Iwan III Wielki - Polski Serwis Naukowy

Zniszczenie Nowogrodu przez Iwana III

Iwan III zwany przez rosyjską historiografię, zwłaszcza starszą, Wielkim lub Srogim, właściwie Iwan III Wasiljewicz (ros. Иван III Васильевич, Iwan III Wasiljewicz) (ur. 22 stycznia 1440 w Moskwie, zm. 27 października 1505 tamże) – wielki książę moskiewski w latach 1462 – 1505.

Republika Nowogrodzka lub Rzeczpospolita Nowogrodzka (rosyjski Новгородская республика lub Новгородская земля, staroruski Новгородская земьля) – średniowieczne państwo ruskie istniejące w latach 1136-1478, położone pomiędzy Bałtykiem a Syberią. Powstało na skutek usamodzielnienia się Księstwa Nowogrodzkiego w czasie rozbicia dzielnicowego Wielkiego Księstwa Kijowskiego. W państwie o ustroju feudalnym rozwinęła się z czasem specyficzna forma demokracji.

Herb Rosji – godło Federacji Rosyjskiej to tradycyjne godło Rosji, przywrócone w 1993, przedstawiające dwugłowego złotego orła z czasów Cesarstwa Wschodniorzymskiego – godło dynastii Paleologów (natomiast herbem Rosji jest wspomniany orzeł umieszczony na tarczy koloru czerwonego).

Syn Wasyla II Ślepego, zjednoczył wiele ziem ruskich wokół księstwa moskiewskiego, wysunął też pretensje terytorialne wobec ziem Litwy. Kazimierz IV Jagiellończyk nie udzielił pomocy obleganemu przez Moskwicinów Nowogrodowi Wielkiemu, w wyniku czego 14 stycznia 1478, miasto upadło, a Moskwa ostatecznie podbiła tę republikę kupiecką. W 1480 ostatecznie uwolnił Moskwę od resztek władzy Wielkiej Ordy Tatarskiej, co uznaje się za umowny koniec 250-letniej niewoli mongolskiej zapoczątkowanej klęską nad Kałką. Poślubiwszy zaś księżniczkę bizantyńską, Zoe Paleolog, przyjął do herbu dwugłowego orła bizantyńskiego i począł występować w roli dziedzica cesarstwa wschodniego i samodzierżcy Wszech Rusi.

Helena Iwanowna (ur. 19 maja 1476 w Moskwie, zm. 20 stycznia 1513 w Wilnie) – wielka księżna litewska i tytularna królowa Polski, córka wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III i Zofii (Zoe) Paleolog o bizantyjskich korzeniach.

Wielkie Księstwo Moskiewskie (ros. Великое княжество Московское, łac. Magnus Ducatus Moscuensis; potocznie pol. Moskwa, łac. Moscovia lub Muscovia) – państwo ruskie istniejące w latach 1328-1547 ze stolicą w Moskwie. Wielkie Księstwo Moskiewskie było kontynuacją Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), które zostało podniesione do rangi wielkiego księstwa w 1328 roku, w wyniku unii personalnej Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego i Księstwa Moskiewskiego oraz przeniesienia stolicy wielkiego księstwa z Włodzimierza do Moskwy.

Iwan III zorganizował w 1482 wielki najazd Tatarów krymskich na ziemie litewskie, którzy spalili m.in. Kijów. Po śmierci króla Kazimierza Jagiellończyka w 1492 roku rozpoczął wojnę z Wielkim Księstwem Litewskim. W styczniu 1493 roku po raz pierwszy użył w korespondencji do księcia Aleksandra Jagiellończyka określenia "gosudar wszystkiej Rusi", nie uznanej jednak przez Aleksandra. Na polecenie Iwana III rozbudowano Kreml w Moskwie. Dwadzieścia pięć lat po ślubie Iwana III z Zoe Paleolog (1497), dwugłowego orła uznano za oficjalny herb Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, zaś św. Jerzy na koniu pozostał herbem stołecznego miasta - Moskwy.

Wasyl III Iwanowicz (ros. Василий III Иванович) (ur. 25 marca 1479, zm. 4 grudnia 1533) – wielki książę moskiewski w latach 1505-1533 , syn Iwana III Srogiego (1462-1505) i jego drugiej żony – Zofii Paleolog.

Kreml (ros. Кремль) – gród warowny lub twierdza sytuowana w obrębie miast ruskich, budowana zwykle na wzniesieniu i obejmująca: siedzibę władcy, cerkwie oraz budynki o funkcjach urzędowych lub państwowych. W XVIII wieku, w związku z rozbudową miast, kremle straciły swoje obronne znaczenie, pełniąc jedynie funkcje reprezentacyjne.

Miał trzy cele:

Przezwyciężenie rozdrobnienia Rusi
Walka z Litwą - odzyskanie spuścizny Rusi Kijowskiej
Wejście w sojusz z wrogami państwa Polsko-Litewskiego

Małżeństwa i potomstwo

Był dwukrotnie żonaty, jego drugą żoną została Zofia Paleolog, ostatnia przedstawicielka dynastii panującej do 1453 roku w Konstantynopolu. Doprowadziło to do przyjęcia przez Rosję dwugłowego orła jako herbu. Wówczas Moskwę zaczęto uważać za "trzeci Rzym" (po Rzymie i Konstantynopolu). Z Zofią miał m.in.:

Bitwa nad rzeką Kałką – starcie pomiędzy wojskami rusko-połowieckimi z jednej strony, a armią mongolską z drugiej, które rozegrało się 31 maja 1223 w okolicach rzeki Kałka. Klęska Rusinów i Połowców przyczyniła się do ich zależności od Mongołów.

Dynastia Paleologów (gr. Palaiologos, l.mn. Palaiologoi) - ostatnia dynastia władająca Cesarstwem Bizantyjskim przez niemal dwa wieki, od 1259 r. do 1453.

syna Wasyla III,

syna Andrzeja, księcia Starickiego,

córkę Helenę Moskiewską, wielką księżną Litwy i tytularną królową Polski.

Początkowo jego następca miał został jego wnuk, ale ostatecznie jego następcą został syn - Wasyl III Iwanowicz.

Zobacz też

Wojna litewsko-moskiewska 1492-1494

Wojna litewsko-moskiewska 1500-1503

Wielka Orda - nazwa centralnej części dawnej Złotej Ordy, pomiędzy Donem a Jaikiem, która zaczęła być stosowana w stosunku do pozostałości tego państwa po tym jak w XV wieku odłączyły się od niego w roku 1430 Chanat Krymski, w roku 1445 Chanat Kazański, a w roku 1460 Chanat Astrachański.

Wasyl II Ślepy, zw. Ciemnym, ros. Василий II Васильевич Тёмный (ur. 10 marca 1415 w Moskwie, zm. 27 marca 1462 tamże) – wielki książę moskiewski w latach 1425–1462 (z kilkoma przerwami) z dynastii Rurykowiczów. Wnuk Dymitra Dońskiego, syn Wasyla I Rurykowicza i Zofii Witoldówny, córki wielkiego księcia Litwy Witolda. Ojciec Iwana III Srogiego.