Jądra podstawy - Polski Serwis Naukowy

Jądra podstawne, inaczej jądra podstawy (łac. ganglia basales, nuclei basales) – grupa jąder wysyłających projekcje do kory mózgowej, wzgórza i pnia mózgu. Jądra podstawne ssaków pełnią rozmaite funkcje związane z kontrolą ruchów, procesami poznawczymi, emocjami i uczeniem się.

W odniesieniu do jąder podstawnych funkcjonuje także tradycyjny termin "zwoje podstawne", który jest mylący, ponieważ w neuroanatomii pojęcie "zwój" odnosi się do skupień istoty szarej w obwodowym układzie nerwowym. Termin "zwoje podstawne" był dawniej używany przez neuroanatomów na zasadzie wyjątku, ale obecnie jest on wycofywany z użycia ze względu na konieczność ujednoznacznienia terminologii.

Substancja P - neuropeptyd syntezowany i uwalniany z włókien nerwowych peptydergicznych. Występuje zarówno w ośrodkowym układzie nerwowym jak i częściach obwodowych układu nerwowego.
Jądro ogoniaste (łac. nucleus caudatus) – parzyste skupisko istoty szarej mózgu, jedno z jąder podstawy. Należy do prążkowia (striatum). Leży w sąsiedztwie komory bocznej, w ścianie bocznej rogu przedniego (cornu anterius), dalej biegnie w ścianie dolnej części środkowej komory bocznej i kończy się na powierzchni górnej rogu dolnego (cornu inferius). W ścianie rogu przedniego wymiar poprzeczny jądra jest najszerszy – jest to tzw. głowa jądra ogoniastego (caput nuclei caudati). Dalej położona część jądra to trzon (corpus nuclei caudati), przechodzący w ogon (cauda nuclei caudati).

Historia

Wyróżniające się podkorowe struktury anatomiczne zostały opisane przez Thomasa Willisa w 1664 roku. Przez wiele lat, termin ciało prążkowane (corpus striatum) był używany jako określenie dużej grupy elementów podkorowych, których część później okazała się niezwiązana funkcjonalnie z układem jąder podstawnych, w dodatku skorupa i jądro ogoniaste nie zostały potraktowane jako całość. O skorupie sądzono, że jest połączona z gałką bladą i łącznie nazywano te struktury jądrem soczewkowatym.

Kora mózgu - struktura mózgu, w części kresomózgowia, zbudowana z istoty szarej, którą stanowią komórki neuronów. Jest największą częścią płaszcza, pokrywa obydwie półkule kresomózgowia. Tworzy ją około 10 mld komórek nerwowych ułożonych w sześciu warstwach o różnej grubości. Dominują w niej komórki piramidalne (najbardziej charakterystyczne dla kory), gwiaździste (głównie w czwartej warstwie) oraz wrzecionowate (w najgłębszej warstwie kory). Przeciętna grubość kory wynosi ok. 3mm. Jest bardzo silnie pofałdowana, dzięki czemu przy niewielkiej objętości zajmuje sporą powierzchnię. Powierzchnia czynna jest więc dzięki temu zwiększona[potrzebne źródło].
Neuron – rodzaj komórek występujących w układzie nerwowym. Najwięcej neuronów znajduje się w ośrodkowym układzie nerwowym. Neurony składają się z ciała komórki (perikarion albo soma) oraz wypustek cytoplazmatycznych: dendryty i akson, za pomocą których wytwarzają połączenia z innymi neuronami, bądź komórkami efektorowymi (wykonawczymi). Połączenie między komórkami nerwowymi zwane jest synapsą.

Pionierska praca Cécile i Oskara Vogta (1941) uprościła opis jąder podstawnych przez wysunięcie propozycji terminu prążkowie (striatum), określającego grupę struktur, na które składają się jądro ogoniaste, skorupa i struktura łącząca je od strony brzusznej, czyli jądro półleżące.

Nazwa prążkowie wzięła się od przypominających prążki, rozchodzących się promieniście, zwartych pęczków aksonów należących do dróg przebiegających z prążkowia do gałki bladej i istoty czarnej, opisanych przez anatoma Kinniera Wilsona jako "przypominających ołówek". Same połączenie prążkowia z gałką bladą i istotą czarną zostały odkryte później. Łącznie te dwie drogi tworzą pęczek striatopallidonigralny, który jest rdzeniem systemu jąder podstawy – za skrzyżowaniem z torebką wewnętrzną formuje on tzw. pęczek Edingera.

Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne (LTP z ang. Long-term potentiation) - zmiana formy synaptycznej powodująca wzrost wydajności przewodzenia synaptycznego.
Jądro półleżące (łac. nucleus accumbens) - jedno z jąder podstawnych mózgu. Składa się z kilkudziesięciu tysięcy neuronów o charakterze dopaminergicznym.

Dodatkową strukturą powiązaną z jądrami podstawnymi jest jądro niskowzgórzowe, którego lezja powoduje zaburzenia ruchowe. Inne obszary, takie jak jądro szypułowo-mostowe, są uznawane za regulatory jąder podstawnych.

