Józef Czyżewski - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy drukarza. Zapoznaj się również z: Józef Czyżewski (generał).

Tablica w miejscu, gdzie znajdowała się drukarnia Józefa Czyżewskiego. Dzisiaj jest tu przedszkole.

Józef Czyżewski (ur. 25 marca 1857 w Widlicach, zm. 21 października 1935 w Gdańsku) – polski drukarz, działacz narodowy w Gdańsku.

Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Był wnukiem Wawrzyńca Czyżewskiego, majora Wojska Polskiego, który po powstaniu listopadowym osiadł na Pomorzu. Ze względu na otwarcie manifestowaną postawę patriotyczną rodziny, władze pruskie uniemożliwiły Józefowi ukończenie progimnazjum w Pelplinie. Początkowo pracował jako agronom, a następnie – po odbyciu służby wojskowej – w 1878 osiadł w Gdańsku i założył warsztat wikliniarski. Swoje wyroby rozwoził po całym terytorium Pomorza, prowadząc jednocześnie działalność narodową – nawiązywał kontakty, sprzedawał polskie gazety i książki. W 1884 sprzedał swój warsztat i kupił małą drukarnię. Było to przedsiębiorstwo, w którym pracowała cała rodzina Czyżewskich, zajmując się tłoczeniem druków akcydensowych oraz wydawaniem własnych gazet. Były to "Kurier Gdański" (od 1884), pisemko przeznaczone głównie dla ludności wiejskiej, oraz "Tygodnik Gdański" (od 1885). W 1891 Czyżewski był współzałożycielem "Gazety Gdańskiej". W 1908 przez pewien czas drukował pismo "Gryf" wydawane przez Aleksandra Majkowskiego.

Patriotyzm (łac. patrio = ojczyzna, gr. patriates) – postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęć ponoszenia za nią ofiar. To wypełnianie obowiązków obywatelskich. Charakteryzuje się też przedkładaniem celów ważnych dla ojczyzny nad osobiste, a często także gotowością do poświęcenia własnego zdrowia lub życia. Patriotyzm to również umiłowanie i pielęgnowanie narodowej tradycji, kultury czy języka.

Gazeta – rodzaj wydawnictwa ciągłego, czasopismo ukazujące się częściej niż raz w tygodniu, najczęściej codziennie – w rozumieniu wszystkich dni roboczych.

W 1884 Czyżewski był inicjatorem powstania Towarzystwa Ludowego "Jedność", którego celem było prowadzenie akcji oświatowej i patriotycznej wśród zamieszkujących w Gdańsku Polaków. W 1904 przekształciło się ono w Związek Polskich Towarzystw Ludowych. W 1906 był współzałożycielem Zjednoczenia Zawodowego Polskiego.

Pomorze Gdańskie (Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia, kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas wokół dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północną część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie sąsiadowało z zachodu z Pomorzem Zachodnim, zaś ze wschodu z Prusami.

Zjednoczenie Zawodowe Polskie - organizacja związkowa powstała jako centrala polskich związków zawodowych w 1902 roku w Bochum w Westfalii. W 1908 do Zjednoczenia przystąpił Polski Związek Zawodowy z Poznania (ok. 4 tys. członków). W 1909 Związek Wzajemnej Pomocy Chrześcijańskich Robotników Górnośląskich z Bytomia (ok. 5 tys. członków). ZZP uczestniczyło w strajkach górników w Westfalii w 1912 r. i na Górnym Śląsku w 1913 r. W 1911 siedzibę centrali ZZP przeniesiono do Katowic na Śląsku a w 1919 r. do Poznania w Wielkopolsce. W latach 1908–1919 ZZP liczyło prawie 50 tys. członków. Od 1913 roku prezesem ZZP był Józef Rymer ze Śląska, który reprezentował związkowców w Naczelnej Radzie Ludowej w Poznaniu od 1918 i w Polskim Komisariacie Plebiscytowym w Bytomiu w 1920.

W grudniu 1918 drukarnia Czyżewskich została napadnięta i zniszczona przez bojówkę niemiecką, obrabowano także dom i sklep. Mimo to Czyżewski działał aktywnie w polskim ruchu narodowym, wszedł w skład Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu oraz polskiej Rady Ludowej w Gdańsku. W kwietniu 1919 na zjeździe w Gdańsku zakładał Polskie Stronnictwo Ludowe – Pomorze. Po utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska należał do założycieli i czołowych działaczy Gminy Polskiej oraz Macierzy Szkolnej. W 1928 został honorowym prezesem Gminy Polskiej.

Pelplin to miasto w woj. pomorskim, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pelplin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Pelplin jest lokalnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tu DW229 z DW230, w pobliżu miasta znajduje się węzeł drogowy Pelplin autostrady A1 z DW229. Przez miasto biegnie magistrala kolejowa - Chorzów Batory-Tczew. Wg danych GUS z 31 grudnia 2009, miasto liczyło sobie 8 320 mieszkańców.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

Posiadał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Niepodległości oraz order papieski Pro Ecclesia et Pontifice nadany mu przez biskupa gdańskiego Edwarda O'Rourke.

Pogrzeb Józefa Czyżewskiego na cmentarzu św. Mikołaja we Wrzeszczu stał się manifestacją patriotyczną Polaków.

W 1957, w związku z likwidacją cmentarza, szczątki Czyżewskiego zostały ekshumowane i złożone na cmentarzu na Srebrzysku.

Widlice – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, w gminie Gniew. W pobliżu miejscowości znajdują się dwa rezerwaty Wiosło Duże i Wiosło Małe.

Gmina Polska w Wolnem Mieście Gdańsku – centralna organizacja Polonii w Wolnym Mieście Gdańsku istniejąca w latach 1921–1937, zrzeszająca gdańskich Polaków i broniąca ich praw społecznych, kulturalnych i politycznych na terenie Wolnego Miasta.