Iwan Kiriejewski - Polski Serwis Naukowy

Iwan Wasiljewicz Kiriejewski (Иван Васильевич Киреевский, ur 22 marca/ 3 kwietnia 1806 w Moskwie – zm. 11 czerwca / 23 czerwca 1856 w Sankt Petersburgu) – rosyjski myśliciel, działacz społeczny i krytyk, jeden z twórców ważnego w dziewiętnastowiecznej filozofii rosyjskiej nurtu zwanego słowianofilstwem.

Wasilij Andriejewicz Żukowski ros. Василий Андреевич Жуковский, (ur. 29 stycznia [9 lutego starego stylu] 1783 we wsi Miszenskoje w guberni tulskiej, zm. 12 kwietnia [24 kwietnia st. stylu] 1852 w Baden-Baden) – rosyjski poeta i pisarz, tłumacz dzieł literackich.

Logika (gr. λόγος, logos - rozum) nauka normatywna, analizująca źródła poznania pod względem prawomocności czynności poznawczych z nimi związanych. Zajmuje się badaniem ogólnych praw, według których przebiegają wszelkie poprawne rozumowania, w szczególności wnioskowania. Logika, jako dyscyplina normatywna, nie tylko opisuje jak faktycznie przebiegają rozumowania, ale także formułuje twierdzenia normatywne, mówiące o tym, jak rozumowania powinny przebiegać.

Był synem właściciela ziemskiego. Wcześnie stracił ojca, dużą część młodości spędził na włościach w rodowej wsi Dołbino w guberni tulskiej. Wśród jego nauczycieli znalazł się ceniony rosyjski poeta romantyczny, Wasilij Żukowski. Już w młodości pod wpływem swojego nauczyciela Aleksieja Jełagina, Kiriejewski zetknął się z dziełami Friedricha Schellinga.

Mit Świętej Rusi, funkcjonujący na przestrzeni wieków w Rosji, w mniejszym stopniu na Białorusi i Ukrainie, zawiera wyobrażenie państwa, w którym w doskonałej harmonii funkcjonują Rosyjski Kościół Prawosławny oraz naród. W ocenie polskiego teologa prawosławnego Marka Ławreszuka

Mistyka (gr. myo zamykać; zwłaszcza w kontekście zamykania oczu i ust, przemilczać lub mistikos tajemniczy) – to wszelkiego rodzaju poczucie wewnętrznej jedności z rzeczywistością uważaną za boską lub Absolut. Mistyk "zamyka oczy" na rzeczywistość widzialną a wzrok swój w milczeniu kieruje do swego wnętrza, w stronę świata swej duszy. Obecność mistyki stwierdzono we wszystkich wielkich religiach świata. Mistykę można podzielić na mistykę spekulatywną (mistycyzm) i mistykę praktyczną (modlitwa, medytacja, kontemplacja).

W 1822 wraz ze swoją matką i jej rodziną wyjechał do Moskwy, gdzie obracał się w kręgach młodej inteligencji moskiewskiej. W 1830 wobec niemożności realizacji swoich planów małżeńskich, wyjechał do Niemiec. W Berlinie spotykał się z Georgiem Friedriechem Heglem oraz jego uczniami, zgłębiał nową filozofię niemiecką. Powróciwszy do Rosji w 1831 założył czasopismo "Jewropiejec", wkrótce zakazane przez cara Mikołaja I, który zarzucał Kiriejewskiemu mieszanie się w sprawy polityczne.

Racjonalizm światopoglądowy - współczesny ruch filozoficzno-światopoglądowy zapoczątkowany w XVIII wieku. Racjonalizm światopoglądowy odrzuca przyjmowanie na samą tylko wiarę religijnych, filozoficznych, społecznych i politycznych dogmatów, choć nie jest całkowicie ateistyczny, ani rewolucyjny społecznie. Racjonaliści przyjmują tylko te spośród elementów wiedzy i wierzeń, które dają się uzasadnić na podstawie czysto logicznego myślenia oraz empirycznego poznania. Wśród zwolenników racjonalizmu znajdują się zarówno ateiści, jak i agnostycy oraz deiści i teiści.

Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Muzułmanie uważają, iż część Biblii[potrzebne źródło] (np. Księgi Mojżeszowe, Psalmy) powstała w wyniku boskiego objawienia, ale jej treść została zafałszowana.

W 1834 Kiriejewski zdołał wreszcie zawrzeć związek małżeński ze swoją narzeczoną, Natalią Arbieniewą. W 1845 został redaktorem ważnego czasopisma "Moskwitianin". Zmarł w Petersburgu 1856, dokąd wyjechał odwiedzić swojego syna i zaraził się podczas epidemii cholery.

Kiriejewski mimo swojego zainteresowania filozofią zachodnioeuropejską, szybko się do niej zraził i zastosował wobec niej ostrą krytykę. Zarzucał filozofom zachodnim, zwłaszcza niemieckim i francuskim, ślepy racjonalizm, drobiazgowość i jednostronność. Według Kiriejewskiego, człowiek powinien dążyć do "zebrania w jedną niepodzielną całość swych poszczególnych mocy, które w zwykłym stanie człowieka znajdują się w sytuacji rozbicia i sprzeczności, aby nie uznawał swojej abstrakcyjnej logiki za jedyny organ rozumienia prawdy, aby głos pełnego zachwytu uczucia niepogodzony z innymi mocami ducha nie został uznany za nieomylne wskazanie prawdy, aby doznania pojedynczego zmysłu estetycznego, niezależnie od innych pojęć nie zostały uznane za dokładnego przewodnika w rozumieniu wyższej harmonii świata". Kiriejewski źródła swojej kontemplacyjnej filozofii odnajduje w pismach Ojców Kościoła. Pozostając wierny Rosji i tradycji narodowej, krytykuje jednak fałszywą pobożność i literalne podejście Cerkwi do Pisma Świętego i tradycji. Przez pewien czas zresztą stosunek Kiriejewskiego do religii był co najmniej ambiwalentny, a w jego pismach trafiały się wypowiedzi, które można uznać nawet za bluźniercze. Tak więc podkreślanie silnego związku Kiriejewskiego z prawosławiem należy uznać za mocno przesadzone. Dopiero w ostatnich latach życia związał się bliżej ze starcami z Pustelni Optyńskiej, co miało wpływ nad kształt napisanego wówczas przez niego "Kursu filozofii".

Słowianofilstwo – (Słowianin + gr. philos = przyjaciel, miłośnik), kierunek ideologiczny podkreślający łączność kulturalną wszystkich Słowian oraz jedna z rosyjskich myśli społecznych z połowy XIX wieku. Krytykował proces europeizacji Rosji przejmującej wpływy i wzory zachodnioeuropejskie, a także domagający się powrotu do rdzennie słowiańskich zasad społecznych, właściwych Rusi za czasów przedpiotrowskich.

Starzec (mnich) - począwszy od starożytności chrześcijańskiej, szczególnie w tradycji wschodniej, doświadczony mnich uczący życia duchowego nowych adeptów życia mniszego i ascezy. Tzw. starczestwo było silnym ruchem duchowym w Rosji XIX w. Jednym z najwybitniejszych starców był Serafim z Sarowa. Żyjąc w odosobnieniu, w pustelniach byli starcy celem pielgrzymek wielu postaci znaczących w społeczeństwie, w kulturze, sztuce.

Kiriejewski należał do nurtu tzw. słowianofilstwa klasycznego, idealizującego dawną Rosję (Święta Ruś) i przeciwstawiającego się reżymowi cara (w odróżnieniu od lojalnego wobec władz tzw. słowianofilstwa oficjalnego). Krytykował Hegla i zarzucał mu przecenianie myślenia logicznego, idealizował Rosję i mistykę chrześcijańską, mimo to nie odrzucał kultury zachodniej radykalnie i całościowo. Nie stworzył wprawdzie nowego systemu filozoficznego, wniósł jednak wiele do rodzącej się w pierwszej połowie XIX wieku rosyjskiej myśli filozoficznej i społecznej.