Na początku XX wieku system jąder podstawy był kojarzony z funkcjami motorycznymi, ponieważ uszkodzenia tego obszaru często skutkowały zaburzeniami ruchowymi (pląsawica, atetoza, parkinsonizm).

Kolejka (ang. queue) – liniowa struktura danych, w której nowe dane dopisywane są na końcu kolejki, a z początku kolejki pobierane są dane do dalszego przetwarzania (bufor typu FIFO, First In, First Out; pierwszy na wejściu, pierwszy na wyjściu).
Zwyrodnienie nigrostriatalne, zwyrodnienie prążkowiowoczarne (łac. degeneratio striatonigralis; ang. striatonigral degeneration, SND) – choroba neurodegeneracyjna, szczególna postać zaniku wieloukładowego (MSA). W jej przebiegu dochodzi do zaniku neuronów dróg łączących korę mózgową z prążkowiem i istotą czarną, które odpowiadają razem za płynność ruchów i utrzymanie równowagi. W badaniu MRI charakterystyczny jest intensywny sygnał z poduszki wzgórza; neuropatologicznie koreluje on z odkładaniem złogów żelaza w tej strukturze mózgu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Neuroanatomia – gałąź anatomii zajmująca się budową obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego u człowieka i zwierząt. Równocześnie, stanowi jedną z najstarszych gałęzi neurobiologii.

Oskar Georg Dieckmann Vogt (ur. 6 kwietnia 1870 w Husum, zm. 30 lipca 1959 we Fryburgu Bryzgowijskim) – niemiecki lekarz neurolog i neuroanatom. Jego żoną była francuska neurolog Cécile Vogt-Mugnier.

Jądro niskowzgórzowe Luysa (łac. nucleus subthalamicus seu Luysi) – część niskowzgórza, parzystej struktury mózgowia, zaliczane do 5 jąder podstawnych. Kształtem przypomina spłaszczone wrzeciono, którego długa oś leży w płaszczyźnie strzałkowej.

Atetoza (gr. ατηετηορ = nieuporządkowany) – zaburzenie neurologiczne, polegające na występowaniu niezależnych od woli, nierytmicznych, powolnych ruchów zlokalizowanych w kończynach górnych, których największe natężenie dotyczy ich dystalnych (końcowych) odcinków, osiągając największe nasilenie w obrębie palców. Ruchy atetotyczne są skutkiem nieskoordynowanych skurczów mięśni agonistycznych i antagonistycznych; mogą być objawem uszkodzenia jądra ogoniastego, skorupy lub gałki bladej. W dyskinetycznej postaci porażenia mózgowego dziecięcego atetoza może występować łącznie z ruchami pląsawicznymi, stanowiąc objaw zwany choreoatetozą.

Skorupa (łac. putamen, ang. putamen) – część mózgowia, tworząca boczną część jądra soczewkowatego. Należy do międzymózgowia. Razem z jądrem ogoniastym tworzy prążkowie (striatum). Połączona jest drogami ruchowymi i czuciowymi zstępującymi z jąder śródblaszkowych wzgórza i istoty czarnej, sama wysyła drogi wstępujące do kory przedruchowej i dodatkowych pól ruchowych (SMA) pośrednio przez gałkę bladą i wzgórze.

Obwodowy układ nerwowy – część układu nerwowego, do której należą nerwy zbudowane z włókien należących do układu somatycznego i autonomicznego. Nerwy przekazują informacje pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym i poszczególnymi narządami. Część somatyczna obwodowego układu nerwowego składa się z włókien nerwowych czuciowych oraz ruchowych. Włókna te przewodzą impulsy nerwowe pomiędzy receptorami, ośrodkowym układem nerwowym a mięśniami lub gruczołami. Część autonomiczna łączy ośrodkowy układ nerwowy i narządy wewnętrzne, jak np. serce czy żołądek. Obwodowy układ nerwowy obejmuje 12 par nerwów czaszkowych oraz 31 par nerwów rdzeniowych. Uszkodzenia obwodowego układu nerwowego powodują niedowłady lub porażenia mięśni oraz zaburzenia czucia. Niektóre z uszkodzeń nerwów obwodowych związane są z ich uciskiem przez inne struktury anatomiczne (np. zespół cieśni nadgarstka, zespół kanału Guyona, zespół kanału łokciowego). Nerwy mogą również ulec uszkodzeniu na skutek urazu.

Plastyczność - pojęcie z zakresu badań materiałowych i fizyki ciała stałego, oznaczające zdolność materiałów do ulegania nieodwracalnym odkształceniom pod wpływem zewnętrznych sił działających na ten materiał. Nieodwracalne odkształcenia powstają na skutek działania na ciała stałe naprężeń mechanicznych, przekraczających zakres, w którym jest ono zdolne do odkształceń sprężystych i jednocześnie na tyle małe, że nie powodują zniszczenia ciągłości jego struktury. Naprężenie przy którym rozpoczyna się proces plastyczny nazywane jest granicą plastyczności. Dla złożonego stanu naprężenia niezbędne jest kryterium uplastycznienia