Józef Teliga - Polski Serwis Naukowy

Józef Teliga (9 września 1914 w Sarniej Zwoli, zm. 26 grudnia 2007 we Włoszczowie) – polski działacz społeczny i polityczny, pułkownik Armii Krajowej, działacz NSZZ "Solidarność".

Życiorys

Urodził się w Sarniej Zwoli, rodzinnej miejscowości swojej matki, od trzeciego roku życia mieszkał w Bielinach.

Był nauczycielem. Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Kielcach, a potem przed II wojną światową historię na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Areszt Śledczy Warszawa-Mokotów (zwany też więzieniem na Rakowieckiej lub więzieniem mokotowskim) – znajduje się w Warszawie przy ulicy Rakowieckiej 37.

Stowarzyszenie Polskich Kombatantów (SPK), Federacja Światowa Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, centralna organizacja kombatancka założona w 1946 w Londynie, skupiająca lokalne organizacje kombatanckie działające w krajach osiedlenia się żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy pozostali na emigracji po zakończeniu II wojny światowej; członek Światowej Federacji Kombatantów.

W czasie wojny był żołnierzem Armii Krajowej (kapitan), szefem wywiadu AK w Okręgu Radomsko-Kieleckim w latach 1943–1945 (pseudonim "Habdank"), a po rozwiązaniu AK żołnierzem i szefem wywiadu WiN na Kielecczyźnie.

W 1945 nie dojechał na słynne spotkanie przywódców Polski Podziemnej z sowieckim generałem Pimenowem w Pruszkowie i tym samym uniknął losu pozostałych, skazanych w słynnym procesie szesnastu.

Był komendantem pierwszego powojennego Marszu Szlakiem I Kompanii Kadrowej na trasie Kraków–Kielce, zorganizowanego w sierpniu 1981, a także jednym z członków założycieli Klubów Służby Niepodległości – organizacji opozycji niepodległościowej w PRL zawiązanej jesienią 1981.

Margaret Hilda Thatcher LG (z domu Roberts, ur. 13 października 1925) – brytyjska polityk, premier Wielkiej Brytanii w latach 1979-1990, chemik, prawnik. Stanowczość w stosunku do strajkujących górników oraz do państw komunistycznych spowodowała nadanie jej przydomku Żelaznej Damy (Iron Lady). Liberalną politykę gospodarczą jej gabinetu ochrzczono mianem thatcheryzmu. Jeden z czołowych "eurosceptyków", zwolenniczka ograniczonej integracji europejskiej.

Bieliny (do 30 grudnia 1999 Bieliny Kapitulne) – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Bieliny. Miejscowość jest siedzibą gminy Bieliny.

Był aktywnym działaczem opozycji w latach 80. We wrześniu 1980 był jednym z organizatorów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Rolników "Solidarność Wiejska" na Kielecczyźnie, współzałożycielem i członkiem władz krajowych "Solidarności Wiejskiej" , a potem jednym z twórców Ogólnopolskiego Komitetu Oporu Rolników. Był współpracownikiem Kornela Morawieckiego.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

13 grudnia 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego uniknął aresztowania, jednak 2 grudnia 1983 został aresztowany pod zarzutem kierowania nielegalnym związkiem i był przetrzymywany w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie, skąd zwolniono go po dwóch latach na mocy amnestii (8 maja 1985). Był najstarszym więźniem politycznym PRL, w więzieniu obchodził swoje 70 urodziny.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Marsz Szlakiem I Kompanii Kadrowej – marsz na historycznym szlaku bojowym I Kompanii Kadrowej formacji utworzonej w sierpniu 1914 przez Józefa Piłsudskiego; prowadzi z krakowskich Oleandrów do Kielc. Pierwszy Marsz został zorganizowany przez legionistów w 1924 w 10 rocznicę wymarszu "Kadrówki". Jego uczestnikami byli członkowie Związku Strzeleckiego i żołnierze Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej Marsz był największym przedsięwzięciem organizowanym przez Związek Strzelecki. Rozpoczynał się 6 sierpnia i trwał trzy dni. Jego trasa prowadziła przez Michałowice, gdzie "Kadrówka" obaliła słupy graniczne państw zaborczych, Miechów i Jędrzejów. Marsz miał charakter zawodów sportowo – paramilitarnych. W każdym roku brało w nim udział kilkaset osób. W 1926 na mecie w Kielcach z uczestnikami marszu spotkał się Józef Piłsudski. Patronat nad Marszem sprawował m.in. prezydent RP Ignacy Mościcki. W okresie międzywojennym odbyło się 15 marszy (w 1934 r. Marsz z uwagi na powódź w Małopolsce był odwołany). W sierpniu 1939 rozpoczęcie Marszu połączone było z manifestacją patriotyczną na Błoniach Krakowskich, w których wzięło udział ponad 100 tysięcy osób, na czele z marszałkiem Edwardem Rydzem-Śmigłym. W pożegnaniu Marszu wzięło także udział pięciu uczestników powstania styczniowego.

