Józef Czech (ur. 8 czerwca 1806 w Krzemieńcu, zm. 10 lutego 1876) – polski księgarz, drukarz. Od 1826 r. prowadził drukarnię w Krakowie, w której wydawał dzieła naukowe, literackie i kalendarze m.in. "Kalendarz Krakowski". Był dyrektorem Liceum Krzemienieckiego.

Jego dziad, Jan, przybył do Polski z Granu (Ostrzyhomia) i ożenił się z siostrą generała Sowińskiego. Po jego śmierci (1810) żona Jana, Apolonia z Mączyńskich powróciła w roku 1811 z dwoma synami: Józefem i Tomaszem (ur. 1810) do Krakowa, z którego patrycjatem łączyły ją liczne więzy pokrewieństwa. W następnym roku po powrocie wyszła za mąż za Józefa Mateckiego, również patrycjusza krakowskiego, który po swojej pierwszej żonie, Tekli z Raciborskich Greblowej, odziedziczył jedną z największych ówczesnych księgarni i drukarni krakowskich istniejącą od 1771 roku. Matecki zmarł w 1819 roku pozostawiając żonie księgarnię, w której po ukończeniu liceum św. Anny i wydziału filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego od 1820 roku praktykował jego pasierb, Józef. Od 1824 roku pomagał matce w zarządzie, w roku 1826 objął firmę w samodzielne posiadanie. Księgarnia, która pod nie fachowym i mało sprężystym zarządem Mateckiego zaczęła się chylić do upadku, podniosła się teraz znacznie i stała się jedną z poważniejszych firm nakładowych w Polsce. Tu wychodziły pisma najwybitniejszych krakowskich literatów i uczonych, jak J.S. Bandtkiego, Ambrożego Grabowskiego, Józefa Muczkowskiego, Żegoty Paulego oraz wielu innych. Tu drukował Józef Mączyński, brat żony Czecha, swoją „Pamiątkę z Krakowa” i inne utwory, popularyzujące podania i legendy krakowskie. „wróżby ze snów …” tłumaczone z francuskiego przez samego Czecha, a wydane w roku 1850, do niedawna jeszcze napotkać można wśród literatury straganowo-odpustowej. Najwięcej jednak wysławiła się księgarnia wydawnictwem kalendarza krakowskiego, mającego słynne tradycje już od XVI wieku. Jako fachowiec w tym kierunku słyną Franciszek Ksawery Ryszkowski. Czech wydał „Kalendarz gospodarsko-astronomiczny na rok Pański 1830… podług układu Franciszka Ksawerego Ryszkowskiego na południk krakowski, opracowany przez A. Z.”, ale dopiero od 1832 roku zaczął pojawiać się stale „Nowy kalendarz astronomiczno-gospodarski i domowy…” itd. Od roku 1835 - 1848 nosi on prócz tego jeszcze tytuł: „Kalendarz Wolnego Miasta Krakowa”. Oprócz zwykłych wiadomości kalendarzowych, mieściły się tu popularno-historyczne wiadomości , odnoszące się do przeszłości i zabytków Krakowa, którego Czech był gorącym miłośnikiem. Początkowo drukowano starymi czcionkami, czcionkami wieku XVIII, ale już w kalendarzu na rok 1841 pojawiły się nowe, gdyż w 1838 roku sprowadził Czech z Niemiec żelazną udoskonaloną prasę drukarską. Księgarnia spełniała poniekąd także funkcje salony literackiego, gdyż w godzinach południowych chętnie gromadzili się w niej chętnie przedstawiciele swiata naukowego naukowego literackiego Krakowa dla wymiany myśli. Właściciel jej, ożeniony z Marianną Mączyńską, bardzo towarzyski i gościnny, prowadził też dom otwarty, zwłaszcza odkąd dorosły dwie córki, uchodzące za piękności krakowskie. Podobnie Józef i brat jego, Tomasz, uważani byli za doskonałe typy urody męskiej i to szczególniej w późniejszym wieku, gdy zwyczaj ówczesny noszenia narodowego stroju podkreślał jej wybitnie sarmacki charakter. Wielkim ciosem dla Czecha stał się pożar Krakowa w 1850 roku. Księgarnia wtedy prawie doszczętnie spłonęła i już nie wróciła nigdy do dawnej świetności. Drukarnia nie została ponownie otwarta. Wychodził jeszcze wprawdzie kalendarz, ale już w innej drukarni, w końcu objęła wydawnictwo drukarnia „Czasu”. Od roku 1904 - 1918 wychodził kalendarz pod redakcją Towarzystwa Miłośników historii i zabytków miasta Krakowa, nosząc stale w tytule nazwisko jego pierwszego wydawcy. Czech, przygnębiony niepowodzeniem, usuwał się coraz bardziej od świata; nieszczęśliwe małżeństwo jednej a śmierć drugiej córki złamały go ostatecznie. Umarł na atak sercowy 10 lutego 1876 roku. Spadkobierczynie, żona i córka, zwinęły księgarnię, sprzedając inwentarz za bezcen. Pierwszy szyld, jeszcze Greblowskiej księgarni i odznakę jej jako „uprzywilejowanej J. K. Mości” którą przechowywał Czech z pietyzmem z księgarni, ofiarowały gabinetowi archeologicznemu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Bratanica Czecha, Aleksandra, notuje w pamiętniku w roku 1885, że stryj pozostawił rękopiśmienne Wspomnienia, które czytała z ciekawością i rozrzewnieniem, zdaje się jednak, że zginęły po śmierci córki. W Archiwum Aktów Dawnych miasta Krakowa znajduje się jego manuskrypt: Notaty historyczne, dotyczące Krakowa.

Linki zewnętrzne