János Kádár - Polski Serwis Naukowy

János Kádár w 1977

János Kádár (z prawej) na zjeździe SED 1958.

János Kádár, właśc. János Csermanek (ur. 26 maja 1912 we Fiume, Austro-Węgry (ob. Rijeka w Chorwacji), zm. 6 lipca 1989 w Budapeszcie, Węgry) - węgierski komunista, sprawujący dyktatorską władzę na Węgrzech w latach 1956-1988 jako sekretarz generalny KC Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej.

Josip BrozTito, (ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry - 25 maja wg oficjalnego aktu urodzenia - zm. 4 maja 1980 w Lublanie) - przywódca Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się sowieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów ruchu państw niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.

Powstanie węgierskie 1956, nazywane jest dziś rewolucją 1956 (węg.: 1956-os forradalom).[4] Powstanie wybuchło 23 października 1956 i trwało do 10 listopada 1956, kiedy to zostało ostatecznie stłumione przez zbrojną interwencję Armii Radzieckiej. Było ono próbą narodu węgierskiego zdobycia wolności i uwolnienia się spod sowieckiej dominacji.

Janos Kadar wstąpił do partii komunistycznej w 1931. Kilkakrotnie aresztowany i więziony w okresie międzywojennym. W czasie wojny i okupacji hitlerowskiej w 1944 był jednym z przywódców ruchu oporu. Aresztowany pod fałszywym nazwiskiem, nie został zidentyfikowany. Kiedy skazany został na karę więzienia, zbiegł i powrócił do Budapesztu. Po wojnie przyjął nazwisko Janos Kadar - jedno ze swoich konspiracyjnych nazwisk okresu okupacji hitlerowskiej. W 1946 został zastępcą sekretarza generalnego, a w latach 1948-1950 był ministrem spraw wewnętrznych. W latach 1951-1954 więziony i torturowany jako domniemany zwolennik Tito i współpracownik kilku wywiadów. Skazany został na dożywotnie więzienie. Po zwolnieniu z więzienia na drugorzędnych stanowiskach partyjnych.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Od lipca 1956 po zmianie I sekretarza ponownie w centralnych władzach partii - Biurze Politycznym i Komitecie Centralnym. Podczas powstania węgierskiego w 1956 wicepremier i minister w rządzie, którym kierował premier Imre Nagy oraz przewodniczący nowej partii, utworzonej w miejsce rozwiązanej Węgierskiej Partii Pracujących. 1 listopada stał się przeciwnikiem jego polityki - po tajemniczej rozmowie z Ferencem Munnichem, przybyłym na Węgry ambasadorem węgierskim w ZSRR który prawdopodobnie poinformował go, że albo stanie na czele nowego rządu albo zastąpi go przebywający wówczas w stolicy ZSRR Matyas Rakosi, zgodził się polecieć do Moskwy. Po interwencji zbrojnej Armii Radzieckiej został premierem utworzonego w Szolnok marionetkowego "Rewolucyjnego Rządu Robotniczo-Chłopskiego". 7 listopada 1956 przybył wraz z rządem do Budapesztu i przejął władzę.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza (Magyar Szocialista Munkáspárt) - rządząca w latach 1956-1989 węgierska partia komunistyczna utworzona w listopadzie 1956 r. w wyniku reorganizacji Węgierskiej Partii Pracujących (Magyar Dolgozók Partja), istniejącej od 1948. W październiku 1989 r., w wyniku postępującego upadku państw "demokracji ludowych", przekształcona została w Węgierską Partię Socjalistyczną wraz z odrzuceniem dotychczasowej ideologii komunistycznej. Do nowej partii przepisało się jednak tylko ok. 30.000 z ok. 700.000 dotychczasowych członków.

Początkowo jego rządy charakteryzowały ostre represje wobec uczestników powstania, stopniowo jednak liberalizował swoją politykę, zwłaszcza w zakresie gospodarki - później także w sferze politycznej. Polityka ta, określana potocznie jako "gulaszowy komunizm", podniosła na stosunkowo wysoki poziom standard życia (jak na kraj socjalistyczny) i przyniosła mu spory autorytet i popularność wśród Węgrów. Kádár, jako umiarkowany przywódca komunistyczny jest wciąż oceniany niejednoznacznie.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Imre Nagy (wym. [imrɛ nɒɟ], w uproszczeniu /imre nodź/; ur. 7 czerwca 1896 w Kaposvár, zm. 15/16 czerwca 1958) – komunistyczny polityk węgierski, premier Węgier podczas rewolucji węgierskiej 1956.

W nocy z 1 na 2 maja 2007 zbezczeszczono grobowiec jego i jego żony.

Linki zewnętrzne

János Tischler, "Spokój nad Wisłą to łatwiejsze życie na Węgrzech", Rzeczpospolita, 08-12-2007 - artykuł opisujący osobiste nastawienie Jánosa Kádára oraz węgierskiej partii komunistycznej do okoliczności stanu wojennego w Polsce.

Johanna Granville, Pierwszy Domino The First Domino: International Decision Making During the Hungarian Crisis of 1956, Texas A & M University Press, 2004. ISBN: 1585442984.