Iwan Kożedub - Polski Serwis Naukowy

Iwan Kożedub w Moskwie, 1944

Grób zpopiersiem marsz. Iwana Kożeduba na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie

Iwan Nikitowicz Kożedub, ros. Иван Никитович Кожедуб (ur. 8 czerwca 1920 w Obrażiewce, zm. 8 sierpnia 1991) – radziecki lotnik, czołowy aliancki as myśliwski II wojny światowej (największa liczba zwycięstw powietrznych spośród pilotów koalicji antyhitlerowskiej), marszałek lotnictwa ZSRR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3., 4. i 5. kadencji, trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego.

Order Aleksandra Newskiego (ros. Орден Александра Невскoго) – radziecki order wojskowy. Został ustanowiony dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 29 lipca 1942. Tym dekretem zatwierdzono również statut oraz opis odznaki orderu. W późniejszym okresie statut został uzupełniony dekretem z 10 listopada 1942 roku, zostały wniesione poprawki w opisie samej odznaki.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Z pochodzenia Ukrainiec, urodził się 8 czerwca 1920 we wsi Obrażiewka w obwodzie sumskim w Ukraińskiej SRR w rodzinie chłopskiej, jako najmłodszy z pięciorga dzieci. W 1940 ukończył technikum chemiczne i kurs pilotażu w aeroklubie. Wstąpił następnie do Armii Radzieckiej i w 1941 ukończył wojskową szkołę pilotażu, po czym służył w niej jako instruktor.

As myśliwski - tytuł honorowy nadawany pilotom myśliwskim, który zestrzelili określoną liczbę samolotów nieprzyjaciela, zwykle co najmniej 5, lub nieoficjalne określenie takiego pilota.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

II wojna światowa

Po ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 ewakuowany wraz ze szkołą do Azji Środkowej, zgłaszał jednak prośby przeniesienia na front. W końcu w listopadzie 1942 w stopniu sierżanta przydzielony do 240. pułku lotnictwa myśliwskiego (240 IAP) 302. dywizji myśliwskiej (302. IAD). W marcu 1943 wraz z dywizją trafił na Front Woroneski.

Messerschmitt Me 262 Schwalbe – (niem. jaskółka), pierwszy użyty bojowo samolot myśliwski o napędzie odrzutowym. Produkowany masowo podczas II wojny światowej przez Niemcy wszedł do służby w 1944 roku jako samolot bombowy (A-2a) i rozpoznawczy (A-1a/U3 oraz A-4a), a także jako myśliwiec przechwytujący (A-1a) i nocny (B-1a/U1). Przez pilotów niemieckich został nazwany Sturmvögel (niem. burzyk), a wśród aliantów zachodnich znany jako Turbo. Ze względu na późne wprowadzenie tego samolotu do uzbrojenia, jego wpływ na działania wojenne był nieznaczny. Messerschmitty Me 262 uzyskały jedynie 900 zestrzeleń przy stratach własnych 100 maszyn.

Samolot odrzutowy, odrzutowiec – samolot, którego napęd stanowi jeden lub więcej silników odrzutowych. Ściślej rzecz biorąc silniki są najczęściej turboodrzutowymi albo turbowentylatorowymi. Samoloty te rozwijają znaczne prędkości, często poddźwiękowe, a nawet naddźwiękowe.

Pierwszy lot bojowy odbył 26 marca 1943, lecz bez sukcesów, a co więcej, jego myśliwiec Ła-5 (nr 75) został uszkodzony w walce, zdołał jednak wylądować. Następnie jego jednostka latała w składzie 5. Armii Powietrznej Frontu Stepowego. Pierwsze zwycięstwo Kożedub, już w stopniu podporucznika, uzyskał 6 lipca 1943 podczas bitwy pod Kurskiem, zestrzeliwując bombowiec Ju 87, następnego dnia drugi, a 9 lipca dwa myśliwce Bf 109. W sierpniu został dowódcą eskadry w 240. IAP.

Order Czerwonej Gwiazdy (ros. Орден Краснoй Звезды) – radzieckie odznaczenie wojskowe ustanowione Uchwałą Prezydium Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR z 6 kwietnia 1930.

Medal jubileuszowy 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ros. Юбилейная медаль "40 лет Вооруженных Сил СССР") – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

4 lutego 1944 uzyskał tytuł Bohater Związku Radzieckiego, z Orderem Lenina i Złotą Gwiazdą, za 146 lotów bojowych i 20 zestrzelonych samolotów. W maju 1944 latał w stopniu kapitana na Ła-5FN (nr 14), będącym darem kołchoźnika W. Koniewa.

W lipcu Kożedub został zastępcą dowódcy 176. Gwardyjskiego Pułku Myśliwskiego (176 GIAP) 302. Dywizji, przezbrojonego na nowe myśliwce Ła-7 i latającego w składzie 16. Armii Powietrznej 1. Frontu Białoruskiego. Kożedub latał na samolocie o numerze 27. 19 sierpnia 1944 uzyskał drugą Złotą Gwiazdę za 256 lotów bojowych i 48 zestrzelonych samolotów.

