Józef Rogaliński - Polski Serwis Naukowy

Nagrobek Józefa Rogalińskiego w poznańskiej Farze

Józef Rogaliński herbu Łodzia (ur. 20 XI 1728 w Jurkowie, zm. XI 1802 w Poznaniu) – ksiądz, matematyk i fizyk. Studiował prawo, teologię i filozofię w Rzymie, następnie nauki fizyczne i matematyczne w Paryżu.

Herb Łodzia

W wieku 15 lat wstąpił w Krakowie do jezuitów. Po ukończeniu studiów działał w Poznaniu, jako przełożony muzeum i obserwatorium astronomicznego, które prawie w całości zostało wybudowane i wyposażone przez rodzinę Rogalińskich. Od 1762 zajmował się reformą szkolnictwa. W 1765 złożył wizytę w obserwatorium słynny szwajcarski uczony Leonhard Euler, który uznał je za najlepiej wyposażone w Polsce. Uważany jest za twórcę poznańskiego ośrodka badań fizyczno-matematycznych. Rogaliński był prekursorem bezpłatnych wykładów publicznych, na które obok uczniów Akademii Lubrańskiego i Kolegium Jezuickiego uczęszczali również mieszkańcy miasta, szczególnie rzemieślnicy. Tematyką wykładów była fizyka doświadczalna. Organizował również "popisy", podczas których uczniowie omawiali wynalazki techniczne i ich zastosowanie. Jest autorem czterech ksiąg podręcznika fizyki doświadczalnej Doświadczenia skutków rzeczy pod zmysły podpadających, wydawanych w latach (1765-1776), w którym między innymi: wyłożył powszechne własności ciał..., usposabia czytelnika do zrozumienia teoryi machin..., wykłada teoryą machin, tak poiedyńczych jak i złożonych..., teoryą biegu ułatwił sobie wykład obrotu ciał niebieskich..., i usposobił do zrozumienia architektury militarney.... Za ten podręcznik otrzymał od króla Stanisława II Augusta kosztowny pierścień i Order Świętego Stanisława.

Akademia Lubrańskiego (łac. Collegium Lubranscianum) – kolegium działające w Poznaniu w latach 1519–1780, założone przez biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego.

Order Świętego Stanisława Biskupa Męczennika – historyczny polski order ustanowiony 7 maja 1765 r. przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Odznaczenie było nadawane w: Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Księstwie Warszawskim, Królestwie Polskim. Od 1831 r. włączone zostało do znaków zaszczytnych Cesarstwa Rosyjskiego. Po 1918 r. nie restytuowane przez władze II Rzeczpospolitej.

Był prałatem kapituły poznańskiej a będąc znawcą literatury łacińskiej, francuskiej i włoskiej głosił piękne, barwne kazania - przeięty rzeczą o której mówił, wlewał ią w słuchaczów mocą przekonywaiącey i czułey wymowy.

Po likwidacji zakonu jezuitów w 1773 i ich poznańskiej szkoły Józef Rogaliński został rektorem Akademii Wielkopolskiej, którą starał się podnieść do rangi uniwersytetu. Po połączeniu przez Komisję Edukacji Narodowej tej szkoły z Akademią Lubrańskiego został zwolniony ze stanowiska, uzyskując jednak roczną pensję.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Kolegium jezuickie w Poznaniu – jezuici przybyli do Poznania w 1571 r. obejmując ówczesny kościół świętego Stanisława biskupa (obecnie kolegiata Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i św. Marii Magdaleny w Poznaniu), dwa szpitale, szkołę miejską "ad Sanctam Mariam Magdalenam" oraz plac pod budowę przyszłego kolegium, a także tereny wokół ówczesnego, rozebranego w XVII wieku, kościoła farnego – Kolegiata św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Tak liczne nadania sprawiły, że już w krótkim czasie Poznań stał się jednym z największych centrów Towarzystwa Jezusowego w Polsce. Obecny budynek Kolegium wzniesiono w latach 1701-1733 pod kierownictwem Jana Catenazziego.

Swój duży majątek do 1000 czerw. złot. kazał rozdać między osoby uczciwe, a żebrać się wstydzące, tudzież miedzy podupadłe, ale trzeźwe i pracowite rzemieślniki.

Bibliografia

Dzieje Poznania, t. I, cz. 2 do roku 1793, red. J. Topolski, Warszawa – Poznań 1988

Chłapowski F., Życie i praca księdza Józefa Rogalińskiego, cz. 1-2, Poznań 1902-1905 (wznowienie pt.: Józef Rogaliński – uczony poznański czasów Oświecenia, fizyk, astronom, pedagog, Poznań 2007, ISBN 978-83-7503-015-0)

Molendowski L., Józef Rogaliński SJ – reformator XVIII-wiecznej armii Rzeczpospolitej, 25 lutego 2009.

Przypisy

↑ Franciszek, Xawery Dmochowski: Pisma rozmaite cz. 2. Warszawa: N. Glücksberga, 1826, s. 217 - 220.
Marian Skrzypek: Filozofia i myśl społeczna w latach 1700-1830. T. 1, Okres saski 1700-1763. Warszawa: 2000, s. 377.