Józef Mianowski - Polski Serwis Naukowy

Józef Mianowski

Józef Mianowski (ur. 1804 w parafii Śmiła w powiecie humańskim na Ukrainie, zm. 6 stycznia 1879 w Senigalli we Włoszech) – polski lekarz, działacz społeczny, rzeczywisty radca stanu. W latach 1862-1869 rektor warszawskiej Szkoły Głównej. Swoją uczynnością zyskał sobie sympatię i miłość polskich studentów. Jego imieniem nazwano powołaną w 1881 fundację Kasa im. Józefa Mianowskiego, reaktywowaną w 1991, wspierającą pobyty obcokrajowców w Polsce prowadzących badania naukowe (głównie z krajów Europy Środkowej i Wschodniej).

Szkoła Główna Warszawska – polska szkoła wyższa w Warszawie działająca w latach 1862–1869. Powołana w czerwcu 1862 przez dyrektora Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Aleksandra Wielopolskiego na mocy ukazu cesarza Aleksandra II. Powstała na bazie rozwiązanej w 1862 Akademii Medyko-Chirurgicznej. Mieściła się w budynkach skasowanego w 1831 przez władze rosyjskie Uniwersytetu Warszawskiego. Jej rektorem został Józef Mianowski. Posiadała 4 wydziały:

Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 26 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 22 sierpnia 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm w 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów. Nazywany Mikołajem I Pałkinem.

Biografia

Po ukończeniu w 1827 studiów medycznych na Uniwersytecie Wileńskim pracował jako asystent Jędrzeja Śniadeckiego w klinice chorób wewnętrznych. przyjaźnił się z Juliuszem Słowackim. W 1831 ożenił się z Aleksandrą, córką profesora Bècu, która zmarła rok później podczas pierwszego porodu.

Kasa im. Józefa Mianowskiego - Fundacja Popierania Nauki powstała 12 lipca 1881. Wśród czterdziestu pięciu pierwotnych założycieli Kasy znaleźli się m.in.: Jerzy Aleksandrowicz, Ignacy Baranowski, Eugeniusz Dziewulski, Aleksander Głowacki (Bolesław Prus), Władysław Holewiński, Aleksander Kraushar, Leopold Kronenberg, Stanisław Kronenberg, Jakub Natanson, Józef Kazimierz Plebański, Stanisław Przystański, Henryk Sienkiewicz, Antoni Ślósarski, Karol Strasburger, Filip Sulimierski, August Wrześniowski i Bronisław Znatowicz.

Wojskowa Akademia Medyczna im. S.M. Kirowa (ros. Военно-медицинская ордена Ленина Краснознаменная академия им. С. М. Кирова) – rosyjska państwowa uczelnia medyczna, najstarsza uczelnia medyczna w Rosji.

Józef Mianowski na trwałe zapisał się w historii nauki polskiej. Był wykładowcą fizjologii i terapii ogólnej oraz zoofizjologii na weterynarii. Lekarz, od 1838 zastępca profesora na Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie (pracował tam do 1842). W tym czasie trzykrotnie odznaczany przez cara pierścieniem brylantowym. Przez jakiś czas ukrywał w swojej klinice chorego emisariusza Szymona Konarskiego.

Juliusz Słowacki herbu Leliwa (ur. 4 września 1809 w Krzemieńcu, zm. 3 kwietnia 1849 w Paryżu na gruźlicę) – jeden z najwybitniejszych poetów polskich doby romantyzmu, dramaturg i epistolograf. Obok Mickiewicza i Krasińskiego określany jako jeden z Wieszczów Narodowych. Twórca filozofii genezyjskiej (pneumatycznej), epizodycznie związany także z mesjanizmem polskim. Był też mistykiem. Obok Mickiewicza uznawany powszechnie za najwiekszego przedstawiciela polskiego romantyzmu.

Ukraina, łac. Ucraina (Ukraina Naddnieprzańska, Naddnieprze) – kraina historyczna położona w centralnej i południowo-wschodniej Ukrainie, na wschód od Podola i Wołynia, między Bohem a Worsklą, w dorzeczu Dniepru, do roku 1772 w południowo-wschodniej Rzeczypospolitej.

