Józef Andrzej Załuski - Polski Serwis Naukowy

Józef Andrzej Załuski herbu Junosza (ur. 12 sierpnia 1702, zm. 7 stycznia 1774) – polski duchowny katolicki, biskup kijowski, mecenas nauki i kultury, bibliofil, polihistor, mecenas nauk, edytor, bibliograf, historyk, współzałożyciel Biblioteki Załuskich w Warszawie.

Biografia

Najmłodszy syn Aleksandra Józefa, wojewody rawsko-mazowieckiego, brat Andrzeja Stanisława Załuskiego. Bratanek Andrzeja Chryzostoma, na którego dworze się wychował.

Kanonik (łac. canonicus) – wczesnośredniowieczna nazwa duchownych, żyjących wg reguł kanonicznych przy kościołach biskupich (katedrach); obecnie kapłan uhonorowany tą godnością za szczególne zasługi dla Kościoła lokalnego, zobowiązany do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub miejscowym biskupem.
Sejm "Repninowski" – sejm skonfederowany, zawiązany pod węzłem konfederacji radomskiej, zajął się rewizją reform dokonanych przez sejm konwokacyjny w 1764.

W latach 1712-1715 uczył się w kolegiach pijarskich w Szczuczynie, Warszawie i w Piotrkowie oraz studiował matematykę w Gdańsku. W latach 1716-1718 odbył podróż z bratem Andrzejem do Niemiec, Holandii, Francji i Włoch. Studia w roku 1718 w Rzymie, a w latach 1720-23 w Paryżu w seminarium św. Sulpicjusza oraz w Sorbonie, uwieńczone bakalauratem teologii. 1719 uzyskał pierwsze święcenia i archidiakonat pułtuski. 1723 kanonik krakowski, 1724 - doktor obojga praw Akademii Krakowskiej. Święcenia kapłańskie przyjął w 1727, w 1728 został referendarzem wielkim koronnym oraz kanonikiem kapituły krakowskiej. W latach (1734—1737) poseł króla Leszczyńskiego w Rzymie, następnie wielki jałmużnik króla i kanclerz królowej w Lunéville w Lotaryngii. Jako stronnik Stanisława Leszczyńskiego wyjechał wraz z nim w latach 30. do Francji, gdzie pełnił funkcję kapelana królowej Katarzyny; posiadał we Francji również kilka beneficjów kościelnych. Po powrocie do Polski był opatem komendatoryjnym w Wąchocku. 1755-58 odbył podróż do Francji. We wrześniu 1759 został mianowany biskupem kijowskim. Przeprowadził synod diecezjalny (1762). Za panowania Augusta III Sasa był członkiem frakcji dworskiej stronnictwa starorepublikańskiego.

Książę Józef Aleksander Jabłonowski herbu Prus III ( ur. 4 lutego 1711 w Tychomlu na Wołyniu, zm. 1 marca 1777 w Lipsku ) – wojewoda nowogródzki od 1755, stolnik wielki litewski od 1744, historyk, bibliograf, mecenas sztuki.
Opat komendatoryjny – opat, który jako zwierzchnik klasztoru został wyznaczany przez władcę świeckiego. Zazwyczaj była to forma nadania dochodowego beneficjum kościelnego dla osób zasłużonych wobec dworu, a sam opat mógł nigdy nie widzieć swojego klasztoru. Jednocześnie w ramach konwentu istniał tzw. opat klasztorny i to on faktycznie zarządzał życiem opactwa.

W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Był aktywny w życiu politycznym. Występował później przeciwko królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu oraz ingerencji Rosji w sprawy polskie; porwany z sejmu (Sejm Repninowski) przez posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, zesłany w latach 1767-1773 do Kaługi.

Współtwórca Biblioteki Załuskich i animator życia umysłowego

Znawca i miłośnik książek, gromadził księgozbiór od 15 roku życia. Po zapoznaniu się z wielkimi bibliotekami zachodnioeuropejskimi i pod wpływem brata Andrzeja Stanisława powziął zamiar oddania połączonych zbiorów braci Załuskich do użytku publicznego. 1732 opublikował Programma litterarium... (wznowienia 1743, 1756), w której - obok zapowiedzi otwarcia biblioteki publicznej - nakreślił szeroki program wydawniczy oparty o zbiory biblioteki oraz wzywał zainteresowanych do pomocy w gromadzeniu księgozbioru i przygotowaniu zapowiadanych bibliografii i wydawnictw źródłowych. Gromadząc z namiętnością bibliofila druki i rękopisy stworzył podstawowy zrąb założonej wspólnie z bratem Andrzejem Biblioteki Załuskich (1747-1794). J. A. Załuski brał udział w aukcjach i licytacjach, na których nabywał całe księgozbiory, miał swoich agentów w różnych miastach, utrzymywał stosunki z księgarzami niemal całej Europy. Podróże krajowe i zagraniczne dawały mu okazję do poznawania bibliotek, prywatnych i klasztornych. Erudyta, przeglądał i opracowywał wszystkie dzieła pozyskane dla Biblioteki Załuskich.

Józef Epifani Minasowicz (Minasiewicz) herbu Przyjaciel (ur. 7 kwietnia 1718 w Warszawie, zm. 16 października 1796 tamże) – wybitny polski wydawca i poeta.
Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu, położone w centralnej Polsce na zachodzie Równiny Piotrkowskiej, będące siedzibą powiatu grodzkiego. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau. Liczba ludności w grudniu 2009 – 77 810 osób.

Animator życia umysłowego, utrzymywał rozległe kontakty z uczonymi w kraju (m.in. z Józefem Aleksandrem Jabłonowskim, Józefem Stanisławem Sapiehą, Jakubem Radlińskim) i za granicą (m.in. Johannem Burhardem Mencke, Johannem Christophem Gottschedem, Jacques`em Perard).

W 1749 roku został obrany – jako pierwszy Polak – honorowym członkiem Cesarskiej Akademii Nauk. Członek rzymskiej Akademii Arkadyjskiej oraz towarzystw naukowych m.in. w Berlinie i Petersburgu.

Mikołaj Wasiljewicz Riepnin, ros. Николай Васильевич Репнин (ur. 22 marca 1734 w Sankt Petersburgu, zm. 24 maja 1801 w Rydze) – książę rosyjski, generał-feldmarszałek i dyplomata z rodziny Repninów. Wnuk feldmarszałeka Anikity Repnina.
Sejm walny – nazwa parlamentu w dawnej Polsce. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.

Był w gronie założycieli Towarzystwa Literatów (1765). Przez całe życie starał się nadto ożywić czytelnictwo w Polsce, zakładając w roku 1744 towarzystwo do kupowania książek. Przyczynił się m.in. do podjęcia przez Stanisława Konarskiego pracy nad Volumina Legum. Otoczył opieką współczesnego historyka polskiego Gotfryda Lengnicha. Jego staraniem ukazywały się w kraju cenne wydawnictwa drukowane za granicą. Współwydawca Warschauer Bibilothek (1753 – 1758).

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Sakrament święceń, święcenia kapłańskie, kapłaństwo, święcenia – sakrament w Kościele katolickim, także Kościołach prawosławnych, anglikańskich i starokatolickich, który nadaje władzę uświęcania, tj. udzielania innych sakramentów.

W 1760 odznaczony Orderem Orła Białego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)