Józef Potocki - hetman wielki koronny

Józef Potocki herbu Pilawa (ur. 1673, zm. 17 maja 1751) – hetman wielki koronny.

Syn Andrzeja Potockiego, hetmana polnego koronnego. W 1702 został wojewodą kijowskim. W 1703 przyczynił się do stłumienia buntu S. Paleja na Ukrainie. Początkowo stronnik saski, urażony przez Augusta II, przeszedł 1705 na stronę Leszczyńskiego, od którego otrzymał buławę polną (1706), potem wielką (1707). W 1706 dowodził prawym skrzydłem w przegranej bitwie pod Kaliszem, gdzie dostał się do niewoli. W 1708 przegrał bitwę pod Koniecpolem. Po bitwie połtawskiej przedarł się ze swym wojskiem na Węgry, gdzie służył w armii Franciszka Rakoczego. W roku 1710 przedostał się do Benderu, gdzie został przywódcą emigracji antyrosyjskiej. W roku 1711 dowodził nieudaną wyprawą stronników Stanisława Leszczyńskiego do Polski. Wróciwszy 1714 do kraju, wraz z ówczesnym biskupem warmińskim Teodorem Potockim (późniejszym prymasem) przewodził opozycji przeciw dworowi. W 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego , regimentarz konfederacji dzikowskiej następnie, pogodziwszy się 1735 formalnie z Augustem III, został hetmanem wielkim koronnym. W 1743 otrzymał godność wojewody poznańskiego, 1748 kasztelana krakowskiego.

August II Mocny (niem. August II der Starke ur. 12 maja 1670 w Dreźnie (wg kalendarza juliańskiego), zm. 1 lutego 1733 w Warszawie) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1697-1706 i 1709-1733, elektor Saksonii 1694-1733 jako Fryderyk August I (Friedrich August I.). Pierwszy władca dynastii saskiej Wettynów. Jego przydomek jest zazwyczaj wiązany z jego nieprzeciętną siłą.

Franciszek II Rakoczy (węg. II. Rákóczi Ferenc) (ur. 27 marca 1676 r., Borša - zm. 8 kwietnia 1735 r., Rodostó) - największy węgierski magnat początku XVIII w., w latach 1703 – 1711 przywódca wielkiego powstania antyhabsburskiego na Węgrzech (tzw. Powstanie Rakoczego), od 1704 do 1711 r. książę Siedmiogrodu.

Potocki prowadził własną politykę zagraniczną, dalece wykraczającą poza przyjęte prawa i zwyczaje. W 1737 i 1738 roku przebywał u niego wysłannik turecki Ibrahim Effendi, o którego misji Potocki w ogóle nie poinformował Augusta III.

Wraz z prymasem Teodorem Potockim przewodził stronnictwu "republikantów", zwalczał rządy wettyńskie i "Familię", przeciw którym wchodził w porozumienia z Szwecją, Turcją i Prusami, przygotowywał zbrojną konfederację. w latach 1729-1750 przyczynił się do zerwania 9 sejmów. W rezultacie wichrzeniami swymi przyczynił się do udaremnienia aukcji wojska na sejmach.

Bitwa pod Koniecpolem – stoczona 21 listopada 1708 roku, podczas wielkiej wojny północnej. Wojska wierne konfederacji sandomierskiej, litewskie pod wodzą Pocieja, koronne pod wodzą regimentarza Zygmunta Rybińskiego pokonały wspólnie oddziały wierne królowi Leszczyńskiemu pod wodzą hetmana wielkiego koronnego z nominacji Leszczyńskiego Józefa Potockiego.

Order Świętego Andrzeja Pierwszego Powołańca (Opдeнъ Св. Aндpeя Пepвoэвaннoгo) – do roku 1917 najwyższe odznaczenie Rosji, obecnie Order Domowy byłej dynastii panującej Romanowów. 27 grudnia 1988 roku Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej ustanowił ponownie order św. Andrzeja na pamiątkę tysiąclecia chrztu Rusi, z tym samym mianem, lecz innymi insygniami. Order tegoż imienia (nie posiadający jednak sukcesji od historycznego orderu) jest od roku 1998 także najwyższym odznaczeniem Federacji Rosyjskiej.

W 1719 odznaczony Orderem Orła Białego, w 1742 został kawalerem rosyjskich orderów Św. Andrzeja Powołańca i Aleksandra Newskiego.

Przypisy

Jerzy Dunin-Borkowski i Mieczysław Dunin-Wąsowicz, Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. Lwów 1910, s. 175.
Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 148.

Źródło

Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572-1795 pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 424.

Zobacz też

Potoccy

Linki zewnętrzne

Genealogia polskich rodzin arystokratycznych.