Józef Szafranek - Polski Serwis Naukowy

Józef Szafranek (ur. 18 lutego 1807 w Gościęcinie koło Koźla, zm. 7 maja 1874) – polski ksiądz katolicki, działacz społeczny, polityczny, autor i wydawca. Przeciwstawiał się germanizacji.

Biografia

Święcenia kapłańskie przyjął 9 marca 1831 r. we Wrocławiu. W latach 1831–1832 był wikarym w Grzędzinie. W latach 1832–1839 był wikarym w Raciborzu. W 1839 r. założył pierwsze w Europie koło czytelnicze w Bytomiu. Od r. 1840 do śmierci był proboszczem bytomskiej parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Germanizacja – proces przyswajania języka lub kultury niemieckiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Germanizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego) jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją. Często rozumiana obecnie jako proces wynarodowienia, poprzez nakłanianie lub przymuszanie ludności rdzennej określonego terenu do przyswojenia języka niemieckiego oraz kultury niemieckiej, a także proces rozprzestrzeniania się języka, kultury i ludności poprzez asymilację lub adaptacje obcojęzycznych słów.

Piekary Śląskie (niem. Deutsch Piekar, śląs. Pjekary Ślůnske) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Jest jednym z członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM). Należy do Związku Miast Polskich.

Deputowany do Pruskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego w 1848 r. i Pruskiego Zgromadzenia Narodowego, w 1848 r. w okręgu bytomsko-tarnogórskim, a w 1849 r. w okręgach żorskim i gliwickim. Pierwotnie zasiadał w ławach lewicy (niemieckich demokratów), a w kolejnej kadencji przeniósł się do Koła Polskiego, po wstąpieniu do niego Marcina Gorzołka. „W konstytuancie pruskiej ks. Szafranek oświadczył w dniu 24 sierpnia 1848 r., iż Górnoślązacy nie interesują się dążnościami politycznymi Polaków w Poznańskiem i chodzi im jedynie o sprawy językowe”. Uczestnicy wieców, w których przemawiał wznosili okrzyki: "Niech żyje narodowość śląska". Częstokroć przypisuje mu się założenie Ligi Polskiej, tymczasem nie jest nawet naukowo stwierdzone, że do niej należał.

Parafia (z łac. parochia), probostwo – podstawowa jednostka organizacyjna Kościoła katolickiego i wielu innych wyznań chrześcijańskich. Według koncepcji teologicznych to przede wszystkim określona wspólnota wiernych. Zwierzchnikiem parafii jest proboszcz, któremu mogą pomagać inni księża wikariusze, oraz kapelani czy rezydenci. Centralnym ośrodkiem życia parafii jest kościół parafialny (farny).

Narodowość śląska - według osób ją deklarujących oraz zwolenników tezy o istnieniu narodowości śląskiej, narodowość odrębna od narodowości polskiej, niemieckiej, czeskiej i słowackiej, posiadająca odmienną kulturę, historię i język. Według przeciwników tezy o istnieniu narodowości śląskiej, deklarowanie tej narodowości jest zjawiskiem społecznym, będącym rodzajem protestu przeciwko warunkom bytowym i kondycji ekonomicznej Górnego Śląska.

Podczas Wiosny Ludów w dniu 21 lipca 1848 r. w niemieckim Zgromadzeniu Narodowym, ks. Szafranek postawił wniosek, w którym zażądał w ośmiu punktach praw dla "po polsku mówiących Ślązaków". Dotyczyły one m.in:

zagwarantowania i pielęgnowania języka polskiego na Górnym Śląsku,

wydawania praw, rozkazów, dekretów, rozporządzeń, nakazów i obwieszczeń w języku polskim i w wystarczającej ilości,

uczynienia języka polskiego językiem wykładowym w udzielaniu nauki religii i nauki elementarnej w powiatach, wsiach i koloniach zamieszkanych przeważnie przez Polaków.

W 1851 r. musiał zrzec się mandatu, gdyż jego wypełnianie kolidowało z pracą duszpasterską, wcześniej krytykowany przez zwierzchników za swoją lewicową postawę (gdy biskup zakazał mu zasiadania w ławach poselskich lewicy – stał przez całe posiedzenia), a tym samym zakończyć karierą polityczną.

Jan Nepomucen Alojzy Ficek (Fietzek, Fiecek) (ur. 9 maja 1790 w Dobrzeniu Wielkim, zm. 18 lutego 1862 w Piekarach Ślaskich) – śląski ksiądz katolicki.

Antoni Stabik (ur. 13 czerwca 1807 w Mikołowie, zm. 3 września 1887 w Michałkowicach) - popularny na Górnym Śląsku kapłan, poeta, autor polskich wierszy zamieszczanych na łamach prasy oraz zebranych w tomie "Żarty nieżarty" wydanym w 1848 roku w Raciborzu.

