Iwan Fedorowicz - Polski Serwis Naukowy

Własnoręczny podpis pod listem do Elektora Saskiego

Pomnik Iwana Fedorowa we Lwowie (49°50′33.22″N 24°02′05.77″E / 49.8425611, 24.0349361)

Iwan Fedorowicz (Fedorow) (ok. 1510 – 15 grudnia 1583 we Lwowie) – działacz kultury wschodniosłowiańskiej, jej pierwszy znany z imienia drukarz, grawer, majster odlewnictwa czcionek.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Biblia Ostrogska (1581) – pierwsze pełne wydanie drukowane wszystkich ksiąg Pisma Świętego przetłumaczonego na język cerkiewnosłowiański. Wydrukowana została przez drukarza Iwana Fedorowa. Adresatami tej Biblii byli wyznawcy Kościoła Wschodniego, posługujący się językiem cerkiewnosłowiańskim. Zarazem było to przedsięwzięcie jak najściślej poprzez swe tło historyczne i osobę mecenasa związane z polską państwowością owych czasów i swobodami zapewnionymi prawosławiu na ziemiach ruskich Rzeczypospolitej. Biblia Ostrogska ukazała się dziesięć lat po wydaniu katolickiej Biblii w języku polskim tzw. Biblii Leopolity (1561). W 1563 roku ukazała się w języku polskim kalwińska tzw. Biblia Brzeska, a w 1572 roku Biblia Nieświeska w przekładzie antytrynitarza Szymona Budnego. Jak pisze Jarosław Isajewycz, „po ukazaniu się wydań katolickich i protestanckich Biblii został ostrzej postawiony problem prawosławnego wydania, które można byłoby przeciwstawić publikacjom polskim”. W księdze została umieszczona przedmowa Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Według W. Kołosowej, T. Kempy i innych badaczy autorem pierwszej przedmowy do Biblii Ostrogskiej był Herasym Smotrycki, który napisał ją w imieniu księcia Ostrogskiego.

W 1532 r. zdobył stopień bakałarza Akademii Krakowskiej. W latach 50. XVI w. diakon cerkwi pw. św. Mikołaja Hostuńskiego w moskiewskim Kremlu. Od kwietnia 1563 do marca 1564 r. razem z Piotrem Mścisławcem pracował nad przygotowaniem tekstu, odlaniem czcionek i przygotowaniem grawiur w celu wydania księgi liturgicznej "Apostoł" (1564). W posłowiu do "Apostoła" bezpośrednim inicjatorem stworzenia drukarni został wymieniony car Iwan Groźny. Do 1565 r. wraz z Piotrem Mścisławcem wydrukował kilka cerkiewnosłowiańskich ksiąg liturgicznych. Po pewnym czasie z nieznanych przyczyn obydwaj drukarze opuścili Moskwę i osiedli w Zabłudowie na Podlasiu w majątku hetmana litewskiego Grzegorza Chodkiewicza. Drukarze ci wydali w 1569 r. "Ewangelie Uczitielnoje", stanowiącą zbiór religijnych nauk pomocniczych do poznania tekstów biblijnych, oraz "Psałterz z Czasosłowem". Ewangelia zabłudowska, odpowiednik katolickich i protestanckich "Postylii", ukazała się w 12 lat po "Postyli" Mikołaja Reja i na cztery lata do wydania "Postyli" ks. Jakuba Wujka. W 1572 r. I.F. wyjeżdża do Lwowa, gdzie w l. 1573-1574 w monasterze św. Onufrego kontynuuje pracę drukarską – "drukowanie zaniedbane obnowił". We Lwowie w 1574 r. ukazuje się nowe wydanie "Apostoła" i "Bukwar" – pierwszy wschodniosłowiański elementarz. W 1575 r. przeszedł na służbę do księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego. W latach 1575-1576 jest zarządcą monasteru w Dermaniu. W 1577 r. przenosi się do Ostroga, gdzie założył Drukarnię Ostrogską. Swoista symbioza akademii i drukarni ostrogskiej leżała u podstaw sukcesu tej ostatniej. Pod jego kierownictwem zostały wydane następujące księgi: nowe wydanie "Bukwara" (1578), "Nowy Testament" z indeksem i "Psałterz" (1580), "Chronologia" Andrzeja Rymszy (1581), "Biblia Ostrogska" (1581). Brał udział w redagowaniu i ozdobieniu ksiąg i jest autorem posłowi. Po rozejściu się z księciem K.W. Ostrogskim wyjechał w 1583 r. do Lwowa, gdzie nie udało się mu odnowić drukarni. W tymże roku odwiedził także Kraków i Wiedeń. Jego drukarnia przeszła na własność lwowskiego Bractwa Uspieńskiego, późniejszego Instytutu Stauropigialnego, który korzystał z ornamentów I.F. aż do początku XIX wieku. Zmarł 15 grudnia 1583 r. we Lwowie i został pochowany w miejscowym monasterze św. Onufrego.

