Język balijski - Polski Serwis Naukowy

Język balijski (basa bali) - należy do grupy sasako-balijskiej w ramach austronezyjskiej rodziny językowej. Używany przede wszystkim na wyspie Bali i w zachodniej części wyspy Lombok przez około 3.9 milionów osób (2001), większość z nich deklaruje również znajomość języka indonezyjskiego będącego oficjalnym w kraju. W ciągu długiej historii wpływ na jego rozwój miały liczne języki: sanskryt, jawajski, chiński, niderlandzki, indonezyjski, a ostatnio również angielski.

Język indonezyjski (Bahasa Indonesia) - od 1949 język urzędowy w Indonezji. Języka indonezyjskiego używa około 163 mln. osób, z czego dla 23 mln. jest to język ojczysty.

Pismo balijskie, alfabet balijski (język balijski: aksara bali) - alfabet sylabiczny tradycyjnie używany do zapisywania języka balijskiego. Obecnie, mimo że nadal jest on nauczany na Bali, jego zastosowanie ograniczone jest do tekstów religijnych.

Odmiany języka

Ze względu na podział społeczeństwa balijskiego na kasty, język balijski posiada kilka społecznych odmian, w zależności od statusu rozmówców: język niski (basa biasa lub basa kasar), średni (basa madia), oraz wysoki (basa singgih lub kruna alus). Basa kasar opiera się na pierwotnym balijskim zasobie leksykalnym, natomiast kruna alus zawiera słownictwo bardziej wyrafinowane, w tym wiele zapożyczeń z sanskrytu i klasycznego języka jawajskiego. Rozmawiając z osobami wyżej postawionymi w hierarchii społecznej (ważni urzędnicy, nauczyciele, osoby z wyższych kast, rodzice itp.) należy przejść na kruna alus. Niezależnie od statusu rozmówcy, również mówiąc o sprawach wzniosłych (np. o religii) używa się kruna alus.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Język niderlandzki, język holenderski (Nederlands, Nederlandse taal) - język indoeuropejski z grupy języków germańskich zaliczany do języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) i/lub językiem kultury i literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym językiem urzędowym w Holandii i Belgii (Flandria), a poza Europą w Surinamie, na Antylach Holenderskich i Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do angielskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to afrikaans (język kreolski do 1925 uważany za lokalną odmianę niderlandzkiego) i fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do języków dolnofrankijskich).

Przykład zdania: Palma kokosowa jest wyższa od bananowca.

Basa kasar (język prosty): Punyan nyuh tegehan padaang teken punyan biu.

Kruna alus (język ugrzeczniony): Wit klapa angengan banding ring wit pisang.

Alfabet balijski

Podstawowe znaki alfabetu balijskiego

Język balijski posiada własne pismo (sylabiczny alfabet balijski) zwane aksara Bali, bardzo podobne do jawajskiego, wywodzące się pośrednio poprzez vatteluttu ze starożytnego indyjskiego pisma brahmi, lecz ostatnio najczęściej bywa zapisywany alfabetem łacińskim, podobnie jak język indonezyjski.

Język jawajski (Basa Jawa, Basa Jawi) – język z rodziny języków austronezyjskich, którym posługuje się około 75,5 mln osób zamieszkujących środkową i wschodnią część wyspy Jawa. Jest on też używany przez Jawajczyków w m.in. Surinamie, Nowej Kaledonii.

Vatteluttu (tamil: வட்டெழுத்து trl. vaṭṭeḻuttu), pismo Pallawa – alfabet sylabiczny dostosowany do zapisu języka tamilskiego, używany w południowych Indiach (obecne stany Kerala i Tamil Nadu) oraz na Cejlonie od VI do XIV w. Sama nazwa znaczy dosłownie "okrągłe litery". Litery mają zaokraglone kształty gdyż na południu Indii używano jako materiału do pisania liści palmowych, które mogłyby się rozszczepić gdyby stosowane proste linie wzdłuż włókien. Alfabet vatteluttu wyparł wcześniej używany system pisma zwany tamil brahmi. Był używany do zapisywania zarówno języka tamilskiego jak i wczesnej odmiany języka malajalam. Alternatywną nazwą jest pismo Pallawa od tamilskiej dynastii panującej od III do V w. n.e. Z pisma vatteluttu wywodzą się również alfabety sylabiczne używane w południowo-wschodniej Azji i Indonezji.

System fonetyczny

Samogłoski

Spółgłoski

Gramatyka

Rzeczowniki i przymiotniki

Rzeczowniki i przymiotniki są nieodmienne. Nie istnieje rodzaj gramatyczny, liczba mnoga i odmiana przez przypadki. Liczba mnoga wynika z kontekstu: Tiang ngidih kacang (Poproszę orzeszki). Stopniowanie przymiotników: melah-melahan-paling melah (dobry-lepszy-najlepszy);

Rodzajniki

Rodzajnik określony tworzy się dodając sufiks -e do rzeczownika np. kacange (ang. "the nut"), dla osób "i" przed rzeczownikiem np. i bapa (ang. "the father");

Czasowniki

Czasowniki nie mają końcówek, lecz istnieją przedrostki czasownikowe, które mogą nieco zmieniać nagłosową samogłoskę:

nge- dla czasowników przechodnich, np. baang > ngemaang (dać)

ma- dla czasowników nieprzechodnich, np. jalan > majalan (iść, jechać)

Stronę bierną tworzy się opuszczając przedrostek. Czasowniki nie odmieniają się przez czasy. Czas czynności określany jest odpowiednimi przysłówkami np.:

System kastowy – rodzaj systemu stanowego, wiążący się przede wszystkim z kulturami subkontynentu indyjskiego i zapisaną w hinduizmie wiarą w reinkarnację. Jednostki, które nie przestrzegają rytuałów i obowiązków swojej warstwy, w następnym wcieleniu (inkarnacji) odrodzą się w niższej warstwie społecznej. System kastowy określa dozwolone formy kontaktowania się członków hierarchii społecznej.

Pismo jawajskie, hanacaraka, alfabet jawajski, kawi - stary alfabet sylabiczny pochodzenia indyjskiego używany aż do XVI w.do zapisywania języka jawajskiego a także w uproszczonej wersji języka sundajskiego.

mara (właśnie)

dibi (wczoraj)

suba (już)

tonden (jeszcze nie)

lakar (wyraża przyszłość)

Linki zewnętrzne

Strona poświęcona alfabetowi balijskiemu

Dane Ethnologue dla języka balijskiego

Bibliografia

Spitzing G., Practical Balinese, Periplus Editions (HK) Ltd., 2006 ISBN 962-593-068-X

Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5

Przypisy

Ethnologue report for Malayo-Sumbawan
Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja str. 85
Ethnologue report for language code: ban
↑ Spitzing G., Practical Balinese
Spitzing G., Practical Balinese, str 30-42