Józef Berger - 1901-1962 - Polski Serwis Naukowy

Józef Berger (ur. 14 marca 1901 w Orłowej, zm. 11 czerwca 1962 w Bratysławie) – polski duchowny protestancki, działacz polityczny II RP, teolog.

Życiorys

Ukończył polskie gimnazjum w Orłowej i Wydział Teologiczny na Uniwersytecie Warszawskim, studiował także w Wiedniu, Bazylei i Strasburgu.

Po rozłamie wśród ewangelików mieszkających w Czeskim Cieszynie na orientacje: polską i niemiecką, został (w 1926 r.) pierwszym proboszczem zboru polskiego. Angażował się gorąco w życie polskiej społeczności za Olzą. Dzięki głównie jego staraniom wybudowano w 1932 r. nowy kościół ewangelicki w Czeskim Cieszynie na Niwach. Od 1922 r. przez cały okres międzywojenny był prezesem Stronnictwa Ludowego w Republice Czechosłowackiej – partii politycznej polskojęzycznych Ślązaków z Zaolzia. Jesienią 1938 r. prezydent Ignacy Mościcki powołał go w skład Sejmu Śląskiego jako jednego z czterech reprezentantów ludności przyłączonego do RP Zaolzia.

Superintendent - (łac. superintendentus – ‘nadzorca’) – duchowny protestancki sprawujący władzę nadzorczą w stosunku do pastorów określonego obszaru – superintendentury. Ze względu na rangę i obowiązki oraz ze względu na wielkość podlegającego mu terytorium tytuł superintendenta stanowi odpowiednik tytułu rzymskokatolickiego biskupa diecezjalnego lub dziekana, kierującego dekanatem.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W latach międzywojennych działał aktywnie w Związku Młodzieży Ewangelickiej i Związku Harcerstwa Polskiego w Czechosłowacji. Był także zamiłowanym turystą i narciarzem, w latach 1923-31 członkiem Zarządu (w tym 4 lata w funkcji wiceprezesa) Sekcji Narciarskiej "Watra" cieszyńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego "Beskid Śląski", a od 1932 r. kierownikiem sekcji narciarskiej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Sportowego "Beskid Śląski" z siedzibą w Orłowej na Zaolziu.

Andrzej Frycz Modrzewski herbu Jastrzębiec, Andreas Fricius Modrevius (ur. 20 września 1503 roku w Wolborzu – zm. 1572 w Wolborzu) – polski twórca i pisarz polityczny okresu renesansu, znany w owym czasie również za granicą, sekretarz królewski, wyznawca irenizmu.

Encyklopedia Katolicka to wydawana od 1973 roku wielotomowa encyklopedia przygotowywana przy Instytucie Leksykograficznym KUL współpracującym z Towarzystwem Naukowym KUL. Do 2009 roku ukazało się 13 tomów (do hasła "Notyfikacja").

W czasie II wojny światowej więziony w Oświęcimiu i Dachau. W 1945 r. ponownie stanął na czele polskiego zboru luterańskiego w Czeskim Cieszynie, pełniąc równocześnie funkcję seniora Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Śląsku Cieszyńskim. W 1949 r. na podstawie pracy o Fryczu Modrzewskim (“Księga o kościele Andrzeja Frycza Modrzewskiego”, wyd. 1930 r.) uzyskał tytuł doktora na Akademii Teologicznej w Chylicach pod Warszawą. W 1950 r. został wybrany superintendentem Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Wyznania Augsburskiego. W 1952 r. został profesorem teologii systematycznej Akademii Teologicznej w Modrej koło Bratysławy i przeniósł się na stałe do stolicy Słowacji.

Ropica (cz. Ropice, niem. Roppitz) - wieś gminna na Śląsku Cieszyńskim w Republice Czeskiej, w powiecie Frýdek-Místek, w kraju morawsko-śląskim, nad rzekami Ropiczanką i Olzą.

Pomysł założenia Towarzystwa Tatrzańskiego był rozważany wśród miłośników Tatr już w 1871. Założono je początkowo jako Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie 3 sierpnia 1873. Po ustanowieniu statutu Towarzystwo zostało zarejestrowane 19 marca 1874 z siedzibą w Nowym Targu. W maju 1874 zmieniło nazwę na Towarzystwo Tatrzańskie i przeniosło swoją siedzibę do Krakowa.

Ksiądz Berger był erudytą, świetnie władającym piórem. Obok prac z zakresu teologii publikował wiele w prasie lokalnej oraz w wydawnictwach turystycznych, m. in. w “Rocznikach” cieszyńskiego Oddziału PTT “Beskid Śląski”. W wolnych chwilach zajmował się malarstwem, utrwalając na płótnach przede wszystkim krajobrazy śląskich Beskidów i Pogórza. Znany jest także jego przejmujący cykl obrazów “Oskarżenie faszyzmu”, przypominający gehennę lat okupacji hitlerowskiej. Miał szereg wystaw w Czechosłowacji i Polsce.

Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania (cz. Slezská církev evangelická augsburského vyznání) – największy kościół luterański w Republice Czeskiej. Większość jego zborów znajduje się po czeskiej stronie Śląska Cieszyńskiego, zaś znaczącą liczbę wiernych stanowi mniejszość polska w Czechach, mieszkająca głównie na Zaolziu. Kościół odwołuje się do dziedzictwa ruchu pietystycznego, znajdując się pod silnym wpływem jego myśli i pielęgnując zdecydowanie ewangelikalną pobożność, co zbliża go do kościołów ewangelicznych.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Został pochowany w Ropicy.

Bibliografia

Golec J., Bojda S., Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 1, Cieszyn 1993, s. 33;

Od PTT do PTTK na Ziemi Cieszyńskiej, Cieszyn 1985, s. 86;

Rechowicz H., Sejm Śląski 1922-1939, Katowice 1971;

Encyklopedia Katolicka, t. 2, hasło: Berger Józef, [ed.] J. Oleksiński, T-wo Naukowe KUL, Lublin 1976, str. 286.

Grób Bergera w Ropicy

Tablica pamiątkowa w kościele w Czeskim Cieszynie