Iwan Dybicz Zabałkański - Polski Serwis Naukowy

Iwan Iwanowicz Dybicz

Iwan Iwanowicz Dybicz Zabałkański (ros. Иван Иванович Дибич-Забалканский), graf Hans Karl Friedrich Anton von Diebitsch-Sabalkanski (ur. 13 maja 1785 w Wielkiej Lipie, zm. 10 czerwca 1831 w Kleszewie k. Pułtuska) – feldmarszałek rosyjski, głównodowodzący wojsk rosyjskich podczas kampanii bałkańskiej w latach 1828 - 1829 i powstania listopadowego.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Aleksander I Pawłowicz (Александр I Павлович) (ur. 12/23 grudnia 1777 w Petersburgu, zm. 19 listopada/1 grudnia 1825 w Taganrogu) – cesarz Rosji od 1801, król Polski od 1815 (Królestwo Kongresowe), syn Pawła I z dynastii Romanowów, starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji.

Biografia

Urodzony we wsi Groß Leipe (obecnie Wielka Lipa koło Obornik Śląskich). Jego ojciec, adiutant Fryderyka II, przeszedł do armii rosyjskiej. Młody Dybicz skończył korpus kadetów w Berlinie, po czym w 1801 wstąpił do gwardii w Sankt Petersburgu. Odznaczył się pod Austerlitz, pod Iławą Pruską i Frydlandem. W 1812 generalny kwatermistrz w korpusie Wittgensteina. W 1812 skłonił generała pruskiego Yorka na konferencji w Taurogach do porzucenia Francuzów i przejścia na stronę rosyjską. W 1813 namówił ostatecznie Aleksandra do marszu na Paryż. Odtąd był nieodstępnym towarzyszem Aleksandra I w podróżach; był świadkiem zgonu cesarza w Taganrogu. 14 czerwca 1813 zawarł w imieniu Aleksandra I konwencję wojskową z Prusami i Austrią przeciw Francji.

Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 26 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 22 sierpnia 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm w 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów. Nazywany Mikołajem I Pałkinem.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

W 1824 szef Sztabu Głównego. Po wstąpieniu na tron Mikołaja I doniósł mu o spiskach dekabrystów, czym zaskarbił sobie łaski cara. Osobiście aresztował kilku dekabrystów. W 1828 wziął udział w wojnie rosyjsko-tureckiej. Nie miał określonego stanowiska, posiadał jednak nadzwyczajne zaufanie Mikołaja I i prowadził z nim obszerną korespondencję. Kierował samodzielnie operacjami wojennymi, nie licząc się wcale z głównodowodzącym feldmarszałkiem Piotrem Wittgensteinem. W początku 1829 mianowany dowódcą armii naddunajskiej, zwyciężył Turków pod Kulewczą, zajął Sylistrę, nie spotkawszy niemal żadnego oporu przeszedł Bałkany i stanął pod Adrianopolem, gdzie zmusił sułtana tureckiego Mahmuda II do zawarcia pokoju (14 września). Za czyny te otrzymał stopień feldmarszałka i tytuł hrabiego wraz z przydomkiem „Zabałkański".

Oborniki Śląskie (niem. Obernigk) – miasto w północno-wschodniej części woj. dolnośląskiego, w powiecie trzebnickim. Położone jest na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich nr 340 i nr 342 ok. 26 km[potrzebne źródło] od Wrocławia i 12 km[potrzebne źródło] od Trzebnicy. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Oborniki Śląskie.

Iwan Szachowski (ros. Иван Леонтьевич Шаховской), ur. 23 marca 1777, zm. 20 marca 1860 w Sankt Petersburgu) – rosyjski książę, generał piechoty i generał-adiutant.

W 1830 wyjechał w misji poufnej do Berlina, by nakłonić króla do wojny z Francją. Gdy wybuchło w Królestwie Polskim powstanie listopadowe, został wezwany z Berlina. Został mianowany głównodowodzącym; obiecał Mikołajowi stłumić powstanie jednym uderzeniem, walki jednak ciągnęły się 7 miesięcy.

Bałkan (t. Bałkany, Bałkanidy) - system gór fałdowych na Półwyspie Bałkańskim. Część północnego pasma alpidów zawarta między przełomem Dunaju w Żelaznej Bramie a wybrzeżem Morza Czarnego. Przedłużenie Karpat na północy i Gór Pontyjskich na wschodzie.

Marszałek polny (czasem marszałek polowy) – najwyższy stopień wojskowy w wielu armiach lądowych świata. W Wielkiej Brytanii Field Marshal, w Niemczech Feldmarschall lub Generalfeldmarschall, w Rosji Фельдмаршал.

