Isl. - Polski Serwis Naukowy

Język islandzki (isl. íslenska) - język z grupy języków nordyckich, którym posługują się mieszkańcy Islandii. Posługuje się nim około 270 tys. osób., głównie Islandczycy w kraju i na emigracji. Zapisywany alfabetem łacińskim.

Islandia, "ziemia lodu", tajemnicza "Ultima Thule", "najdalsza wyspa" leżąca bliżej Grenlandii niż kontynentu europejskiego, nigdy nie była centrum życia kulturalnego Europy, co nie zmienia faktu, że wpisała się w europejską kulturę złotymi zgłoskami. Do VII wieku n.e. zupełnie nie zamieszkana, z czasem otworzyła się na osadnictwo. Początkowo zasiedlali ją wyłącznie irlandzcy mnisi, poszukujący tam odosobnienia i odpowiedniego miejsca do modlitwy. W drugiej połowie IX wieku na Islandię zaczęli przybywać norwescy wikingowie, w większości jarlowie, uciekający przed despotycznymi rządami Haralda Pięknowłosego. Od tej daty historia Islandii nieodłącznie związała się z historią krajów skandynawskich. I właśnie tam, na najdalszej wyspie, zrodziła się literatura staroskandynawska.

Edda starsza – najstarszy zabytek piśmiennictwa islandzkiego, datowany na IX wiek n.e. Edda starsza, zwana też Eddą poetycką, składa się z 29 pieśni, z których 10 było poświęconych bogom (mityczne) oraz 19 poświęconym bohaterom i wojownikom, napisanych stylem, który od niej właśnie został nazwany eddycznym. Pieśni Eddy starszej to utwory mitologiczne oraz pieśni heroiczne; są one bogatym źródłem wiedzy o staroskandynawskich zwyczajach i wierzeniach. Wszystkie pieśni Eddy są anonimowe, prawdopodobnie ich autorzy powtórzyli tylko zasłyszane opowieści.

Etapy rozwoju języka islandzkiego to okres staroislandzki (do 1550 r.) i nowoislandzki (po 1550 r.).

Początkowo był to język osadników norweskich tzw. norse czyli język staronordyjski. Z tego pierwotnego języka wykształciły się islandzki i norweski. Jednak ze względu na izolację wyspy język islandzki zmienił się nieznacznie od początku pierwszego tysiąclecia. Dlatego współcześni Islandczycy mogą bez wcześniejszego przygotowania czytać sagi spisane w XII i XIII wieku. Jednakże choć pisownia islandzka i odmiana wyrazów są bardzo archaiczne, to w artykulacji zaszły głębokie zmiany i wymowa wyrazów jest inna niż kiedyś.

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Alfabet łaciński (łacinka), tzw. alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Umiejętność pisania i czytania była na Islandii powszechna, nawet wśród chłopów, którzy przechowywali stare rękopisy sag, czytane podczas długich zimowych nocy. Po przyjęciu chrześcijaństwa w 1000 roku, w wyniku decyzji islandzkiego parlamentu, Althingu, wprowadzono na wyspie alfabet łaciński. Alfabet islandzki zawiera kilka dodatkowych liter (w nawiasie litery rzadko używane):

Alfabet (nazwa pochodzi od pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).

U jest dwudziestą pierwszą literą alfabetu łacińskiego, dwudziestą siódmą literą alfabetu polskiego. Oznacza zwykle w danym języku samogłoskę tylną wysoką, np. [u] lub [ʊ], a w języku francuskim [y].

A Á B (C) D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P (Q) R S T U Ú V (W) X Y Ý (Z) Þ Æ Ö

Współczesny język islandzki to przykład puryzmu językowego. Wszystkie obce wyrazy, szczególnie z języka angielskiego, zastępowane są islandzkimi neologizmami, tworzonymi przez specjalną komisję rządową.

V jest dwudziestą drugą literą alfabetu łacińskiego. W języku polskim używana w zapożyczeniach z innych języków, a także jako symbol lub skrót oraz w tak nietypowych zastosowaniach jak tablice rejestracyjne pojazdów.

Islandczycy - naród skandynawski zamieszkujący wyspę Islandię pochodzenia nordycko-celtyckiego. Liczy około 300 tys. ludności. Posługuje się językiem islandzkim.

Bardzo purystyczna forma języka islandzkiego to język wielko- lub wysokoislandzki (Háfrónska).

Zabytki języka islandzkiego

Edda poetycka - zbiór pieśni o tematyce mitologicznej,

Heimskringla czyli "Krąg ziemi" - historia królów norweskich,

Íslendingabók czyli "Księga o Islandczykach",

Landnámabók czyli "Księga o zajmowaniu ziemi".

Zobacz też

omówienie gramatyki islandzkiej na Wikisłowniku

literatura islandzka

Y – dwudziesta piąta litera alfabetu łacińskiego, dwudziesta dziewiąta litera alfabetu polskiego. Na tę literę w języku polskim zaczyna się tylko kilka słów, które są zapożyczone, i czyta się je zwykle przez "J": yale, yeti, yorkshire, oraz yuppie. Wyjątkiem jest słowo ypsilon, czytane przez Y. W różnych językach może oznaczać na przykład samogłoskę [y], [ɨ] (jak w polskim), [i] lub spółgłoskę [j].

S – dwudziesta czwarta litera polskiego i dziewiętnasta alfabetu łacińskiego. Oznacza zwykle w danym języku spółgłoskę przedniojęzykową szczelinową bezdźwięczną, np. [s].