W roku 1840 został aresztowany i poddany ciężkiemu śledztwu. Po ponad pół roku wyszedł na wolność i został zrehabilitowany. Trafił do Sankt Petersburga, gdzie objął katedrę psychiatrii w tamtejszej Akademii Medyko-Chirurgicznej, zarządzał również klinika ginekologiczną i dziecięcą. W 1848 otrzymał stanowisko nadwornego lekarza córki cara Mikołaja I, Marii Leuchtenbergskiej. Przeszedł na emeryturę w 1860, pozostał jednak nadal lekarzem Marii i wielu arystokratycznych rodzin, miał rozliczne kontakty na dworze carskim.

Maria Nikołajewna ( ur. 18 sierpnia 1819 w Sankt Petersburgu; zm. 9 lutego 1876 w Sankt Petersburgu), wielka księżna Rosji, księżna Leuchtenbergu, prezydent Cesarskiej Akademii Sztuki w Sankt Petersburgu.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

W latach 1862-1869 był rektorem warszawskiej Szkoły Głównej, jedynej w owym czasie polskiej uczelni wyższej w zaborze rosyjskim. Swoim rektorskim przemówieniem inauguracyjnym z 25 listopada 1862, w którym przypominał związki Polski z kulturą Zachodu, zyskał sobie ogromną popularność.
W okresie powstania styczniowego 1863 Mianowski wpierał studentów i chronił przed represjami (wykorzystał w tym celu swoje znajomości wśród rosyjskiego dworu i arystokracji), celowo pomniejszając wobec władz carskich ich udział w powstaniu. Wielu spośród uczestniczących w walkach figurowało na sfałszowanych listach obecności Szkoły. W końcowej fazie powstania i po jego upadku do Szkoły Głównej zapisało się wielu uczestników, zatajając swą powstańczą przeszłość. Dzięki Józefowi Mianowskiemu Szkoła Główna uniknęła represji popowstaniowych i była swoistym azylem dla młodzieży, której udało się wyjść z powstania.

Lekarz – osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania .

Uniwersytet Warszawski – polska uczelnia państwowa, założona w 1816 roku w Warszawie. Najlepszy uniwersytet w Polsce według ogólnoświatowego rankingu Academic Ranking of World Universities. Uczelnia wielokrotnie była zwycięzcą corocznych rankingów uczelni państwowych przeprowadzanych przez "Rzeczpospolitą" i "Perspektywy".

W 1868 zabiegał o przemianowanie Szkoły Głównej na Uniwersytet Warszawski. Sukces okupiony został jednak rusyfikacją uczelni co spowodowało u Mianowskiego rozgoryczenie i decyzję o opuszczeniu kraju. Przeniósł się do Włoch do Senigalli gdzie wybudował sobie piękną willę. Zamieszkał tam ze swoją drugą żoną, Rosjanką niemieckiego pochodzenia, Nadieżdą Haller, która po śmierci Józefa Mianowskiego wystawiła mu neogotyckie mauzoleum (zniszczone ostrzałem artyleryjskim w 1944 a następnie odbudowane na własny koszt przez żołnierzy 2 Korpusu). Józef Mianowski zmarł bezpotomnie.

Uniwersytet Wileński (lit. Vilniaus universitetas) – państwowy uniwersytet w Wilnie, założony w 1579 przez Stefana Batorego jako Akademia i Uniwersytet Wileński, w latach 1919–1939 Uniwersytet Stefana Batorego; trzeci najstarszy uniwersytet na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Wschodniej, współcześnie największy uniwersytet litewski.

Senigallia – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Marche, w prowincji Ankona. Według danych na styczeń 2010 gminę zamieszkiwały 44 673 osoby przy gęstości zaludnienia 385,9 osób/km².

W 1881 wychowankowie Szkoły Głównej, czcząc pamięć jej rektora, utworzyli "Kasę pomocy dla osób pracujących na polu naukowem im. dr. med. Józefa Mianowskiego".

Źródło

Stanisław Szenic: Cmentarz Powązkowski 1891-1918. Zmarli i ich rodziny, Państwowy Instytut Wydawniczy 1983, ISBN 83-06-00921-5

Leszek Zasztowt: Józef Mianowski - pomiędzy Polską a Rosją. Przegląd materiałów do biografii, ,,Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój", T. XI (XXXVI), 2002, s. 109-130.

Leszek Zasztowt: Józef Mianowski w humańskiej szkole bazylianów, ,,Przegląd Wschodni", T. IX: 2004, z. 1 (33), s. 131-147.

Linki zewnętrzne

Biogram na stronie Uniwersytetu Warszawskiego

Kasa im. J. Mianowskiego