Iwan Dziuba - Polski Serwis Naukowy

Iwan Dziuba (ukr. Іван Дзюба, ur. 26 lipca 1931 roku we wsi Nikołajewka – obwód doniecki) - ukraiński pisarz.

Jeden z liderów pokolenia lat 60. (szistdesiatnykiw), sekretarz Wydziału Literatury, Języka i Wiedzy o Sztuce Akademii Nauk Ukrainy, redaktor czasopisma „Suczasnist’” („Сучасність”), prezes Narodowego Stowarzyszenia Ukraińców, współprzewodniczący kolegium red. wydawnictwa Енциклопедія Сучасної України (Encyklopedia współczesnej Ukrainy). Były minister kultury Ukrainy. Prześladowany i więziony w czasach reżimu komunistycznego. Pozostaje jednym z najbardziej szanowanych i cenionych działaczy kultury ukraińskiej. Obecnie mieszka w Kijowie.

Szestydesiatnyki – nieoficjalne określenie grupy ukraińskiej inteligencji twórczej, która w 1956 roku stworzyła nieformalny ruch na rzecz odrodzenia języka i kultury ukraińskiej, obrony przed rusyfikacją, odkłamania dziejów ojczystych, przywrócenia przemilczanego dorobku literackiego rodzimych klasyków i przedstawicieli tzw. "rozstrzelanego odrodzenia" z lat dwudziestych. Stworzyli oni podwaliny niezależnego ruchu wydawniczego, organizowali półoficjalne instytucje kulturalne, sprzeciwiali się reżimowi w kwestiach narodowych i w sferze praw człowieka. Nazwa ruchu pochodzi od lat 60., w których najbardziej się rozwinął.

Obwód doniecki (ukr. Донецька Область) jest jednym z 24 obwodów Ukrainy. Leży we wschodniej części Ukrainy, przy granicy z Rosją. Stolicą obwodu jest Donieck.

W swoim głośnym eseju pt. Internacjonalizm czy rusyfikacja? (Інтернаціоналізм, чи рисифікація?), nie odstępując od podstawowych założeń oficjalnej ideologii marksistowsko-leninowskiej, próbował zwrócić uwagę władz na sytuację narodu ukraińskiego w ZSRR. Najmocniejszy wydźwięk miały fragmenty poświęcone rusyfikacji, przykładom ukrainofobii, historii rosyjskiej ekspansji i wielkomocarstwowego szowinizmu. Pracę wkrótce rozpowszechnił samizdat, czytano ją w odpisach na całej Ukrainie. Szybko trafiła też za granicę. W 1968 roku wydawnictwo Suczasnist w Monachium jako pierwsze wydało ją w formie książkowej. Później została przetłumaczona na wiele języków. Publikacja książki za granicą spowodowała prześladowania Dziuby, wykluczenie ze Związku Pisarzy Ukraińskich, uwięzienie i zesłanie. Złamany przez władzę, zmuszony do publicznej samokrytyki i częściowego przyznania się do winy, został ostatecznie ułaskawiony.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Wydawnictwa podziemne (bibuła, drugi obieg) - wydawnictwa wydawane w krajach, w których obowiązywała cenzura (PRL, ZSRR itp.). Były to publikacje bezdebitowe, czyli bez dopuszczenia do rozpowszechniania przez stosowny urząd (w Polsce do 1989 był to Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk), ignorujące prawo autorskie. Bywały wydawane w nakładach od kilkunastu kopii do kilku a nawet kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy przez nielegalne ("podziemne") wydawnictwa lub przez osoby prywatne. Niektóre z takich nielegalnych instytucji po roku 1989 przekształciły się w normalnie prosperujące instytucje wydawnicze (np. "NOWA").

Utwory

Zwyczajna liudyna czy miszczanyn? (Звичайна людина чи міщанин?, 1959);

Internacionalizm czy rusyfikacija ( Інтернаціоналізм, чи русифікація?, 1965);

Hrani krystała (Грані кристала, 1978);

Stefan Zorian w istoriji wirmenśkoji literatury (Стефан Зорян в історії вірменської літератури 1982);

Awtohrafy widrodżennia (Автографи відродження 1986);

Sadriddin Ajni (Садріддін Айні 1987);

U wsiakoho swoja dola (У всякого своя доля, 1989);

Bo to ne prosto mowa, zwuky (Бо то не просто мова, звуки, 1990);

Zastukały serdesznu wolu… (Застукали сердешну волю…, 1995);

Miż kulturoju i politykoju (Між культурою і політикою, 1998);

Spraha (Спрага, 2001);

Pastka (Пастка, 2003).