Andrzej Rymsza (ukr. Андрій Римша) (ur. ok. 1550, zm. po 1595) – białoruski, polski i ukraiński pisarz i poeta z białoruskiej czesci Wielkiego Księstwa Litewskiego. Tłumacz z języka łacińskiego, autor licznych epigramatów na herby magnackie. Tworzył w II połowie XVI wieku; uważany jest za jednego z ojców białoruskiej poezji.

Księga Psalmów [Ps], Psałterz, Psałterz Dawidowy (w średniowiecznej łacinie psalterium od gr. psalterion, z gr. psallo, śpiewać) - wchodzący w skład Biblii (Stary Testament) zbiór 150 utworów poetyckich w języku hebrajskim.

Pamięć I.F. jest szczególnie czczona w Moskwie – gdzie od 1976 r. ukazują się "Fedorowskie Czytania", publikacja ciągła poświęcona starodrukom – oraz w Ostrogu, w Narodowym Uniwersytecie "Akademia Ostrogska".

Źródła

Jarosława Bondarczuk Biblia Ostrogska (1581), [w:] Wołanie z Wołynia nr 4 (23) z lipca-sierpnia 1998 r., s, 47-48.

Jarosława Bondarczuk, «Bukwar» («Elementarz»), Ostróg 1578 (tłum. Zalewska Łucja), [w:] Wołanie z Wołynia nr 4 (17) z lipca-sierpnia 1997 r., s. 48.

Jarosława Bondarczuk, Księga Nowego Testamentu (1580) (tłum. Zalewska Łucja), [w:] Wołanie z Wołynia nr 6 (19) z listopada-grudnia 1997 r., s. 48.

Andrzej Kempfi, Biblia Ostrogska. W czterechsetlecie wydania 1581-1981, [w:] Zeszyty Historyczne (Paryż) t. 59-1982, s. 230-236.

Tomasz Kempa, Akademia i drukarnia Ostrogska, Biały Dunajec – Ostróg 2006.

Tomasz Kempa, Konstanty Wasyl Ostrogski, wojewoda kijowski i marszałek ziemi wołyńskiej, Toruń 1997.

Antoni Mironowicz, Kościół prawosławny w dziejach Rzeczypospolitej cz. 2 [1]

Запаско Я. П. Мистецька спадщина Івана Федорова. – Львів, 1974;

Ковалів Вітольд-Йосиф О. Острозька Біблія очима католика. Моя перша зустріч з Острозькою Біблією // Наукові записки: Виховання молодого покоління на принципах християнської моралі в процесі духовного відродження України / Остроз. акад. – Острог, 1999. – Т.2. Ч.2. – С. 338-341.

Першодрукар Іван Федоров і його послідовники на Україні (XVI – перша половина XVII ст.). Збірка документів. – К., 1975;

Немировский Е. Л. Возникновение книгопечатания в Москве: Иван Федоров, – М., 1964;

Начало книгопечатания на Украине: Иван Федоров. – М., 1974;

Иван Федоров в Белоруссии. – М., 1979;

Исаевич Я.Д. Преемники первопечатника. – М., 1981.

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Iwan Fedorowicz

Острозька Біблія як форпост православно-слов’янського світу - Петро Кралюк

Острозька Біблія – скарб української науки і культури

Іван Огієнко. Історія українського друкарства

Розділ VII. ІВАН ХВЕДОРОВИЧ, ФУНДАТОР ПОСТІЙНОГО ДРУКАРСТВА НА УКРАЇНСЬКІЙ ЗЕМЛІ

O drukarstwie we Lwowie i nagrobku Jana Fedorowicza w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.

Stanisław Ptaszycki, Iwan Fedorowicz, drukarz ruski we Lwowie