Izabela Wasiak - Polski Serwis Naukowy

Izabela Maria Wasiak z Przanowskich (ur. 15 września 1927 w Warszawie, zm. 11 grudnia 1990 w Łodzi) - łódzka polonistka, działaczka oświatowa, wydawca publikacji drugiego obiegu.

Wywodziła się z Przanowskich - rodziny zasłużonej w dziejach Polski. Była córką Stefana Przanowskiego, inżyniera, przemysłowca, ministra aprowizacji i ministra przemysłu i handlu, bratanicą Władysława Przanowskiego - pedagoga i Jana Przanowskiego - prawnika i posła.

Przed II wojną światową i podczas okupacji hitlerowskiej uczyła się w warszawskiej szkole im. Cecylii Plater-Zyberkówny. Walczyła w Powstaniu Warszawskim w rejonie Śródmieście-Południe, pseudonim: sanitariuszka Iza.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Josif Aleksandrowicz Brodski (ros. Иосиф Александрович Бродский; ur. 24 maja 1940 w Leningradzie, Związek Radziecki, zm. 28 stycznia 1996 w Nowym Jorku, Stany Zjednoczone) – jeden z największych poetów i eseistów XX wieku. W ZSRR skazany na przymusowe roboty za pasożytnictwo. W 1972 pozbawiony obywatelstwa i wydalony ze Związku Radzieckiego. Zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie wykładał na różnych uczelniach. W latach 1991-1992 został Laureatem Biblioteki Kongresu USA.

Po II wojnie światowej ukończyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Łódzkim, pod kierunkiem prof. Stanisława Adamczewskiego. W latach 1946-1982 pracowała jako nauczycielka w łódzkich szkołach, ucząc języka polskiego i angielskiego (m.in. kierowała Miejską Szkołą Powszechną dla Dorosłych nr 5 w Łodzi, przy ul. Wierzbowej 37/39, po zdymisjonowaniu dotychczasowej kierowniczki - Alicji Napiórkowskiej).

Edukacja i Dialog – miesięcznik wydawany przez Społeczne Towarzystwo Oświatowe; STO jest ogólnopolskim stowarzyszeniem prowadzącym 200 szkół i placówek oświatowych, w których uczy się ok. 15 tysięcy uczniów i 3 tysiące studentów. "Edukacja i Dialog" ukazuje się od 1985 roku. Jej pierwszym redaktorem naczelnym został prof. Julian Radziewicz. Pełnił tę funkcję do czerwca 2007 roku. Początkowo pismo ukazywało się w drugim obiegu. Sekretarzem redakcji do tego czasu był Stanisław Więckowski. Obecnie pismem kieruje Witold Kołodziejczyk. Pismo posiada swoją wersje internetową. Pod patronatem merytorycznym "Edukacji i Dialogu" realizowany jest projekt Autorytety dla edukacji.

Władysław Przanowski (ur. 21 marca 1880 r. w Słupcy, zm. 4 lutego 1937 r. w Warszawie), polski inżynier, pedagog, twórca systemu nauczania prac ręcznych w polskich szkołach i kształcenia nauczycieli; założyciel i dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie.

Była autorką kilkudziesięciu opracowań dydaktycznych, opublikowanych w czasopismach: Dydaktyka Literatury, Polonistyka, Oświata Dorosłych, Język Polski w Szkole Średniej, Języki Obce w Szkole, Przegląd Oświatowy, Edukacja i Dialog. W swych pracach szczególną wagę poświęciła miejscu twórczości Norwida w polskiej szkole.

Jerzy Starnawski (ur. 27 lutego 1922) - historyk literatury, absolwent polonistyki KUL, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Od października 1980 r. była członkiem NSZZ "Solidarność" - zorganizowała jedną z pierwszych szkolnych komisji zakładowych Związku. W okresie stanu wojennego m.in. kolportowała prasę i książki drugiego obiegu, przygotowywała projekcje video. Współpracowała z największym łódzkim wydawnictwem podziemnym "Solidarność Walcząca", przekształconym w 1988 r. w Wydawnictwo Społeczne „Fakt”. W latach 1986-1989 uczestniczyła w pracach tajnego Łódzkiego Zespołu Oświaty Niezależnej, który wydawał m.in. serie broszur dla uczniów: Biblioteczka Lektur Szkolnych, Biblioteczka Wiedzy Historycznej z utworami literackimi i historycznymi nieobecnymi w obiegu oficjalnym, pióra m.in. E. Brylla, J. Czapskiego, Cz. Miłosza, J. Brodskiego, M. Edelmana, J. Mackiewicza, E.V. d’Abernona, A. Schroedera. W ramach Łódzkiego Zespołu Oświaty Niezależnej opracowała i wydała w drugim obiegu dwa wybory tekstów z komentarzami:

Czesław Miłosz (ur. 30 czerwca 1911 w Szetejniach, zm. 14 sierpnia 2004 w Krakowie) – polski prawnik i dyplomata, poeta, prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz; w latach 1951–1989 na emigracji, do 1960 we Francji, następnie w Stanach Zjednoczonych; w Polsce do 1980 obłożony cenzurą; laureat Neustadt International Prize for Literature (1978) i Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1980); profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Uniwersytetu Harvarda; w 1993 powrócił do kraju, członek Polskiej Akademii Umiejętności, Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, kawaler Orderu Orła Białego; pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce; brat Andrzeja.

