Język awestyjski - Polski Serwis Naukowy

próbka tekstu napisanego w języku awestyjskim

Język awestyjski, język Awesty – język klasyczny używany w starożytnej Persji, w którym został zapisany zbiór prac Zaratustry. Zbiór ten nazywany jest Awestą (od średnioperskiego aβastāg "zalecenie, nakaz"). Należy do rodziny języków indoeuropejskich i jest siostrzanym językiem klasycznego sanskrytu. W swej obecnej postaci uformował się zasadniczo w czasach Sasanidów, najprawdopodobniej w V w. Dzisiejsza Awesta obejmuje prawdopodobnie zaledwie ułamek ogromnej literatury zoroastyjczyków istniejącej wcześniej. Awesta sasanidzka została spisana w momencie, gdy język w którym powstała, był już od dawna martwy i używany jedynie przez kapłanów. Ponieważ Zaratustra żył ponad tysiąc lat przed spisaniem najstarszych tekstów Awesty, te przekazywane były najprawdopodobniej ustnie. Ojczyzną języka awestyjskiego była Aryana Vaēǰah, która przynajmniej częściowo pokrywała się z Chorezmem (choć część uczonych sytuuje ją we wschodnim Iranie).

Zaratusztrianizm (Zoroastryzm, awest. Daēnā Vañuhi; pers. آيين زرتشتی Âjin-e Zaratoszt-i) - jedna z najstarszych, wciąż istniejąca religia monoteistyczna założona przez Zaratusztrę (jego życie różni badacze umieszczają gdzieś pomiędzy XIII a połową VI w. p.n.e., przy czym większość przyjmuje że żył on ok. 1000 r. p.n.e.), w północno-wschodnim Iranie. Religia ta wywodzi się z pierwotnych wierzeń ludów indoeuropejskich, żyjących na terenach obecnego północnego Iranu. Muzułmanie nazywają jej wyznawców czcicielami ognia. Świętą księgą zaratusztrian jest Awesta, której najważniejszą część tworzą Gaty, zgodnie z wierzeniami napisane przez samego Zaratusztrę (zobacz: język awestyjski).

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Dialekty

Znane dzisiaj teksty awestyjskie różnią się między sobą zarówno pod względem treściowym jak i językowym, stąd wyróżnia się dwa dialekty języka awestyjskiego:

dialekt Gāth (najstarszy)

dialekt młodszej Awesty

Alfabet

Awesta została spisana alfabetem utworzonym na podstawie książkowego pisma pahlawijskiego. Jednak w odróżnieniu od wielu alfabetów, używanych do zapisywania języków irańskich w okresie średnioirańskim, a wywodzących się z alfabetu aramejskiego gdzie liczba znaków była ograniczona (alfabet Pahlawi - 19 znaków), alfabet awestyjski została znacznie rozbudowany (czasem tylko za pomocą znaków diakrytycznych) i liczył 49 znaków. Tak jak we wszystkich innych alfabetach pochodzenia semickiego alfabetem awestyjskim zapisywano od prawej strony do lewej. Z 49 liter 14 służy do oznaczania samogłosek a 35 spółgłosek. Nie istnieje skodyfikowana transliteracja, najczęściej stosuje się, na podstawie alfabetu łacińskiego następującą (choć w literaturze polskiej często część oddaje się rodzimymi np. dwuznak sz zamiast š):

Języki irańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się około 75 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (21 mln), paszto (20 mln) i kurdyjski (16 mln).

Awesta, Avesta, Apastak, Awistak (z irańskiego apartak=prawo) to święta natchniona księga zawierająca teksty religijne wyznawców mazdaizmu i zaratusztrianizmu (zoroastryzmu), czyli fragmenty starych irańskich przekazów datowanych na VII wiek p.n.e. lub na okres jeszcze wcześniejszy: II tysiąclecie p.n.e.

Samogłoski:

    a ā e ē ə ə̄o ō å ą i ī u ū

Spółgłoski:

   k g γ x xʷ č ǰ t ϑ d δ t̪ p f b w β 
   ŋ ŋʷ ṇ ń n m y v r s z š ṣ̌ ž h ḣ

Ciekawostki

Słowo z języka awestyjskiego "satem", oznaczające "sto" stanowi nazwę dychotomii języków indoeuropejskich na języki satemowe i kentumowe (satem, kentum).

Bibliografia

Leszek Bednarczuk (pod red.), Języki indoeuropejskie, tom I, Warszawa 1986, s.135-136, ISBN 83-01-03352-5

Linki zewnętrzne

Strona poświęcona językowi awestyjskiemu(ang.) Podręczniki do nauki awestyjskiego, teksty Awesty w oryginale i tłumaczeniu, słownik i materiały na temat zoroastrianizmu

Gramatyka młodszego języka awestyjskiego (ang.)

Gramatyka starszego języka awestyjskiego (ang.)

Kurs awestyjskiego online University of Texas at Austin (ang.)

Czcionki awestyjskie (ang.)