Józef Surzyński - Polski Serwis Naukowy

Józef Surzyński (ur. 15 marca 1851 w Śremie, zm. 5 marca 1919 w Kościanie), polski historyk i teoretyk muzyki, dyrygent, kompozytor, ksiądz katolicki.

Był synem Franciszka (organisty i nauczyciela muzyki) oraz Józefy ze Szmytkowskich, bratem kompozytorów Stefana i Mieczysława. Uczył się muzyki pod kierunkiem ojca, jednocześnie kończył poznańskie gimnazjum Marii Magdaleny. W 1872 wyjechał do Lipska, gdzie podjął studia matematyczne i równolegle muzyczne; w konserwatorium lipskim słuchał wykładów z teorii muzyki O. Paula. W 1874 zmienił całkowicie kierunek studiów i wyjechał do Rzymu, gdzie zajął się teologią i przygotowaniem do kapłaństwa. Przyjął święcenia kapłańskie w 1879, rok później w Rzymie obronił doktorat teologii.

Ratyzbona (niem. Regensburg, czes. Řezno) – miasto wydzielone (Kreisfreie Stadt) w Bawarii, nad Dunajem. siedziba władz rejencji Górny Palatynat i powiatu Ratyzbona. Polska nazwa miasta wywodzi się z pradawnej nazwy celtyckiej Radasbona.

Gniezno (łac. Gnesna, niem. Gnesen, czes. Hnězdno) – miasto w województwie wielkopolskim, siedziba władz powiatu gnieźnieńskiego. Leży na Pojezierzu Gnieźnieńskim wśród jezior Jelonek, Świętokrzyskie i Winiary, na terenie dawnego jeziora plioceńskiego[2]. Pierwsza stolica Polski [3][4][1], siedziba arcybiskupów gnieźnieńskich, siedziba pierwszej metropolii kościelnej, ośrodek akademicki; od 19 grudnia 2009 siedziba kurii prymasowskiej[5]. Miasto wznosi się na siedmiu pagórkach: Lechowym, św. Piotra, św. Wawrzyńca, św. Michała, Panieńskim, Krzyżackim i Żnińskim[6].

W Gnieźnie odbył służbę wojskową, wkrótce potem wyjechał do Ratyzbony na kurs muzyki kościelnej. Towarzyszył mu tam brat Stefan. Od sierpnia 1881 pełnił funkcję organisty w katedrze poznańskiej, kierował jednocześnie chórem katedralnym. Mimo szykan pruskich utworzył Poznański Chór Katedralny - chór chłopięco-męski, odpowiadający wymogom reformy śpiewu kościelnego; po raz pierwszy chór wystąpił 3 czerwca 1884. W 1883 był jednym z założycieli poznańskiego Towarzystwa św. Wojciecha, opiekującego się organistami. Redagował pismo "Muzyka Kościelna". W 1887 zrezygnował z funkcji organisty w poznańskiej katedrze; zastąpił go Bolesław Dembiński. Dembiński był przeciwnikiem reform muzyki kościelnej i popadł na tym tle w konflikt z ks. Surzyńskim; w efekcie zatargów Surzyński zrezygnował także z prowadzenia chóru w 1894 i został proboszczem w Kościanie. Prowadził tam działalność muzyczną i społeczną, pracował nad rozwojem Banku Ludowego i stowarzyszeń polskich, występował w sprawie nauczania religii w języku polskim.

Bolesław Dembiński (ur. 9 maja 1833 w Poznaniu, zm. 7 sierpnia 1914 tamże) – polski kompozytor i organista, dyrygent, działacz towarzystw śpiewaczych.

Śrem (niem. Schrimm) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie śremskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Śrem, jedno z najstarszych miast w Polsce. Położone w kolanie Warty w Kotlinie Śremskiej. Śrem jest lokalnym ośrodkiem usługowo-przemysłowym, a także węzłem drogowym przy szosie Poznań-Rawicz, z miasta prowadzą drogi do Wrześni, Leszna, Głuchowa i Czempinia. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Położył wielkie zasługi w upowszechnianiu muzyki kościelnej w Wielkopolsce. Odnalazł w archiwach wawelskich kompozycje dawnych twórców polskich i obcych, które opublikował w czterech zeszytach Monumenta musices sacrae in Polonia (1885-1896). Wydał także m.in. śpiewniki Cantionale ecclesiasticum (1891, wiele wydań), Directorium chori (1885-1886) oraz prace przeglądowe Muzyka figuralna w kościołach polskich od XV do XVIII w. (1889), Polskie pieśni kościoła katolickiego od najdawniejszych czasów do końca XVI w. (1891), wstęp do I tomu Monumenta musices sacrae in Polonia (1885).

Jako kompozytor był twórcą głównie kościelnych utworów chóralnych, reprezentujących nurt zreformowanej muzyki kościelnej (ruch cecyliański). Wiele z utworów ogłosił w specjalnych dodatkach muzycznych do pisma "Muzyka Kościelna" (razem z kompozycjami brata Mieczysława).

Źródła:

Tadeusz Przybylski, Józef Surzyński, w: Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa-Poznań 1981