W 1988 został zaproszony przez Lecha Wałęsę do Komitetu Obywatelskiego. W tym samym roku na zaproszenie rządu emigracyjnego wyjechał do Londynu. Wystąpił w BBC i Radiu Wolna Europa. Był gościem zjazdu Partii Konserwatywnej Margaret Thatcher, gdzie wygłosił referat dotyczący sytuacji w Polsce. Od 1989 działał aktywnie w Stowarzyszeniu Kombatantów Polskich.

Stanisław Mikołajczyk (ur. 18 lipca 1901 w Dorsten-Holsterhausen, zm. 13 grudnia 1966 w Waszyngtonie) – polski polityk, przywódca Polskiego Stronnictwa Ludowego, poseł na Sejm II RP (III kadencji), premier rządu RP na uchodźstwie, po II wojnie światowej poseł do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy oraz wicepremier i minister rolnictwa w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej.

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) – centrowa partia agrarystyczna, powstała 5 maja 1990 z połączenia PSL – Odrodzenie (będącego kontynuacją ZSL) oraz wilanowskiego PSL.

W 1989 podejmował próby reaktywowania Polskiego Stronnictwa Ludowego w formie zgodnej z ideą Mikołajczyka, następnie działał w Porozumieniu na rzecz Demokratycznych Wyborów w NSZZ "Solidarność" (tzw. Porozumienie Szczecińskie), m.in. jeżdząc po Polsce z referatami. Był działaczem Ruchu Obywatelskiego na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych i członkiem-założycielem Stowarzyszenia na rzecz Zmiany Systemu Wyborczego "JOW".

Radio Wolna Europa (Radio Wolna Europa/Radio Swoboda, ang. Radio Free Europe/Radio Liberty) – rozgłośnia finansowana przez Kongres Stanów Zjednoczonych, utworzona w 1949 z połączenia "Radia Wolna Europa" i "Radia Swoboda". Swoją misję określa następująco: "Promować wartości i instytucje demokratyczne przez rozpowszechnianie prawdziwych informacji i idei". Audycje tworzone są w ponad dwudziestu językach i nadawane na falach krótkich, przez satelity i Internet oraz retransmitowane lokalnie w wielu krajach na falach średnich i ultrakrótkich.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

Pod koniec życia mieszkał w Warszawie. Był honorowym członkiem Kapituły Stypendialnej Funduszu Stypendialnego im. rektora UJ ks. Karola Teligi. Sam przekazywał każdego roku pieniądze na stypendia dla uzdolnionych uczniów gminy z której pochodzi. Jeszcze w listopadzie tego roku uczestniczył w uroczystości wręczenia stypendiów uczniom w Bielinach.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" – ogólnopolski związek zawodowy powstały w 1980 dla obrony praw pracowniczych, do 1989 również jeden z głównych ośrodków masowego ruchu oporu przeciw socjalistycznym rządom Polski Ludowej. Początkowo duże wpływy polityczne organizacji w III Rzeczypospolitej (np. Akcja Wyborcza Solidarność w latach 1997-2001) uległy następnie znacznemu osłabieniu.

Kornel Andrzej Morawiecki (ur. 3 maja 1941 w Warszawie) – założyciel i przewodniczący Solidarności Walczącej, z wykształcenia fizyk teoretyk. Kandydat w wyborach prezydenckich w 2010.

Pochowany został 29 grudnia 2007 na Cmentarzu Nowym w Kielcach. W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyli licznie m.in. działacze "Solidarności Walczącej" z Kornelem Morawieckim.

W 2010 został odznaczony pośmiertnie przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Przypisy

Pośmiertne odznaczenie pułkownika Józefa Teligi, prezydent.pl z 6 września 2010

Linki zewnętrzne

Pułkownik Józef Teligia we wspomnieniu prof. Jerzego Przystawy

Opis pogrzebu pułkownika Józefa Teligi i jego portret

Wspomnienie o Pułkowniku

Nekrolog Józefa Teligi

Wspomnienia o Józefie Telidze jego współpracowników z okresu konspiracji