Wojna koreańska (kor. 한국전쟁) – wojna tocząca się w latach 1950–1953 na terytorium Półwyspu Koreańskiego między komunistycznymi siłami KRLD (północnokoreańskimi) i wspierającymi je wojskami ChRL, a siłami ONZ (głównie amerykańskimi) wspierającymi wojska Republiki Korei (południowokoreańskie).

Medal jubileuszowy 60-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ros. Юбилейная медаль "60 лет Вооруженных Сил СССР") – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

Według danych rosyjskich 12 lutego 1945 Kożedub w parze z por. W. Gromakowskim podjął walkę z trzynastoma myśliwcami Fw 190 i zestrzelił trzy z nich, a jego boczny dwa. 19 lutego Kożedub strącił myśliwiec odrzutowy Me 262 (z I./KG(J)54). W walkach nad Berlinem 17 kwietnia zestrzelił dwa ostatnie Fw 190, zamykając "konto" wynikiem 62 oficjalnie uznanych samolotów niemieckich.

Medal jubileuszowy 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ros. Юбилейная медаль "50 лет Вооруженных Сил СССР") – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

Medal "Złota Gwiazda" (ros. Медаль "Золотая Звезда") – medal ustanowiony dekretem prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 1 sierpnia 1939. Opis odznaki medalu zatwierdzono w dniu 16 października 1939 roku (19 czerwca 1943 do opisu wprowadzono niewielkie poprawki).

Okres powojenny

Wojnę ukończył w stopniu majora, odbył 330 lotów bojowych i zestrzelił 62 samoloty, co stanowi najlepszy wynik wśród asów państw alianckich. Sam nie był ani razu zestrzelony. 18 sierpnia 1945 został odznaczony po raz trzeci Medalem Złotej Gwiazdy za osiągnięcia bojowe i odwagę.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ros. Юбилейная медаль "Двадцать лет победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.") – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

Po wojnie służył nadal w radzieckim lotnictwie wojskowym. W 1949 ukończył Akademię Lotnictwa Wojskowego Czerwonego Sztandaru, a w 1956 Akademię Wojenną Sztabu Generalnego. W okresie wojny koreańskiej dowodził 324. Dywizją Lotnictwa Myśliwskiego (64. Korpusu Lotnictwa Myśliwskiego), walczącą w Korei, lecz jemu samemu zakazano latać bojowo.

Obwód sumski (ukr. Сумська область) jest jednym z 24 obwodów Ukrainy. Leży w północno-wschodniej części Ukrainy, przy granicy z Rosją. Stolicą obwodu są Sumy.

Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej (ros. Юбилейная медаль "ХХ лет Рабоче-Крестьянской Красной Армии" ) – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

W latach 1964–1971 był pierwszym zastępcą dowódcy Lotnictwa Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Od 1971 służył we władzach centralnych lotnictwa wojskowego, od 1978 w grupie generalnych inspektorów Ministerstwa Obrony ZSRR. W 1985 awansowany na stopień marszałka lotnictwa ZSRR. Od 1943 był członkiem KPZR. Był też członkiem prezydium centralnego komitetu Aeroklubu ZSRR (DOSAAF) i deputowanym do Rady Najwyższej ZSRR. Napisał książki: Służu Rodinie (Służę Ojczyźnie) i Wiernost' Otcziznie (Wierność Ojczyźnie).

Medal "Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945" (ros. Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.») – radzieckie odznaczenie wojskowe.

Medal "Za zasługi bojowe" (ros. Медаль «За боевые заслуги») – radzieckie odznaczenie wojskowe. Medal "Za zasługi bojowe", ustanowiony razem z Medalem "Za odwagę", był jednym z pierwszych radzieckich medali.

Zmarł 8 sierpnia 1991 w Moskwie i tam został pochowany na cmentarzu Nowodziewiczym.

Odznaczenia

Medal "Złota Gwiazda" Bohatera Związku Radzieckiego – trzykrotnie

Order Lenina – dwukrotnie

Order Czerwonego Sztandaru – siedmiokrotnie

Order Aleksandra Newskiego

Order Wojny Ojczyźnianej I klasy,

Order Czerwonej Gwiazdy – dwukrotnie

Order "Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR" II stopnia

Order "Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR" III stopnia

Medal za Zasługi Bojowe

Medal za Zdobycie Berlina

Medal "100-lecia urodzin Lenina"

Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945

Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945

Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945

Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945

Medal Weterana Sił Zbrojnych ZSRR

Medal "Za umacnianie braterstwa broni"

Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej

Medal jubileuszowy 30-lecia Radzieckiej Armii i Marynarki Wojennej

Medal 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR

Medal 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR

Medal 60-lecia Sił Zbrojnych ZSRR

Medal 70-lecia Sił Zbrojnych ZSRR

Bibliografia

B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1

B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5

Mała Encyklopedia Wojskowa, t. II, Wyd. MON, Warszawa 1971

Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975

(ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa

(ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 12, s. 383, Moskwa 1969-1978

(ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986

Иван Никитович Кожедуб – Герои страны (ros.) [dostęp 1 maja 2010]

Иван Никитович Кожедуб – Проект ХРОНОС (ros.) [dostęp 1 maja 2010]

Кожедуб Иван Никитович – Красные Соколы (ros.) [dostęp 1 maja 2010]