W lutym 1831 rozpoczął ofensywę na Warszawę, licząc że "buntownicy" zostaną rozbici jednym zdecydowanym uderzeniem. Po starciach pod Dobrem i Wawrem z opóźniającą marsz armii rosyjskiej armią polską, zaskoczony twardą postawą Polaków, Dybicz postanowił zaatakować główne siły powstańców zgrupowane na przedpolach Pragi. Początkowo planował obejście polskich pozycji, co doprowadziło do bitwy pod Białołęką, jednak bojąc się utraty ugrupowania ks. Szachowskiego, Dybicz porzucił plan obejścia polskich pozycji na rzecz frontalnego ataku na Olszynkę Grochowską. W bitwie pod Grochowem dowodził schematycznie i bez polotu, choć dał dowody osobistej odwagi i zdecydowania, osobiście porządkując oddziały i prowadząc je do natarcia. Po całodziennym, bardzo krwawym i nierozstrzygniętym boju, Dybicz zaskoczony niezwykłą uporczywością obrony, stratami wśród swoich wojsk oraz biorąc pod uwagę zapadający zmierzch, odrzucił sugestie swojego szefa sztabu, gen. Karla Wilhelma von Tolla, by zaatakować umocnienia Pragi. Był to duży błąd, bo przy udanym ataku, jedyny most na Wiśle mógł nie wystarczyć powstańcom do odwrotu. Dybicz jednak wolał nie ryzykować dalszych strat i zarządził odwrót spod Warszawy. Następnie rozłożył swe siły na leża zimowe na prawym brzegu Wisły. Nie widział możliwości przy posiadanych siłach forsowania Wisły i ponownego ataku na Warszawę. Postanowił poczekać na przybycie posiłków z głębi Rosji, lecz z nadejściem wiosny w armii rosyjskiej wybuchła przywleczona z Bałkanów epidemia cholery.

Mahmud II (ur. 20 lipca 1785 w Stambule; zm. 1 lipca 1839 tamże) – sułtan turecki z dynastii osmańskiej. Panował w latach 1808–1839. Syn sułtana Abdulhamida I.

Karl Wilhelm hr. von Toll, ros. Карл Вильгельм Федоривич Толль, Карл Вильгельм Фёдорович Толь (ur. 19 kwietnia 1777, Rewel, zm. 5 maja 1842, Sankt Petersburg) – rosyjski generał.

W efekcie armia Dybicza została zaskoczona polską ofensywą na początku kwietnia (m. in. porażki w bitwach pod Dębem Wielkim i Iganiami), jednakże nieudolność i brak zdecydowania polskiego dowództwa spowodowała, że rozbiciu uległ tylko jeden rosyjski korpus. Po tej nauczce Dybicz odsunął swoje wojska na wschód czekając na nadejście obiecanych posiłków. W maju na wieść o kolejnej polskiej ofensywie przeprowadził szybko koncentrację swych sił i forsownymi marszami wyruszył na pomoc atakowanemu przez powstańców korpusowi gwardii nad Narwią. Rosyjska gwardia, wobec skandalicznej nieudolności polskiego Naczelnego Wodza gen. Jana Skrzyneckiego uniknęła zagłady i połączyła się z Dybiczem. Wzmocniony w ten sposób Dybicz zaatakował główne siły polskie pod Ostrołęką. Rosjanie odnieśli zwycięstwo, jednak powstańcza armia nie została zniszczona, a Rosjanie ponieśli też ciężkie straty.

Bitwa pod Frydlandem – została stoczona 14 czerwca 1807 roku niedaleko Frydlandu (niem. Friedland, obecnie Prawdinsk), około 43 km na południowy wschód od Królewca. Była to jedna z najważniejszych bitew wojen napoleońskich, która bezpośrednio doprowadziła do zakończenia wojny z IV Koalicją. Została stoczona pomiędzy siłami Imperium Francji a Imperium Rosji. Po prawie 23 godzinach walki francuskie oddziały dowodzone przez Napoleona zdołały odnieść decydujące zwycięstwo nad armią rosyjską generała Bennigsena. Pod koniec bitwy wojska francuskie miały całkowitą kontrolę nad polem bitwy, a rosyjska armia uciekała chaotycznie przez rzekę Łynę, w której wielu jej żołnierzy utonęło. W wyniku tej klęski cesarz Aleksander I został zmuszony do poproszenia o pokój.

Ludwig Adolph Peter (Pjotr Christianowitsch) Graf zu Sayn-Wittgenstein ros. Петр Христианович Витгенштейн (ur. (6 stycznia) 17 stycznia 1769 w miejscowości Pierejasławl Zalesskij; zm. 11 czerwca 1843 we Lwowie) – hrabia, książę (1834), generał-feldmarszałek armii Imperium Rosyjskiego .

Wkrótce po tym sukcesie Dybicz zmarł (10 czerwca 1831) na cholerę we wsi Kleszewo pod Pułtuskiem. Dowództwo nad armią przejął po nim przejściowo von Toll, a następnie generał-lejtnant Iwan Paskiewicz, znany z brutalnych represji po powstaniu listopadowym.

W 1830 odznaczony Orderem Orła Białego.

Bitwa pod Ostrołęką 26 maja 1831 – największa bitwa powstania listopadowego, w której główne siły wojsk polskich pod dowództwem generała Jana Skrzyneckiego starły się z wojskami rosyjskimi Iwana Dybicza.

Order Orła Białego – najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej, nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej, położone zarówno w czasie pokoju jak i w czasie wojny. Nie dzieli się na klasy. Nadawany jest najwybitniejszym Polakom oraz najwyższym rangą przedstawicielom państw obcych.

Przypisy

Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 293.

Linki zewnętrzne

Portret

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Rozkaz dzienny Iwana Dybicza Zabałkańskiego (13 stycznia 1831)