Działał w ruchu trzeźwości ks. Jana Alojzego Ficka z Piekar Śląskich. W czasie epidemii cholery i tyfusu opiekował się chorymi, ubogimi i sierotami.

W r. 1855 napisał list do bytomskiego magistratu, motywujący potrzebę utrakwistycznego (dwujęzycznego) szkolnictwa. Jednak w r. 1856 wbrew jego intencjom podzielono klasy dwujezyczne na polskie i niemieckie.

Założył pierwszą żeńską szkołę zawodową w 1853 r. oraz przyczynił się do założenia katolickiego gimnazjum w Bytomiu w 1867 r., a także w r. 1869 szkoły średniej dla dziewcząt i ochronki.

Kulturkampf (z niem., "walka kulturowa") – nazwą tą powszechnie określa się wydarzenia w Cesarstwie Niemieckim w latach 1871–1878, kiedy to kanclerz Otto von Bismarck usiłował doprowadzić do ograniczenia wpływów Kościoła katolickiego w państwie. Termin ten jednak bywa stosowany również w odniesieniu do konfliktów obyczajowych i kulturowych w innych miejscach i w innych czasach.

Cmentarz Mater Dolorosa − położony jest w Bytomiu przy ulicy Piekarskiej 71. Cmentarz został wpisany do rejestru zabytków dnia 26 XI 1987 (nr rej.: A/1354/87).

Współzałożyciel kasyna katolickiego; twórca Stowarzyszenia Rodzin Chrześcijańskich. Zakładał „szkoły niedzielne”, wprowadził msze św. szkolne, nabożeństwa i kazania dla dzieci; wprowadził zwyczaj częstego przystępowania do Komunii św.; organizował pielgrzymki do Piekar i na Górę Świętej Anny.

Grzędzin (Grzendzin, niem. Grenzburg) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Polska Cerekiew. We wsi znajduje się: sklep spożywczo-przemysłowy, filia gminnej biblioteki, dom spotkań, ochotnicza straż pożarna.

Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Bytomiu został wybudowany w 1231 w stylu gotyckim. Z tego okresu zachowała się część głównej nawy i prezbiterium. Rozbudowywany był w XIV w. oraz po pożarze miasta w 1515 (do 1530 wybudowano wieżę, zachodnią część budowli i nawy boczne).

Od 1844 r. wydawał kalendarze;

w 1846 r. – opracował zbiór polskich i niemieckich pieśni kościelnych;

w 1850 r. – wydał Leksykon języka górniczego;

w 1855 r. – Żywoty dwóch błogosławionych jezuitów Jana Britto i Andrzeja Boboli.

Po zabronieniu w czasach Kulturkampfu nauczania języka polskiego w szkołach elementarnych w 1872 r. został przez władze pruskie w roku następnym odsunięty od nadzoru nad szkołami.

Racibor, Raciborz, Recibor – staropolskie imię męskie, złożone z członów Raci- ("wojna", "walczyć, wojować") oraz -bor ("walczyć, zmagać się"). Mogło oznaczać "walczący w wielu wojnach". Od imienia pochodzi nazwa miasta Racibórz.

Andrzej Bobola, SI herbu Leliwa (ur. 30 listopada 1591 w Strachocinie k. Sanoka, zm. 16 maja 1657 r. w Janowie Poleskim) – polski duchowny katolicki, jezuita, misjonarz, kaznodzieja, męczennik, święty Kościoła katolickiego, autor tekstu ślubów lwowskich króla Jana Kazimierza. Jeden z patronów Polski.

Wskutek obrażeń po wypadku zmarł w dniu 7 maja 1874 r. Na jego pogrzebie w języku polskim wygłosił mowę ks. Antoni Stabik.

Księdza Józefa Szafranka pochowano na cmentarzu Mater Dolorosa w Bytomiu.

Przypisy

Lech Trzeciakowski, Posłowie polscy w Berlinie 1848–1928, Warszawa 2003, s. 480.
Franciszek Hawranek (red.), Dzieje Górnego Śląska w latach 1816–1947, rozdział II (Władysław Dziewulski), Rewolucja i reakcja na Śląsku pruskim i austriackim (1848–1850), Opole 1981.
Franciszek Hawranek (red.), Dzieje Górnego Śląska w latach 1816–1947, rozdział II (Władysław Dziewulski), Rewolucja i reakcja na Śląsku pruskim i austriackim (1848–1850), Opole 1981. s. 122
Janina Ender, Józef Szafranek – trybun ludu śląskiego, Warszawa 1952.
↑ Franciszek Antoni Marek, Działalność społeczna i narodowa ks. Józefa Szafranka, Opole 1968.