Iuliu Maniu - Polski Serwis Naukowy

Iuliu Maniu

Pomnik Iuliu Maniu w Bukareszcie

Iuliu Maniu (ur. 8 stycznia 1873 r. w Bădăcin - zm. 5 lutego 1953 r. w Sygiecie Marmaroskim) - rumuński działacz narodowy z Siedmiogrodu, organizator rumuńskiego ruchu ludowego, jeden z najważniejszych rumuńskich polityków okresu międzywojennego. Przewodniczący Partii Narodowo-Chłopskiej (rum. Partidul Naţional-Ţărănesc - PNT), trzykrotnie sprawował funkcję premiera (w latach 1928 - 1930, w roku 1930 i w latach 1932 - 1933).

Proces pokazowy - stosowana w państwach totalitarnych metoda publicznego inkryminowania całych grup społecznych lub politycznych poprzez wytaczanie publicznego procesu z oskarżenia sfingowanego (komunistyczne procesy pokazowe) lub oskarżenia rzeczywistego, lecz z pominięciem tradycyjnych form państwa prawa i procedury karnej (nazistowskie procesy pokazowe).

Syhot Marmaroski (rum. Sighetu Marmaţiei, węg. Máramarossziget) – miasto w północnej Rumunii. Leży tuż przy granicy z Ukrainą, w okręgu Marmarosz, nad Cisą. Liczy około 44,2 tys. mieszkańców. Znajduje się w nim muzeum ofiar prześladowań komunistycznych: Muzeul Memorialului Victimelor Comunismului si ale Rezistentei.

Z końcem I wojny światowej, w październiku 1918 r., wraz z T. Mihalim zorganizował w Siedmiogrodzie Centralną Radę Narodową Rumuńską, która uzyskała szerokie poparcie rumuńskiego społeczeństwa. Wyłoniona z Rady piętnastoosobowa Rada Rządząca z I. Maniu na czele uchwaliła w ciągu 1919 r. szereg aktów organizujących życie w Siedmiogrodzie, w tym dekrety o reformie rolnej, o nacjonalizacji uniwersytetu w Kluż i in. Wraz z A. Vaidą-Voievodem kierował umiarkowaną, burżuazyjno-demokratyczną Narodową Partią Siedmiogrodu, która w 1926 r. wraz z bardziej lewicową Partią Chłopską utworzyła dynamicznie działające stronnictwo "narodowo-chłopskie". W wyborach parlamentarnych z tegoż roku ta nowa Partia Narodowo-Chłopska stała się trzecią siłą polityczną w kraju, uzyskując 28 % głosów. Przeciwstawiające się opcji liberalnej, w maju 1928 r. Maniu zwołał do Alba Iulia ogromną manifestację chłopską obliczaną na 100-200 tys. uczestników, która o mało co nie przerodziła w rozruchy antyrządowe. Doprowadziło to w listopadzie tegoż roku do ustąpienia Vintilă Brătianu i zwycięstwa "ţărănistów".

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureş. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

Karol II Hohenzollern-Sigmaringen (ur. 15 października 1893 w Sinai, Rumunia, zm. 4 kwietnia 1953 w Estoril, Portugalia) – król Rumunii w latach 1930-1940.

Okres sprawowania funkcji premiera przez I. Maniu przypadł na trudne lata wybuchu światowego kryzysu gospodarczego. Przyniósł on pewne złagodzenie centralizmu państwowego (reforma administracyjna) i ogólnych stosunków politycznych w kraju, chociaż w 1929 r. rząd Maniu krwawo stłumił strajki robotnicze w zagłębiu górniczym Lupeni, gdzie padło ok. 100 zabitych i rannych. Szukając poparcia dla swej polityki wśród obcych kapitalistów, musiał Maniu poczynić szereg ustępstw na ich korzyść, jednak nie chciał się zgodzić na objęcie tronu przez księcia Karola. Gdy Karol przybył jednak w czerwcu 1930 r. do Bukaresztu i objął panowanie jako Karol II, Maniu ustąpił z rządu. Kierowanie nim powierzono mu jeszcze raz, na krótko na przełomie 1932 i 1933 r. W tym czasie zaznaczyła się u niego wyraźny spadek radykalizmu społecznego i wzrost tendencji nacjonalistycznych, co przed grudniowymi wyborami do parlamentu w 1937 r. zaowocowało nawet zawarciem częściowego porozumienia wyborczego z jawnie faszyzującą Żelazną Gwardią.

Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 26 mln osób, z czego około 20,5 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (takich jak: Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).

W czasie II wojny światowej, w momencie przejścia Rumunii na stronę aliantów wszedł jako przedstawiciel swojej partii w skład nowego rządu, powołanego przez króla Michała I 23 sierpnia 1944 r. W grudniu 1945 r. wszedł również do zreorganizowanego rządu Petru Grozy, który 6 lutego następnego roku został uznany przez Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone. W 1947 r., po odgórnym rozwiązaniu Partii Narodowo-Chłopskiej, został aresztowany przez władze komunistyczne i w listopadzie skazany na dożywocie w procesie pokazowym. Zmarł w wyznaczonym mu zamiast więzienia (ze względu na wiek) miejscu odosobnienia.