Wydawnictwa podziemne (bibuła, drugi obieg) - wydawnictwa wydawane w krajach, w których obowiązywała cenzura (PRL, ZSRR itp.). Były to publikacje bezdebitowe, czyli bez dopuszczenia do rozpowszechniania przez stosowny urząd (w Polsce do 1989 był to Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk), ignorujące prawo autorskie. Bywały wydawane w nakładach od kilkunastu kopii do kilku a nawet kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy przez nielegalne ("podziemne") wydawnictwa lub przez osoby prywatne. Niektóre z takich nielegalnych instytucji po roku 1989 przekształciły się w normalnie prosperujące instytucje wydawnicze (np. "NOWA").

Lektury naszych dziadków (Łódź 1987), prezentujący patriotyczne utwory literackie dla młodzieży z okresu dwudziestolecia międzywojennego;

Lektury naszych rodziców (Łódź 1989) - zawierał teksty socrealistyczne z lat 50. XX w.

W latach 1986-1989 redagowała biuletyn Oświata Niezależna – pismo Łódzkiego Zespołu Oświaty Niezależnej, współpracowała z łódzką prasą drugim obiegu (Solidarność Walcząca, Nike, Głos Solidarności, Legionista). Od października 1988 r. tworzyła Komitet Organizacyjny Pracowników Oświaty i Wychowania "Solidarność" w Łodzi, działała w Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ "Solidarność". W kwietniu 1989 r. była członkiem-założycielem Wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego "Solidarność" w Łodzi (kierowanego przez dra Marka Edelmana), przygotowującego w regionie łódzkim wybory parlamentarne 4 czerwca 1989 r. i pierwsze wybory samorządowe w maju 1990 r.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" – ogólnopolski związek zawodowy powstały w 1980 dla obrony praw pracowniczych, do 1989 również jeden z głównych ośrodków masowego ruchu oporu przeciw socjalistycznym rządom Polski Ludowej. Początkowo duże wpływy polityczne organizacji w III Rzeczypospolitej (np. Akcja Wyborcza Solidarność w latach 1997-2001) uległy następnie znacznemu osłabieniu.

Podobwód Śródmieście Południowe kryptonim "Warsztat" - struktura terytorialna Obwodu Śródmieście Armii Krajowej w okresie powstania warszawskiego powołana 13 sierpnia 1944 jako szczebel pośredni pomiędzy komendą obwodu a komendami Rejonu 2 i Rejonu 3, które znalazły się w Śródmieściu Południowym. 23 sierpnia zniesiono dowództwo komend 2 oraz 3 Rejonu zastępując je odcinkami dowodzenia.

Pochowana na cmentarzu w Łodzi-Łagiewnikach.

Bibliografia

Słownik badaczy literatury polskiej, red. Jerzy Starnawski; tom VI. Łódź 2003, s.326-328 (autorka biogramu: D. Dworakowska);

Kto był kim w drugim obiegu? słownik pseudonimów pisarzy i dziennikarzy 1976-1989, pod red. D.Świerczyńskiej. Warszawa 1995;

"Edukacja Ustawiczna Dorosłych" 2003 nr 2;

"Przegląd Oświatowy" 1991 nr 5;

Słownik pracowników książki polskiej, suplement III. Warszawa 2010, s. 292-293 (autor biogramu: M. Wasiak).

Linki zewnętrzne

Izabela Wasiak w "Niezależni dla kultury"

Cyprian Kamil Norwid, właściwie Cyprian Ksawery Gerard Walenty Norwid herbu Topór (ur. 24 września 1821 w Laskowie-Głuchach, zm. 23 maja 1883 w Paryżu) – polski poeta, prozaik, dramatopisarz, eseista, grafik, rzeźbiarz, malarz i filozof.

Marek Edelman (jid. מאַרעק עדעלמאַן; data i miejsce urodzin nieznane, przyjęto 1 stycznia 1922 w Warszawie lub 1 stycznia 1919 w Homlu, zm. 2 października 2009 w Warszawie) – polski działacz polityczny i społeczny żydowskiego pochodzenia, lekarz kardiolog, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim, kawaler Orderu Orła Białego.