Iwan Szuwałow - Polski Serwis Naukowy

Iwan Iwanowicz Szuwałow, ros. Иван Иванович Шувалов (ur. 1 listopada 1727 w Moskwie, zm. 14 listopada 1797 w Sankt Petersburgu) – szlachcic rosyjski, nazywany powszechnie mecenasem rosyjskiego Oświecenia; założyciel Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu oraz współzałożyciel pierwszego rosyjskiego uniwersytetu i teatru, wolnomularz

Order Świętego Andrzeja Pierwszego Powołańca (Opдeнъ Св. Aндpeя Пepвoэвaннoгo) – do roku 1917 najwyższe odznaczenie Rosji, obecnie Order Domowy byłej dynastii panującej Romanowów. 27 grudnia 1988 roku Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej ustanowił ponownie order św. Andrzeja na pamiątkę tysiąclecia chrztu Rusi, z tym samym mianem, lecz innymi insygniami. Order tegoż imienia (nie posiadający jednak sukcesji od historycznego orderu) jest od roku 1998 także najwyższym odznaczeniem Federacji Rosyjskiej.

Aleksy Grigoriewicz Razumowski (ur. 17 marca 1709 w wiosce Lemiesze koło Czernichowa, zm. 6 lipca 1771) w Sankt Petersburgu) – feldmarszałek rosyjski, członek rosyjskiej akademii nauk.

Urodził się w Moskwie jako jedyny syn kapitana armii Imperium Rosyjskiego. Stracił ojca w wieku 10 lat. Los rodu Szuwałowów odmienił się radykalnie w 1741, kiedy Elżbieta Romanowa uzyskała tytuł cesarzowej z pomocą kuzynów Iwana - Piotra oraz Aleksandra Szuwałowa. W następnym roku wprowadzili oni 14-letniego Iwana jako pazia na dwór cesarski.

Order św. Aleksandra Newskiego (rus. Opдeнъ cв. Aлeкcaндpa Heвcкoгo) był do 1917 wysokim odznaczeniem Imperium Rosyjskiego. W hierarchii carskich orderów znajdował się wraz z orderem św. Katarzyny na drugim miejscu po orderze św. Andrzeja. Obecnie jest jednym z orderów domowych b. panującej dynastii Romanow.

Order Świętego Stanisława Biskupa Męczennika – historyczny polski order ustanowiony 7 maja 1765 r. przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Odznaczenie było nadawane w: Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Księstwie Warszawskim, Królestwie Polskim. Od 1831 r. włączone zostało do znaków zaszczytnych Cesarstwa Rosyjskiego. Po 1918 r. nie restytuowane przez władze II Rzeczpospolitej.

Jego pozycja na dworze cesarskim stawała się coraz mocniejsza, szczególnie podczas ostatnich lat panowania Elżbiety, kiedy uzyskał tytuł mistrza petycji kierowanych do cesarzowej, przyćmiewając znaczenie jej kochanka Aleksego Razumowskiego. Iwan odrzucił jednak większość honorów, jakimi chciała go obdarzyć caryca, włączając tytuł hrabiego.

Katarzyna II (właściwie: Sophie Friederike Auguste zu Anhalt-Zerbst, ros. Екатерина II Алексеевна: Jekaterína II Alekséjewna), znana jako Katarzyna Wielka (ur. 2 maja 1729 w Szczecinie, zm. 17 listopada 1796 w Petersburgu) – cesarzowa (Imperatrica) Rosji, żona cara Piotra III (zm. 1762).

Voltaire (Wolter), właśc. François-Marie Arouet (Voltaire jest pseudonimem artystycznym); ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm. 30 maja 1778 w Paryżu) – francuski pisarz epoki oświecenia, filozof, dramaturg i historyk. Tworzył satyry, powieści, dramaty oraz "Listy".

Zupełnie odmiennie niż egoistycznie myślący faworyci Katarzyny II Wielkiej, Szuwałow postanowił wykorzystać swoją silną pozycję do polepszenia jakości edukacji oraz promocji sztuki w państwie. Stanowiąc wzór oświeconego dworzanina prowadził ożywioną korespondencję z wiodącymi francuskimi myślicielami epoki: Helvétiusem, d'Alembertem, Diderotem oraz Wolterem. Temu ostatniemu pomagał w zbieraniu materiałów potrzebnych do opublikowania jego wielkiego dzieła Histoire de l'empire de Russie sous Pierre le Grand (Historia Imperium Rosyjskiego podczas panowania Piotra Wielkiego). Następnie pomógł również Wolterowi w wydaniu tej książki w Rosji.

