plunkett. Główna siedziba Konfederacji znajdowała się w Kilkenny (stąd nazwa Konfederacja z Kilkenny). Jej przywódcy wystawili własną armię, kontrolującą ważne miasta portowe w Waterford i Wexford. Do Konfederacji przyłączyli się wszyscy katoliccy lordowie, a jedynym wyjątkiem był Earl of Clanricarde, który pozostał neutralny. Pomimo znacznych sił, Konfederaci ponieśli kilka porażek w bitwach pod Liscaroll, Kilrush i New Ross.

Ostatecznej klęsce Konfederacji zapobiegł jednak wybuch angielskiej wojny domowej, co było powodem wycofania większości sił angielskich z Irlandii. Po wycofaniu się znacznych sił przeciwnika Irlandczycy odzyskali garnizony na zajętych terenach. Jedynie Ulster, Dublin i Cork pozostały w rękach angielskich bądź szkockich. W roku 1642 jeden z bardziej doświadczonych irlandzkich żołnierzy Garret Barry obległ z powodzeniem miasto Limerick, a także zmusił ludność Galway do poddania garnizonu w roku 1643. Sukcesy Konfederatów pozwoliły im znacznie lepiej wyposażyć swoją armię. Wprowadzono system podatkowy, z którego finansowano siły zbrojne. Wsparcie finansowe nadchodziło też z katolickiej Francji i Hiszpanii oraz z Watykanu. Wojskami Konfederatów dowodzili doświadczeni irlandzcy żołnierze, tacy jak Thomas Preston czy Owen Roe O'Neill. Armia konfederacka liczyła łącznie około 60 000 ludzi rozmieszczonych w różnych jednostkach. Pomimo tych sił, Konfederacja nie wykorzystała szansy całkowitego wyzwolenia kraju, podpisując w roku 1643 zawieszenie broni z protestanckimi rojalistami. Pozostałe trzy lata Konfederaci stracili na bezowocne rozmowy na temat niepodległości Irlandii. Wojna lat 1642-1646 to przeważnie pojedyncze starcia i najazdy, podczas których obie strony próbowały zagłodzić przeciwnika niszcząc pola uprawne i zapasy żywności. Taktyka ta przyniosła wiele ofiar zwłaszcza wśród ludności cywilnej. Jedną z większych akcji przeprowadzili Konfederaci w roku 1644, atakując szkockie siły w Ulsterze, jednak bez sukcesu. W roku 1645 powodzeniem zakończyło się natomiast oblężenie miasta Duncannon.

Walki 1646-1648

Kilkenny Castle – siedziba głównego dowództwa konfederacji irlandzkiej w latach 1646 – 1648

Spokój trwał do roku 1646 do chwili zakończenia w Anglii I angielskiej wojny domowej. Konfederacja zakończyła rozmowy ze zwycięskimi w tej wojnie rojalistami, podejmując nowe próby zajęcia wyspy, zanim jeszcze parlament angielski podjąłby decyzję o nowej inwazji. Wsparcie Irlandczycy otrzymali od papieskiego nuncjusza Giovanniego Battisty Rinucciniego, który dostarczył powstańcom znaczną ilość broni i pieniędzy.

Pierwszym sukcesem Irlandczyków było zdobycie Bunratty Castle oraz zwycięstwo ze szkockimi wojskami w bitwie pod Benburb, a także zajęcie miasta Sligo. W roku 1646 nastąpiło połączenie armii konfederackich z Leinsteru i Ulsteru pod wodzą Owena Roe O'Neilla i Thomasa Prestona, które w sile 18 000 ludzi obległy Dublin. Chcąc uniknąć zagrożenia, James Butler spustoszył tereny wokół Dublina, co uniemożliwiło powstańcom wyżywienie tak dużej armii i doprowadziło w końcu do zakończenia oblężenia. Po odejściu powstańców Butler przekazał miasto wojskom angielskim pod wodzą Michaela Jonesa. Wzmocniono także miasto Cork, do którego dotarły nowe oddziały angielskie.

W roku 1647 sytuacja na froncie zaczęła się zmieniać. Wojska parlamentarne zadały Konfederatom szereg porażek, co doprowadziło do zawiązania sojuszu pomiędzy Konfederacją a angielskimi rojalistami przeciwko Parlamentowi.

W sierpniu 1647 r. podczas bitwy pod Dungans Hill armia Thomasa Prestona została rozbita przez wojska Michaela Jonesa. Była to wielka strata, gdyż wojska Prestona uchodziły za najbardziej doświadczone i wyposażone oddziały irlandzkie. Następnym celem Anglików stały się ziemie Munsteru, które spustoszono. Spowodowało to głód wśród irlandzkiej ludności cywilnej zamieszkałej na tych terenach. Ostatnią porażkę Konfederacja poniosła w bitwie pod Knocknanauss, po której Anglicy zajęli Sligo. Seria porażek doprowadziła do przekazania dowództwa nad Konfederatami w ręce rojalistów. Decyzja ta stała się przyczyną rozłamu wewnątrz Konfederacji i szybkiego jej rozwiązania. Sytuacja Irlandczyków stała się bardzo trudna w obliczu nadchodzącej kampanii Cromwella w latach 1649-1653.

Wydarzenia militarne Irlandzkiej wojny konfederackiej 1641-1648

Bibliografia