Dzień Tatiany (ros. Татьянин день) - dzień upamiętniający powstanie Uniwersytetu Moskiewskiego w Rosji, obchodzony 12/25 stycznia, tj. 25 stycznia wg kalendarza gregoriańskiego, jako "Dzień Studenta". Nazwa przywołuje pamięć męczennicy chrześcijańskiej św. Tatiany z Rzymu, która oddała życie za wiarę w III wieku w Rzymie, podczas panowania cesarza Aleksandra Sewera.

Ludwik Hass (ur. 18 listopada 1918 w Stanisławowie, zm. 8 kwietnia 2008 w Warszawie) – polski historyk, marksista-trockista, współpracownik pism: Rzeczywistość i "Dalej!" oraz Nurtu Lewicy Rewolucyjnej.

Konsekwencją działalności Szuwałowa na polu kultury, było nawiązanie kontaktów z Michaiłem Łomonosowem, rosyjskim uczonym, który dążył do założenia pierwszego uniwersytetu w Rosji. Łomonosow znalazł w nim lojalnego patrona. W dniu 25 stycznia 1755 - w dzień imienin matki Szuwałowa - Tatiany Rodionownej - cesarzowa poparła projekt utworzenia Uniwersytetu Moskiewskiego, który miał być otwarty "dla ludzi wszystkich stanów i profesji". Dzień ten jest nadal obchodzony w Rosji jako "dzień studenta".

Fiedot (Teodot) Iwanowicz Szubin to jeden z największych rzeźbiarzy rosyjskich, ur. 28 maja 1740 w okolicach miejscowości Chołmogory, zm. 25 maja 1805 roku w Sankt Petersburgu.

Michaił (Michajło) Wasiljewicz Łomonosow, ros. Михаи́л (Миха́йло) Васи́льевич Ломоно́сов (ur. 8/19 listopada 1711 w Denisówce (później Łomonosowo) pod Chołmogorami koło Archangielska, zm. 4/15 kwietnia 1765 w Sankt Petersburgu) – rosyjski uczony i poeta, prekursor chemii fizycznej, twórca Uniwersytetu Moskiewskiego.

Szuwałow został pierwszym rektorem uniwersytetu i starał się przyciągać najlepszych naukowców. Jego inicjatywą było założenie gazety uniwersyteckiej o nazwie Wiadomości Moskiewskie (Московские ведомости). Oprócz dwóch filii Uniwersytetu, które działały na terenie Moskwy, przypisuje się mu również duże zasługi w założeniu pierwszej uczelni poza Moskwą, która została otwarta w Kazaniu

Elżbieta Piotrowna Romanowa, Елизавета Петровна (ur. 29 grudnia 1709 w Kołomienskoje, zm. 5 stycznia 1762 w Sankt Petersburgu) – cesarzowa Rosji w latach 1741-1762, córka Piotra I Wielkiego (1689-1725) i cesarzowej Katarzyny I.

Order Orła Białego – najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej, nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej, położone zarówno w czasie pokoju jak i w czasie wojny. Nie dzieli się na klasy. Nadawany jest najwybitniejszym Polakom oraz najwyższym rangą przedstawicielom państw obcych.

W 1757, Szuwałow przedstawił na forum Senatu autorski projekt utworzenia Akademii Trzech Sztuk we własnym pałacu w Sankt Petersburgu. Ta instytucja, z czasem przekształcona w Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, była zaprojektowana przez niego w ten sposób, aby umożliwić edukację utalentowanym chłopcom pochodzącym ze wszystkich stanów społeczeństwa. Początkowo nie był stosowany żaden egzamin wstępny, a na Akademię były przyjmowane nawet uzdolnione dzieci chłopów, takie jak Fiodor Rokotow, czy Fiedot Szubin.

Denis Diderot (ur. 5 października 1713 w Langres we Francji, zm. 31 lipca 1784 w Paryżu) – francuski pisarz, krytyk literatury i sztuki, filozof i encyklopedysta okresu Oświecenia.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Był odznaczony Orderem Orła Białego (1754), Orderem Świętego Stanisłwa (1787), Orderem św. Aleksandra Newskiego, Orderem św. Andrzeja Powołańca (1782).

Iwan Szuwałow zmarł 14 listopada 1797 w Sankt Petersburgu.

Przypisy

Ludwik Hass, Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 83.
Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 184.